Oorlog in Oekraïne

Zweedse sociaaldemocraten steunen NAVO-lidmaatschap

In dit blog doet NRC verslag van de belangrijkste ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne. Lees meer stukken in ons dossier.

Dit blog is gesloten

Lees voor het laatste nieuws over de oorlog in Oekraïne verder in het blog van maandag 16 mei.

Zweedse sociaal-democraten steunen NAVO-lidmaatschap

Het Zweedse NAVO-lidmaatschap is een stap dichterbij, nu de sociaal-democratische regeringspartij heeft uitgesproken ook voor een toetreding tot de alliantie te zijn. Dat heeft premier Magdalena Andersson van de sociaal-democraten zondag bekendgemaakt op een persconferentie. De partij was lang tegen een Zweeds NAVO-lidmaatschap, maar heeft dat standpunt herzien vanwege de Russische invasie in Oekraïne. Daarmee lijkt er Zweedse meerderheid in het parlement voor toetreding te zijn.

Andersson denkt dat de Zweedse veiligheid het best is gewaarborgd als lid van het bondgenootschap. Een aanval op een van de landen binnen het NAVO-grondgebied biedt een garantie voor defensiesteun van andere lidstaten. Dat is voor de premier een belangrijke voorwaarde om nu wel een lidmaatschap aan te vragen. Ze denkt dat een aanvraag tegelijkertijd met Finland de meest geschikte optie is. De procedure kan ingaan als de parlementen in beide landen officieel hebben ingestemd.

Eerder op de dag werd bekend dat ook Finland een officiële aanvraag voor het NAVO-lidmaatschap gaat indienen. Zweden en Finland gaven decennialang de voorkeur voor een neutrale status boven een toetredening tot het Noord-Atlantische defensieblok. Dat standpunt is gekeerd door de situatie in Oekraïne. „Er is een voor, en er is een na 24 februari”, zei de Zweedse premier Andersson over de dag dat Rusland het buurland binnenviel.

Lees ook: Zweden en Finland willen toetreden tot de NAVO

De Zweedse premier Andersson maakt het NAVO-standpunt van haar partij bekend. Foto Fredrik Persson/AFP

Stoltenberg: vertrouwen dat Turkije NAVO-lidmaatschap Finland en Zweden niet zal blokkeren

Turkije zal niet dwarsliggen voor een NAVO-lidmaatschap van Finland of Zweden. Dat verwacht althans de secretaris-generaal van het bondgenootschap Jens Stoltenberg. Tijdens een videopersconferentie zondagmiddag in Berlijn nam hij de zorgen weg die waren gerezen nadat de Turkse regering zich kritisch had uitgelaten over een mogelijk lidmaatschap van de beide landen. „Ik heb er vertrouwen in dat we de zorgen die Turkije geuit heeft weg zullen nemen, zodat het lidmaatschap of het toetredingsproces niet wordt vertraagd”, aldus Stoltenberg.

De Finse regeringsleiders maakten zondag bekend dat het van oudsher neutrale land officieel een aanvraag voor het lidmaadschap van de verdragsorganisatie gaat indienen. De Finse premier Sauli Niinistö liet zondag weten met de Russische president Vladimir Poetin over de aanvraag te hebben gesproken, waar het Finse parlement nog over moet stemmen. Niisto noemde dat gesprek volgens persbureau Reuters „kalm en koel”. Poetin zei volgens Niinistö in het gesprek dat de Finse aanvraag „een vergissing” was en Niisto zei op zijn beurt dat Finland Rusland „niet wil bedreigen”.

De Zweedse sociaal-democratische partij van premier Magdalena Andersson heeft de afgelopen tijd discussies gevoerd over het NAVO-standpunt van de partij. Anderssons partij was altijd tegen een Zweeds lidmaatschap, maar verandert mogelijk van positie. Het leiderschap van de partij neemt daarover naar verwachting later vandaag een besluit.

‘Onacceptabel en schandelijk’
De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu sprak zich zaterdag uit over „onacceptabele en schandelijke” steun van Finland en Zweden aan de Koerdische PKK, die door onder meer de NAVO wordt aangemerkt als terreurorganisatie. Volgens Cavusoglu zouden strijders van de militante groep bijeenkomsten op Zweeds grondgebied organiseren. Ook is Turkije ontevreden over de wapenembargo’s die Zweden en Finland in 2019 voor Turkije invoerden.

