Reportage

Deze vrouwen in Missouri gaan voorop in de strijd tegen abortus

Abortus in de VS Het mogelijke einde van het federale abortusrecht wordt door links Amerika soms voorgesteld als wraakoefening van bange, witte mannen. Maar in conservatief Missouri pleiten ook genoeg vrouwen voor afschaffing.

Anti-abortusdemonstranten bij de abortuskliniek in Fairview Heights, Illinois, waar vrouwen uit Missouri zich liever laten behandelen dan in de staat zelf.
Anti-abortusdemonstranten bij de abortuskliniek in Fairview Heights, Illinois, waar vrouwen uit Missouri zich liever laten behandelen dan in de staat zelf. Foto Neeta Satam/Getty Images)

Als de leden van het Huis van Afgevaardigden van Missouri deze ochtend gevraagd wordt op te staan voor de pledge of allegiance en een kort gebed, vult de debatvloer zich voor zeker driekwart met mannen. Aan Republikeinse zijde zijn de vrouwen het verst te zoeken: de 108-koppige fractie telt er veertien. Donkere pakken en stropdassen domineren.

Missouri geldt als frontlinie in de deze maand weer hoog opgelaaide Amerikaanse discussie over abortus. Hoewel landelijk inmiddels ruwweg tweederde van de Amerikanen voor keuzevrijheid is als het gaat om abortus, wendde de Republikeinse Partij in het midwestelijke Missouri haar ruime parlementaire overmacht hier vorige week aan om nogmaals per motie vast te leggen dat de behandeling meteen en nagenoeg volledig in de ban gaat in de staat. Althans, áls het Hooggerechtshof in juni echt een streep haalt door het halve eeuw oude grondwettelijke recht op abortus.

Begin mei lekte al een kladversie van dit mogelijke besluit uit. Deze bij vlagen vilein getoonzette draft opinion van hoge rechter Samuel Alito wordt door progressieve Amerikanen sindsdien onder meer geduid als wraakoefening van het patriarchaat. Een laatste stuiptrekking van witte, christelijke en rijke mannen, die hun aloude dominantie bedreigd zien in een snel diverser wordend land.

Het neemt niet weg dat in Missouri en andere conservatieve delen van de VS ook vrouwen volop een rol in de antiabortuslobby spelen. Staatsvolksvertegenwoordiger Mary Elizabeth Coleman, bijvoorbeeld, die met verscheidene wetsvoorstellen de afgelopen jaren uitgroeide tot gezicht van de lokale, zogenoemde pro-life-beweging. „Ik ben een van de architecten van de Missouri stands for the Unborn Act”, vertelt de 40-jarige Republikeinse politica niet zonder trots op een bankje aan de rand van de vergaderzaal.

Mary Elizabeth Coleman, parlementariër in Missouri: ‘Abortus bestrijden is mijn levensdoel’ Privéfoto

Met deze zogeheten ‘trigger law’ nam Missouri – net als een dozijn andere staten – in 2019 alvast een voorschot op het intrekken van Roe v. Wade, de baanbrekende uitspraak waarmee abortus in 1973 legaal werd in alle vijftig staten. Zodra het Hof volgende maand in Washington de ‘trekker’ overhaalt en ‘Roe’ vernietigt, kan in Missouri een zwangerschap alleen nog worden afgebroken wanneer het leven van de moeder ernstig in gevaar is. Vrouwen die dit verbod overtreden, worden niet vervolgd, maar iedereen die hen hielp, kan voor jaren de cel in draaien.

Mary Elizabeth Coleman ervoer al als jong meisje een roeping om abortus uit te bannen, zegt ze. Ze weet niet meer of het op school was, in de kerk of van haar ouders, „maar toen ik er voor het eerst van hoorde, vond ik het zo verschrikkelijk, dat ik besloot dat dit mijn levensdoel moest worden.”

Eindeloos debat

Coleman is niet het eerste vrouwelijke boegbeeld van antifeministische strijd uit Missouri. Vorige eeuw was dit activiste Phyllis Schlafly, die bijna eigenhandig het Equal Rights Amendment wist te torpederen, dat de gelijkheid van man en vrouw had moeten verankeren in de Grondwet. Schlafly overleed in 2016. Haar dochter Anne Cori (57) woont nog in de staat en leidt – naast een lokale kookschool – het Eagle Forum, dat de erfenis van haar moeder bewaakt.

Pro-Life demonstranten bij de enige abortuskliniek die de staat Missouri nu nog heeft.

Foto Michael B. Thomas/Getty Images

Lees ook: Conservatief Amerika heeft decennia toegewerkt naar het criminaliseren van abortus

In een kort telefonisch interview zegt Cori dat haar moeder altijd al vond dat abortus aan de staten moest worden overgelaten. „Als je dit van boven oplegt, maakt het mensen ongelukkig. Je kan het beter aan gekozen volksvertegenwoordigers overlaten die rekenschap moeten afleggen aan kiezers, dan aan voor het leven benoemde rechters.”

