Analyse

Wat als er wel meer IC-bedden waren?

Intensive care De Kamer vraagt duidelijkheid over het IC-beleid van het ministerie van Volksgezondheid. Er zijn veel vragen open.

Sommige ziekenhuizen kregen tijdens de lockdown te horen dat hun aanbod van extra IC-bedden te laat kwam.
Sommige ziekenhuizen kregen tijdens de lockdown te horen dat hun aanbod van extra IC-bedden te laat kwam. Foto Robin Utrecht/ANP

Donderdagochtend toonde de Tweede Kamer grote eensgezindheid: minister Ernst Kuipers (Zorg, D66) moet snel duidelijkheid geven wat er in de coronacrisis op het departement gebeurd is.

Parlementariërs reageerden geschokt op het nieuws dat het ministerie van Volksgezondheid midden in de coronacrisis ziekenhuizen heeft ontmoedigd het aantal bedden op de intensive cares uit te breiden. Uit onderzoek van NRC blijkt dat sommige ziekenhuizen zelfs het advies kregen IC-bedden te „schrappen”.

Het is niet de eerste keer dat er consternatie ontstaat door onthullingen over het coronabeleid. Die worden nu vooral via de media geopenbaard. Want terwijl de Britten al een parlementaire enquête afrondden en de Zweden er volop mee bezig zijn, bevindt het aangekondigde Nederlands parlementair onderzoek zich nog in het tekentafelstadium.

Het ministerie lag meer dan een jaar in de clinch over het aantal bestaande IC-bedden, de vergoeding voor extra bedden en de voorwaarden voor die subsidie, zo blijkt uit de reconstructie. Er waren ziekenhuizen die extra bedden konden leveren, maar tijdens een lockdown te horen kregen dat ze te laat aan het loket verschenen. En er waren ambtenaren die ziekenhuizen adviseerden het aantal geplande IC-bedden te verlagen om budgettaire redenen.

Verontrustend, noemt het CDA dat. Stuitend, vindt GroenLinks. Verbijsterend, volgens de PVV. Onvergeeflijk, zegt Groep Van Haga. VVD-parlementariër Judith Tielen zegt het zo: „De coronacrisis heeft veel van de zorg gevraagd. Dan is het heel frustrerend om te lezen dat er in een crisis gesteggeld wordt over financiering, papieren werkelijkheden, en naar elkaar wordt gewezen in plaats van samengewerkt. Hoe kan het dat het ministerie in plaats van samen te werken met de ziekenhuizen, vooral bezig is geweest met moeilijk doen? En waarom?”

Minister Kuipers kent de materie als geen ander. In zijn vorige baan als nationaal coördinator van de patiëntenspreiding was hij continu bezig met het landelijk plannen van het aantal IC-bedden en de afstemming hierover tussen ziekenhuizen en het departement.

Zijn ministerie heeft na drie weken nog niet gereageerd op vragen van NRC over de opstelling van het ministerie. Donderdagmiddag reageerde Kuipers in de wandelgangen van de Tweede Kamer wel op vragen van journalisten.

‘Echt de max’

Kuipers benadrukte dat zijn voorgangers (Hugo de Jonge, Tamara van Ark en Martin van Rijn) altijd „gestuurd hebben op zovéél mogelijk bedden”. In de zomer van 2020 zijn er landelijke afspraken gemaakt met de ziekenhuizen over de IC-capaciteit, stelde hij. Die afspraken zijn per regio vertaald naar het aantal extra bedden dat er per ziekenhuis bij zou komen. Omdat ziekenhuizen 1.700 bedden op dat moment „echt de max” noemden, was er voor dat aantal bedden geld gereserveerd.

De bewindspersoon ging in zijn reactie voorbij aan de ruzie die juist over deze afspraken ontstond. Ruim een jaar lang steggelden het ministerie en de ziekenhuizen over extra bedden, vergoedingen en voorwaarden. Het ministerie was zich er van bewust dat dit conflict uitbreiding van IC-bedden in gevaar kon brengen. Hij ging evenmin in op het advies van ambtenaren aan ziekenhuizen om IC-bedden te schrappen. Wel garandeerde hij dat er niet minder IC-bedden zijn gekomen door het gedrag van zijn ambtenaren.

Reguliere operaties

Dat is precies waar Maarten Hijink van de SP nu zijn vraagtekens bij plaatst. Is de capaciteit van de Nederlandse intensive care onder politieke druk wellicht kleiner geweest dan ze had kunnen zijn? „Je had dan misschien meer patiënten kunnen opvangen dan gebeurde, waardoor de crisis beter beheersbaar was, waardoor dan minder strenge maatregelen nodig waren geweest. En dus ook misschien minder reguliere operaties uitgesteld hadden hoeven worden.” Dit vraagt om meer onderzoek, vindt de SP. Wat zijn de gevolgen van dit beleid geweest? Wat was er gebeurd als er niet zo was geknepen?

Het zijn precies dit soort vragen die zich goed lenen voor een parlementair onderzoek. De Kamer heeft vooralsnog geduld nodig.

Met medewerking van Pim van den Dool