Cavusoglu voerde in Berlijn, waar een tweedaagse NAVO-top plaatsvond, „behulpzame” gesprekken met zijn Finse en Zweedse collega’s. De Finse minister van Buitenlandse Zaken, Pekka Haavisto, had eerder al de overtuiging uitgesproken dat Finland en Turkije er „samen uit zullen komen”. Landen kunnen alleen tot de NAVO toetreden bij unanieme steun van de landen die onderdeel zijn van de alliantie.

De secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg (rechts, op scherm) hield in Berlijn een persconferentie met de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock. Foto Kevin Lamarque/Reuters

Finland gaat officieel NAVO-lidmaatschap aanvragen

Finland gaat definitief een aanvraag indienen voor het NAVO-lidmaatschap. Dat hebben de Finse president Sauli Niinistö en premier Sanna Marin zondag bekendgemaakt. Een voorstel wordt naar verwachting maandag voorgelegd aan het Finse parlement, dat nog wel moet instemmen.

Volgens Niinistö betekent aansluiting bij de NAVO voor Finland dat het beschermd wordt en andere lidstaten zal beschermen. Premier Marin sprak op de persconferentie van een „historische beslissing”. De afgelopen week werd de intentie van Finland al duidelijk, toen Niinistö en Marin donderdag in een gezamenlijke brief aan het Finse parlement schreven dat het land zich „zo snel mogelijk” bij de NAVO zou moeten aansluiten.

Hoelang het zal duren voordat Finland daadwerkelijk lid is van de NAVO, is niet duidelijk. Voor toetreding moeten alle dertig lidstaten instemmen. Met name Turkije heeft moeite met de toetreding van Finland, al zei de Finse minister Pekka Haavisto zaterdag na afloop van gesprekken met de Turken dat hij er „zeker van is” dat de landen eruit komen. Ook Zweden overweegt een aanvraag in te dienen om lid te worden van de NAVO.

Lees ook: Wil Erdogan toetreding Finland en Zweden tot de NAVO echt tegenhouden?

Overzicht: Zelensky ontvangt senatoren en hoopt Eurovisie Songfestival in Marioepol te organiseren

Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen van zaterdagavond en de nacht van zaterdag op zondag:

  • De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft zaterdag vier Republikeinse senatoren ontvangen in Kiev. Onder hen was Mitchell McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat. Zelensky zou de senatoren hebben gevraagd Rusland officieel te bestempelen als een „terroristische staat”. De Oekraïense president zou eerder een soortgelijk verzoek hebben gedaan aan de Amerikaanse president Joe Biden.
  • Een grote groep met vluchtelingen uit de langdurig belegerde havenstad Marioepol is zaterdag aangekomen in Zaporizja. De vluchtelingen, die in een konvooi bestaande uit honderden auto’s vervoerd werden, hadden dagen gewacht op toestemming van Russische militairen om Marioepol te verlaten. Zaporizja is in handen van Oekraïne en is de stad waar alle vluchtelingen vanuit Marioepol heen gebracht worden.
  • De Oekraïense band Kalush Orchestra, die zaterdag het Eurovisie Songfestival won, riep na het optreden op hulp te bieden aan Marioepol en de overgebleven militairen in de Azovstal-staalfabriek. „Help Oekraïne, Marioepol, alsjeblieft. Help Azovstal nu!”, riep zanger Oleh Psiuk. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft verheugd gereageerd op de winst van Oekraïne en zei te hopen het festival volgend jaar in Marioepol te organiseren.

Finland en Turkije praten over kwestie rond NAVO-lidmaatschap

Diplomaten uit Finland en Turkije zijn zaterdag in Berlijn met elkaar om tafel gegaan om te praten over de Finse toetreding tot de NAVO. Zowel de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu als zijn Finse collega Pekka Haavisto hebben dat volgens internationale persbureaus bevestigd. Turkije wekt tot nu toe de indruk dat het een NAVO-lidmaatschap van Finland niet zomaar zal goedkeuren.