Cori ziet abortus niet als grondrecht, maar als controversieel fenomeen dat aanhoudend bevraagd dient te worden. „Respect voor het leven begint in de harten en hoofden van de mensen. Daarom moeten mensen het onderling over dit moeilijke onderwerp blijven hebben. Dat is zó belangrijk.”

Zeker in Missouri zal het debat voorlopig allesbehalve overwaaien. Zoals rechts zijn abortusverboden heeft klaarstaan, zo is ook het andere kamp voorbereid op het nakende post-Roe-tijdperk. Een paar mijl oostelijk vanaf de Mississippi, de rivier die de grens tussen Missouri en buurstaat Illinois vormt, heeft Planned Parenthood in 2019 een grote kliniek neergezet. De organisatie biedt er abortussen aan en pillen die een zwangerschap veilig afbreken. Meer dan de helft van de abortussen in de VS vindt tegenwoordig met zulke medicijnen plaats.

Planned Parenthood bouwde aanvankelijk in het geheim aan deze kliniek. Maar sinds de opening, streken antiabortusactivisten alsnog in de directe omgeving neer. De berm bij de oprit staat vol met protestborden die oproepen „voor leven te kiezen”, die een foto tonen van „een acht weken oude foetus in de baarmoeder”, met een telefoonnummer en website waar je medicijnen kan bestellen die de werking van een abortuspil ongedaan zouden maken. Op een aanpalende parkeerplaats staat een busje, dat onder meer „echo’s aan boord” belooft. Alles om vrouwen op het laatste moment nog hun besluit te laten heroverwegen.

Ook deze ochtend is het er al druk, getuige de volle parkeerplaats, waarop ook veel auto’s staan met kentekenplaten uit Missouri. Daar is abortus op papier nu weliswaar nog legaal, maar de staat telt al jaren maar één abortuskliniek. Die is bovendien aan strenge regels gebonden. Zo geldt een bedenktijd van 72 uur en is inwendig onderzoek verplicht. In de praktijk voert Missouri daarom amper nog ingrepen uit: circa 150 per jaar. Vrouwen laten zich liever helpen in Illinois of Iowa.

Coleman noemt dit ‘abortustoerisme’, en ze wil het juridisch dwars gaan zitten zodra de bijl voor ‘Roe’ valt. „De wetten zoals die hier in Missouri gelden, zullen gehandhaafd moeten worden.” Ze wil zorgen dat Planned Parenthood in Missouri geen reclame meer mag maken en dat medewerkers voor vrouwen geen afspraak mogen maken in naburige staten. „Ze mogen geen schaduwklinieken openen.”

Ook komt er, wat haar betreft, geen abortuspil meer de staat in. Praktisch zou zo’n verbod lastig te handhaven zijn. In Illinois wordt bijvoorbeeld wiet vrij verkocht, terwijl in Missouri alleen medicinale marihuana legaal is. Veel Missourians gaan daarom voor hun jointjes en spacekoekjes naar de buurstaat, weet ook Coleman. „Maar het is wel illegaal en als onze autoriteiten dat aantreffen, treden ze op.” Voor abortuspillen, ook per postbezorging, zou wat haar betreft hetzelfde moeten gaan gelden.

Geen vangnet

Omdat in Missouri en andere conservatieve staten het abortusrecht al zo uitgekleed is, zou in de dagelijkse praktijk niet drastisch veel veranderen, meent Cherilyn Holloway. „Als Roe verdwijnt, is dat vooral een morele overwinning”, vertelt de Afro-Amerikaanse via videoverbinding uit Ohio. Zij leidt de organisatie ‘Pro-Black Pro life’, waarmee ze zich inzet voor „het redden van mijn ras”. Zwarte vrouwen ondergaan bijna twee keer vaker een abortus dan latina’s en vier keer vaker dan witte vrouwen.

Ook Samuel Alito haalt die oververtegenwoordiging aan in zijn ontwerpuitspraak. De hoge rechter concludeert dat het abortusrecht „door sommige aanhangers is verdedigd vanuit een wens om de omvang van de Afro-Amerikaanse bevolking binnen de perken te houden. Zonder twijfel heeft Roe dit demografische effect gehad.” Holloway deelt die redenering, maar ze wantrouwt of Alito het oprecht meent. „Voor hem is het alleen maar een stokpaardje.”

Cherilyn Holloway, directeur van Pro Black Pro life, een organisatie die zwarte vrouwen van abortus wil weerhouden: ‘Abortus blijft een pleistertje op een grotere wond.’ Privéfoto

Holloway (44) noemt zichzelf een „post-abortieve vrouw”: in haar leven liet ze twee keer een zwangerschap afbreken. De eerste keer toen ze als 15-jarig meisje zwanger raakte en „mijn vader me het huis uit dreigde te schoppen”. En daarna als late twintiger toen ze al getrouwd was en een gezin had, maar zwanger raakte van een andere man dan haar echtgenoot. „Ik vreesde dat ik de voogdij over mijn kinderen kon verliezen, als die ontrouw naar buiten kwam. Wat onzin bleek, maar dat wist ik toen niet.”

