Reportage

Antwerpenaren klaar met ‘kankerverwekkende’ goudsmelterij: ‘In een woonwijk horen geen giftige stoffen’

Vervuiling in België In de joodse wijk van Antwerpen is protest tegen een goudraffinaderij die kankerverwekkende rook zou uitstoten.

Leden van de orthodox-joodse gemeenschap in Antwerpen betogen donderdag tegen een goudraffinaderij in hun wijk.
Leden van de orthodox-joodse gemeenschap in Antwerpen betogen donderdag tegen een goudraffinaderij in hun wijk. Foto Dennis Boxhoorn

Even na twee uur op donderdagmiddag lopen honderden orthodox-joodse kinderen achter hun rabbi’s aan richting de Antwerpse Jacob Jacobsstraat, tegenover het Centraal Station. „Onze gezondheid is meer waard dan goud”, staat op een van de spandoeken die ze dragen.

Ze verzamelen zich voor een kantoorpand, waar achter geblindeerde ramen al decennialang de goudraffinaderij van de familie Goetz schuilgaat. Value Trading verwerkt zo’n 150 kilo goud per dag, goed voor een jaaromzet van 300 miljoen euro. Het bedrijf gebruikt de giftige stoffen zwavel- en salpeterzuur om oud goud tot een zanderig poeder terug te brengen en om te smelten, voor hergebruik in bijvoorbeeld juwelen. Bij dat proces komt volgens het bedrijf alleen waterdamp vrij.

Anderen betwijfelen dat. Uit een uitstootmeting van een Vlaams agentschap zou niets schadelijks zijn gebleken, maar deskundigen van het universitair ziekenhuis in Leuven wantrouwden de grondigheid van die meting. Value Trading behoort in Vlaanderen tot klasse 1 van het Vlaams Reglement betreffende de Milieuvergunning. Dat staat voor ‘meest hinderlijke activiteit’. Ook brandweerkazernes en ziekenhuizen, waar chemische installaties staan, worden tot die klasse gerekend.

Lees ook: Een chemiefabriek loost schadelijke PFAS in de Westerschelde – en heeft daarvoor een eeuwigdurende vergunning

Begin dit jaar kreeg Value Trading een nieuwe milieuvergunning van de provincie Antwerpen, ondanks bijna drieduizend bezwaarschriften van omwonenden. Niet voor tien jaar, zoals het bedrijf had gevraagd, maar voor drie jaar. En met de voorwaarde dat het na die termijn zou verhuizen naar een locatie buiten de stad. Value Trading ging daarmee niet akkoord. Het tekende beroep aan. Het dossier ligt nu bij de Vlaamse minister van omgeving Zuhal Demir (N-VA). Na de fabriek 3M en de vervuilde grond bij Oosterweel is dit opnieuw een milieuvervuilingdossier in België.

Ondertussen lopen de gemoederen onder leden van de joodse gemeenschap van Antwerpen hoog op. Zij zijn het die in een straal van een kilometer rond de raffinaderij wonen, werken en naar de synagoge gaan. Hun kinderen zitten er op school.

De joodse wijk in Antwerpen. Foto Alexandros Michailidis

Veel kankergevallen

Ze zijn ervan overtuigd dat de raffinaderij ervoor zorgt dat er in hun gemeenschap bovengemiddeld veel kankergevallen zijn. Vorige week nog overleed een geliefde ondernemer uit de buurt op 69-jarige leeftijd aan kanker. Nooit is wetenschappelijk bewezen dat Value Trading daarvoor verantwoordelijk is. Maar de Leuvense oncoloog Chris Verslype zei in Het Laatste Nieuws de laatste tijd „een onafgebroken stroom met een bepaald type kanker” in de wijk te zien die hij „genetisch niet kan linken aan de joodse gemeenschap.”

En dus deelt de 68-jarige Salomon – rond brilletje, witte puntbaard – op deze donderdagmiddag plaquettes uit waarop staat dat er in zijn wijk geen ruimte is voor een klasse 1-bedrijf. Hij kent „achter elke voordeur” wel iemand die recentelijk aan kanker is bezweken. De tijd is op, vindt hij. „We kunnen niets bewijzen, maar in een woonwijk is gewoon geen ruimte voor giftige stoffen. De fabriek moet dicht. Niet over tien of drie jaar. Vandaag nog.”

‘Vlaamse regering wist al jaren van vervuilde grond bij chemische fabriek’

Buurtbewoner Atal Levi (29) vertelt dat zijn dochtertje van 2 elke dag drie keer een masker met corticosteroïden op moet. Hij weet zeker dat dat door de fabriek komt. Vanaf zijn balkon ziet hij witte en soms gele rook uit twee schoorstenen komen. Artsen sloten astma en allergie al uit.

Achter hem luisteren honderden kinderen naar een rabbijn die hen uitlegt dat het door deze fabriek komt dat sommigen van hen long- en concentratieproblemen hebben. Ze mogen niet met de pers praten „omdat ze daar niet op voorbereid zijn”. Ze gaan liever gezamenlijk in gebed, waarna ze naar school terugkeren. „Bidden is het meest krachtige wapen dat we hebben.” Hun hoge stemmetjes doen voorbijgangers aan de overkant van de straat stilhouden.

Daar staat ook Stijn Cornelis (44), een ambtenaar. Hij wilde onder werktijd zijn steun betuigen, omdat België volgens hem steeds vaker „een loopje met de wetgeving neemt”. Hij doelt op de fabriek 3M in het Vlaamse Zwijndrecht, die verantwoordelijk wordt gehouden voor zware bodemverontreiniging met de giftige stof PFAS. Volgens een parlementaire onderzoekscommissie schoot de Vlaamse overheid tekort in het garanderen van de veiligheid van omwonenden.

Cornelis ziet een verband met Value Trading. „Als er zware metalen aan te pas komen, weet je dat mensen daar ziek van kunnen worden. Het gaat hier om een goudsmederij. Geen kaasmaker.”