Turkije herhaalde zaterdag in Berlijn, waar de dertig NAVO-buitenlandministers dit weekend praten met hun evenknieën uit Finland en Zweden, waarom het niet zo enthousiast is over Finse toetreding tot het militaire bondgenootschap. Cavusoglu wees op de „onacceptabele en schandelijke” steun die Finland en mede-aspirantlid Zweden volgens hem aan de Koerdische terreurbeweging PKK geven. In Zweden sympathiseren enkele parlementsleden met de organisatie. „De overgrote meerderheid van de Turkse bevolking” is vanwege de PKK-kwestie tegen het lidmaatschap van Finland en Zweden, aldus de Turkse minister. „Dat is een probleem dat we zowel met onze NAVO-bondgenoten als met deze twee landen zullen moeten bespreken.”

Lees ook deze analyse: Wil Erdogan toetreding Finland en Zweden tot de NAVO echt tegenhouden?

De Finse minister Haavisto liet intussen weten dat hij vrijdag met zijn „goede collega” Cavusoglu had gebeld, en zei dat hij „er zeker van is” dat Finland en Turkije er samen uit zullen komen. Finland kondigde eerder deze week aan „zo snel mogelijk” lid te willen worden van de NAVO.

Andere NAVO-landen spraken in Berlijn hun steun uit voor de Finse aansluiting bij de alliantie. „We weten niet wat Turkije precies bedoelt”, zei de Noorse buitenlandminister Anniken Scharning Huitfeldt bijvoorbeeld volgens persbureau Reuters, „maar vanuit ons perspectief staan we 100 procent achter Finland en Zweden.” De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra (CDA) denkt dat het wel goed komt met de toetreding van Finland en Zweden tot de NAVO. „Deze tijd vraagt duidelijk om eenheid en ik ben er zeker van dat we die aan de dag kunnen leggen”, zei hij volgens persbureau ANP. Volgens hem zijn Zweden en Finland „in alle opzichten klaar om zich bij het bondgenootschap te voegen”.

De NAVO-bijeenkomst in de Duitse hoofdstad gaat zondag verder. Na afloop, rond half drie ‘s middags, spreekt NAVO-voorman Jens Stoltenberg de pers toe. Daarnaast zal zondag de Zweedse regeringspartij van premier Magdalena Andersson met een officieel standpunt komen over het NAVO-lidmaatschap.

De Finse minister van Buitenlandse Zaken Pekka Haavisto spreekt zaterdag de pers toe terwijl hij aankomt op het NAVO-overleg in Berlijn. Foto Michele Tantussi/Reuters

Finse president belt met Poetin over toetredingsplannen NAVO

De Finse president Sauli Niinistö heeft zaterdag met zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin gebeld over de plannen van Finland om toe te treden tot de NAVO. In het telefoongesprek heeft Niinistö benadrukt hoe de aanval van buurland Rusland op Oekraïne de veiligheid van Finland in het geding heeft gebracht, melden Finse media. De Finse regering zal naar verluidt zondag beslissen of zij een verzoek indient. Maandag zal het besluit bekendgemaakt worden.

Het telefoongesprek tussen de twee leiders verliep „direct en zonder ergernis”, aldus Niinistö na afloop. „Het vermijden van spanningen was belangrijk”. Finland heeft zich tot nu toe niet bij de alliantie aangesloten om Rusland niet te provoceren. Poetin reageerde dat hij het een vergissing vindt als Finland zijn neutrale status zou opgeven en lid zou worden van de NAVO, meldt het Kremlin. „De verandering kan een negatieve invloed hebben op jaren van goede samenwerking”, aldus Poetin.

De Russische president zei dat er geen veiligheidsbedreigingen zijn voor Finland. Eerder op zaterdag zei de Russische staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Aleksandr Groesjko, volgens persbureau AP dat een toetreding van Finland tot de NAVO de veiligheidsspanningen in het gebied zou vergroten.