Na die laatste, traumatisch verlopen, ingreep werd ze gelovig. Ze raakte ervan overtuigd dat „veel vrouwen voor abortus kiezen, omdat ze denken dat er geen andere keuze is”. Voor haar gaat het huidige abortusdebat veel te veel over wetgeving en veel te weinig over de enorme economische ongelijkheid tussen bevolkingsgroepen in de VS. „Legaal of illegaal, abortus blijft een pleistertje op een grotere wond”, meent Holloway.

Zwarte vrouwen kiezen in haar optiek zoveel vaker voor abortus, omdat ze alle verkeerde sociaal-economische lijstjes aanvoeren en er geen maatschappelijk vangnet is. „Val me dus niet lastig met wetten, als je niet bereid bent ook hier over te praten.”

Ze somt een lange lijst problemen op. „Er is amper postnatale zorg. Kinderen zijn alleen verzekerd voor ziektekosten tot hun eerste jaar. In veel armere buurten is geen gezond voedsel te koop, zijn geen medische posten, kraamklinieken. De kraambedsterfte voor zwarte vrouwen in de VS is bizar hoog, erger dan in derdewereldlanden. Er leven enorme, diepgewortelde vooroordelen tegen zwarte vrouwen in ons zorgsysteem. Enzovoort. We kunnen dat niet blijven negeren.”

Lees ook: Conservatieve koers van het Hooggerechtshof treft vooral de kwetsbaren

Gevraagd of die structurele ongelijkheid dan niet beter eerst aangepakt kan worden alvorens het federale abortusrecht te schrappen, kan Holloway kort zijn. „Daarvoor hebben we vijftig jaar de tijd gehad en het is niet gebeurd.”

Dienstmeidkostuums

In haar kantoortje op de begane grond van het statige, negentiende-eeuwse Capitool-gebouw van deelstaathoofstad Jefferson City heeft Coleman haar anti-abortuswet ingelijst aan de muur hangen. Op haar bureau staan foto’s van elk van haar zes kinderen, van wie ze er twee binnenlands adopteerde. De onderste plank van een kastje heeft ze ingeruimd voor speelgoed en kinderboeken, voor als de jongsten op bezoek komen.

Haar kinderschare levert Coleman regelmatig vergelijkingen op met Amy Coney Barrett, de laatste van drie hoge rechters die toenmalig president Trump (2017-2021) aan het Hof kon voorgedragen. De (net als Coleman) rooms-katholieke rechter heeft een gezin van zeven kinderen, van wie ook zij er twee adopteerde. Met haar benoeming, eind 2020, ontstond aan het Hof een solide meerderheid voor afschaffing van het federale abortusrecht.

In en rond hoofdstad Washington protesteren pro-abortusgroepen onder meer tegen het dreigende vonnis door op te duiken bij de huizen van de conservatieve leden van het Hof. Bij de woning van Amy Coney liepen vorige week betogers rond in dezelfde dienstmeiduniformen als de seksslavinnen uit The Handmaid’s Tale, de tv-serie naar Margaret Atwoods gelijknamige roman over een theocratie in Noord-Amerika waar gedwongen zwangerschappen de norm zijn. Tijdens een ‘pro-choice’-protest, zaterdag in Saint Louis, staat de dienstmeid ook op zeker twee protestborden. Ernaast slogans als ‘Ik ben je broedmachine niet’ .

Coleman kreeg haar twee oudste kinderen tijdens haar studie rechten. „De eerste in mijn eerste jaar, de tweede in mijn derde jaar. Het enige vak waarvoor ik ooit gezakt ben, was ‘Recht en gender’, omdat ik op dat moment moest bevallen. Ik vind dat zeer ironisch.”

Anne Schlafli Cori, voorzitter van het conservatieve Eagle Forum en dochter van antifeministisch boegbeeld Phyllis Schlafly: ‘We moeten het over dit moeilijke onderwerp blijven hebben’. Privéfoto

Haar critici voeren regelmatig aan dat zij als welgestelde, witte vrouw makkelijk praten heeft. Het moederschap was te combineren met haar studie en als drukbezet politica heeft ze nu één en eerder zelfs twee nanny’s tot haar beschikking.

Coleman neemt aanstoot aan dat verwijt. „Mijn standpunt over abortus aan te vallen vanwege mijn specifieke ervaringen, dat is toch totaal niet relevant?” Ook zij pleit voor ruimere hulp aan arme moeders en draait het argument vervolgens liever om: „Ik vind juist het idee dat je van een vrouw moet vragen om haar kind te vermoorden teneinde succesvol te kunnen zijn, op geen enkele manier eerlijk is.”

Lees ook deze reportage: In Texas is abortus al vrijwel onmogelijk, Mexicaanse feministen willen hulp bieden

Correctie 18 mei 2022: in een eerdere versie van dit artikel werd Alito een latino genoemd. Hij is van Italiaanse afkomst.