Opinie

Het gebrek aan besef van urgentie bij VWS roept veel vragen op over coronabeleid

IC-bedden

Commentaar

Het meest treffende citaat uit het NRC-verhaal over de bedden op de intensivecareafdelingen en de manier waarop het ministerie van Volksgezondheid en ziekenhuizen steggelden over geld, was wel dat van de ambtenaar die e-mailde aan een ziekenhuisdirecteur: „Desgewenst kunt u ervoor kiezen om een ic-bed te schrappen.” Alsof een ziekenhuis middenin een coronagolf ervoor kon kiezen om een intensivecarebed (en het bijbehorende rooster voor de zorg) op te doeken of dat überhaupt zou willen.

Daaruit bleek opnieuw dat de ambtenaren op dit ministerie heel ver af staan van de dagelijkse praktijk in ziekenhuizen. Maar net zo goed van die in huisartspraktijken en andere zorginstellingen. Om 22 miljoen euro te besparen – want dat was zo afgesproken met het ministerie van Financiën – werd sommige ziekenhuizen geadviseerd bedden te sluiten én werd het aantal ic-bedden waar ze over beschikten aan het begin van de pandemie door het ministerie doelbewust hoger ingeschat. Ambtenaren schreven in een intern memo aan de minister dat het departement „eigenstandig bedden heeft verschoven naar de uitgangssituatie”. Bedden die in werkelijkheid extra waren, werden tot de basisinventarisatie van de ziekenhuizen gerekend. In deze parallelle boekhoudkundige wereld schreven ambtenaren ook op zeker moment aan de minister dat er „maximaal wordt ingezet” op „het voorkomen van een verhoging van de aantallen bedden”. Vanwege financiële risico’s. Onderwijl gaf het rijk miljarden euro’s uit om de economische schade van de lockdowns te beperken.

Lees ook: Ministerie van VWS ontmoedigde ziekenhuizen hun IC uit te breiden

Wantrouwen over het uitgavepatroon van ziekenhuizen bleek sterker dan begrip. VWS had kennelijk geen besef van de paniek, de urgentie en het logistieke gedoe op de werkvloer, waar zich dagelijks te veel patiënten meldden en het personeel op zijn tandvlees liep of zelf ziek werd.

Dat de hele samenleving drie keer wekenlang in lockdown moest, juist omdat er te weinig capaciteit was in de ziekenhuizen, maakt de houding van VWS nog onbegrijpelijker. Om nog maar te zwijgen van de behandelingen van kanker- en hartpatiënten die telkens werden afgezegd door het gebrek aan ziekenhuisbedden. Zij waren minder zichtbaar, behalve voor hun familie en vrienden en de huisarts. Uit de hoge oversterftecijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bleek dat naast Covid-patiënten zeer waarschijnlijk ook andere patiënten stierven door uitstel van zorg.

Het is natuurlijk de vraag of ziekenhuizen veel extra intensivecarepatiënten hadden kunnen opvangen als het ministerie van Volksgezondheid wél ruimhartiger was geweest in de vergoeding. Want ic-verpleegkundigen waren en zijn er nog steeds te weinig. Sterker, er zijn nu mínder gespecialiseerde ic-verpleegkundigen dan vóór de coronapandemie. Maar dat doet niet af aan de gêne die de ambtelijke mentaliteit oproept.

Corona overviel de wereld en gelukkig is de crisis weer goeddeels voorbij. Dankzij de medische wetenschap, geduld van de bevolking en investeringen van overheden. Maar de nasleep is voelbaar, zowel psychologisch als economisch, de littekens zijn nog niet geheeld. Hoe de overheid optrad tijdens de crisis was soms onbegrijpelijk traag en bureaucratisch – massaal testen kwam langzaam op gang en werd te vroeg weer afgebouwd. Vaccineren kwam ook traag op gang vergeleken met andere westerse landen. De lockdowns duurden soms erg lang en de inperking van alle vrijheden werden niet altijd goed onderbouwd. Van de laatste lockdown was niet duidelijk of deze wel proportioneel was.

Dat het ministerie van VWS na drie weken zegt nog niet in staat te zijn om de vragen van journalisten te beantwoorden over één onderwerp – de vergoeding van de bedden – geeft te denken. Óf openbaarheid wordt er onbelangrijk gevonden, óf het departement heeft de antwoorden echt niet. Opvallend was dat minister Kuipers in de wandelgangen zijn reactie beperkte tot de intenties van de bewindslieden. Maar wisten die hoe hun ambtenaren ziekenhuizen op de huid zaten?

Het hele beleid van het missionaire en later demissionaire kabinet-Rutte III tijdens de coronacrisis moet nodig onder de loep worden genomen. Maar belangrijker is misschien nog dat het ministerie van VWS – en dat ministerie niet alleen – ambtenaren en vooral een top nodig heeft die zicht op de werkvloer en de samenleving achter de cijfers blijven houden. Kostenbeheersing is uiteraard belangrijk, maar mag geen doel op zichzelf worden. Beleid gaat immers in de eerste plaats altijd om de burger.