Binnen de Finse regering klinkt veel steun voor een toetreding tot het militaire bondgenootschap. President Niinistö en premier Sanna Marin schreven eerder deze week al „zo snel mogelijk” tot de NAVO te willen toetreden. Zaterdag zei ook de fractievoorzitter van de sociaal-democratische partij Antti Lindtman op Twitter dat Finland na de Russische invasie op 24 februari „niet het minste risico moet nemen om alleen met Rusland te worden gelaten”. Finland deelt met Rusland ruim 1.300 kilometer grens.

President van Finland Sauli Niinistö. Foto Seppo Samuli/Lehtikuva/Reuters

Instroom Oekraïense vluchtelingen in Duitsland neemt af

De instroom van Oekraïense vluchtelingen in Duitsland neemt af. Dat heeft de Duitse minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser zaterdag gezegd tegen de regionale krant Rheinische Post. Volgens Faeser kwamen er de afgelopen weken zo’n tweeduizend Oekraïners per dag aan in Duitsland. Half maart waren dat er nog zo’n 15.000 per dag.

Het Duitse dagblad Die Welt schreef zaterdag dat er sinds het begin van de oorlog meer dan 700.000 Oekraïners naar Duitsland zijn gevlucht - 81 procent van de volwassenen daarvan is vrouw. De krant baseert zich op cijfers van het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken. Volgens het ministerie verblijven niet al deze Oekraïners nog in Duitsland: een deel is vermoedelijk doorgereisd naar andere EU-landen of is teruggereisd naar Oekraïne.

Faeser verwacht dat de meeste vluchtelingen in Duitsland op termijn zullen terugkeren naar Oekraïne, en dat „sommigen zullen blijven als zij de kans zien om met hun kwalificaties voet aan de grond te krijgen op de Duitse arbeidsmarkt”.

Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne zijn zo’n zes miljoen Oekraïners uit hun land gevlucht, blijkt uit de laatste cijfers van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Het aantal nieuwe vluchtelingen neemt wel af. Vluchtten er in maart nog bijna 3,4 miljoen mensen uit Oekraïne, in april waren dat er ongeveer 1,5 miljoen. In Nederland zijn tot en met 12 mei bijna 56.000 Oekraïense vluchtelingen geregistreerd.

Oekraïense vluchtelingen komen aan in maart op het vliegveld van Frankfurt. Foto Boris Roessler/Reuters

Overzicht: Oorlog gaat volgens Kiev derde fase in en Russische energieleverancier schort levering aan Finland op

Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen van vrijdagavond en de nacht van vrijdag op zaterdag:

  • De oorlog die Rusland voert in Oekraïne gaat volgens Oekraïense leiders de „derde fase” in, die zich kenmerkt door „langdurig vechten”. De eerste fase bestond uit een mislukte poging om Oekraïne binnen een paar dagen in te nemen en de tweede fase uit een poging van Rusland om Oekraïense militairen te omsingelen en in meerdere belegerde gebieden uit te schakelen. In de nieuwe fase wil Rusland de terreinwinst verdedigen die het sinds de invasie op 24 februari heeft geboekt, zo stelt een adviseur van het Oekraïense ministerie van Binnenlandse Zaken.
  • Lees ook: Ook Russisch offensief in Donbas lijkt vast te lopen
  • De Russische energieleverancier RAO Nordic Oy schort vanaf zaterdag de elektriciteitslevering aan Finland op. De in Helsinki gevestigde energieleverancier zegt sinds 6 mei geen betaling te hebben ontvangen voor elektriciteit die door Rusland aan Finland is geleverd. Deze week gaf Finland aan zich bij de NAVO aan te willen sluiten.
  • De separatistische Georgische regio Zuid-Ossetië gaat een referendum houden over toetreding tot Rusland. Dat heeft vertrekkend president Anatoli Bibilov vastgelegd in decreet, meldt het Russische staatspersbureau TASS. Het referendum zal 17 juli plaatsvinden. Bibilov verloor eerder deze maand de presidentsverkiezingen van Alan Gagloev. De nieuwgekozen president zei ook open te staan voor zo’n referendum.

Welkom in dit blog

In dit blog doet NRC zaterdag verslag van de nieuwsontwikkelingen rond de oorlog in Oekraïne.

Lees hier het blog van vrijdag 13 mei terug