Veel toeslagenouders hebben geen vertrouwen meer in een soepele schadeafwikkeling van het kabinet

Toeslagenaffaire Er is te weinig gedaan aan uithuisplaatsingen, vinden ouders die slachtoffer zijn van de Toeslagenaffaire. Donderdag debatteert de Kamer erover.

Renate Wolbers is een van de gedupeerden van de Toeslagenaffaire. Ze heeft haar dochters al jaren niet gesproken.
Renate Wolbers is een van de gedupeerden van de Toeslagenaffaire. Ze heeft haar dochters al jaren niet gesproken. Foto Dieuwertje Bravenboer

Steeds moest ze ‘nee’ verkopen aan haar twee puberdochters: als ze vroegen om mascara, of wanneer ze met hun vriendinnen naar de bioscoop wilden of naar het terras. Renate Wolbers (47), gedupeerde van de Toeslagenaffaire, had er simpelweg het geld niet voor.

Hoe vaker ze ‘nee’ hoorden, hoe meer de meiden zich afzetten tegen Wolbers en haar huidige man tussen wie vaak wrijving was vanwege geldzorgen. „Jullie gunnen ons niks!” „Ik vind het hier niet meer leuk!” „Jullie hebben altijd ruzie!”

Op een avond in 2015 ging het mis. De oudste dochter, destijds 17, trok boos de voordeur achter zich dicht na een woordenwisseling met haar ouders. De volgende dag was ze nog steeds niet terug.

Dagen later bleek dat ze bij Wolbers’ ouders zat, met wie Wolbers een slechte band heeft, omdat ze er naar eigen zeggen geen fijne jeugd heeft gehad. Jeugdzorg keurde hun vertrek uit huis volgens haar goed, „en nu heb ik al jaren geen contact meer met mijn dochter, terwijl ik haar zo graag terug wilde.”

In 2017 gebeurde hetzelfde bij haar andere puberdochter, die toen ook 17 was. Ook met haar heeft Wolbers geen contact. Ze stuurt de twee dochters nog altijd berichten, maar krijgt nooit antwoord en weet niet waar ze wonen. De drie kinderen die ze met haar huidige man kreeg wonen nog wel thuis.

Lees ook: Eerst schulden door de Toeslagenaffaire, daarna kind uit huis geplaatst

1.675 uithuisplaatsingen

Donderdag debatteert de Tweede Kamer over de uithuisplaatsingen van kinderen van toeslagenouders. Tussen 2015 en 2021 zijn 1.675 kinderen van gedupeerden van de Toeslagenaffaire uit huis geplaatst, bleek woensdag uit cijfers van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Het is niet zeker dat de schulden van hun ouders daarbij een rol speelden, benadrukt het CBS. Woensdag werd bekend dat Mark Rutte ook aanwezig zal zijn bij het debat.

Het debat zal vooral gaan over de problemen bij het helpen van deze ouders. Kamerlid Omtzigt en verschillende oppositiepartijen, zoals SP en DENK, vinden dat de aangeboden hulp van het kabinet te mager is en te traag op gang komt. Sinds april – zo’n halfjaar nadat bekend werd dat er zeker meer dan duizend toeslagenkinderen uit huis waren geplaatst – is er een landelijk ondersteuningsteam voor toeslagenouders van uithuisgeplaatste kinderen. Ook kunnen ouders die de uithuisplaatsing bij de rechter willen aanvechten vanaf juni subsidie krijgen voor een advocaat.

Het ondersteuningsteam kan ouders een luisterend oor bieden en helpen het contact met de kinderen weer op gang te brengen. Maar het is niet bevoegd om kinderen naar huis te halen, zo luidt de kritiek van de oppositie. De vraag is ook wat het kabinet nog kan betekenen voor ouders als Renate Wolbers, van wie de dochters inmiddels volwassen zijn. „Eigenlijk niets”, zegt Wolbers.

Wolbers hoopt dat Rutte donderdag „het vuur na aan de schenen wordt gelegd”. „Ik wil antwoord op de vraag hoe dit heeft kunnen gebeuren en waarom de hulp zo traag op gang komt. Minderjarige kinderen moeten zo snel mogelijk terug naar hun ouders. Maar eerlijk gezegd verwacht ik geen concrete antwoorden.”

Deze maand publiceerde dagblad Trouw een open brief van een panel van toeslagenouders dat het kabinet gevraagd en ongevraagd advies geeft over het herstelbeleid voor toeslagengedupeerden. De ouders schrijven dat ze „moedeloos, terneergeslagen, maar eigenlijk ook verschrikkelijk kwaad” zijn. Ze schrijven dat het uitgangspunt van het kabinet nu is om „de gebroken gezinnen te laten omgaan met de ontstane situatie”, terwijl het beleid volgens hen als doel moet hebben alle kinderen terug naar huis te halen.

Het ouderpanel heeft ook kritiek op de gang van zaken omtrent de financiële compensatie van gedupeerden. Er zijn lange wachttijden, het hoorgesprek van de commissie die gaat over de teruggaven (Commissie Werkelijke Schade) zou veel meer een „verhoorgesprek” zijn, en de hoeveelheid bewijsstukken die gedupeerden moeten aanleveren „ongekend”.

Eind maart was er van ruim 25.000 ouders vastgesteld dat zij gedupeerden zijn van de Toeslagenaffaire. Zij hebben in ieder geval recht op een teruggave van 30.000 euro (de ‘Catshuisregeling’), kwijtschelding van hun publieke schulden en overname van hun private schulden. Bijna zesduizend aanvragen moeten nog beoordeeld worden. Als de eerste aanvraag groen licht heeft gekregen en ouders denken dat ze recht hebben op meer compensatie, kunnen ze naar de Commissie Werkelijke Schade.

Achterstand

Uit de laatste update over de afhandeling van de Toeslagenaffaire, die staatssecretaris Aukje de Vries (Toeslagen, VVD) in april naar de Tweede Kamer stuurde, blijkt dat er inderdaad (nog steeds) een achterstand is. Zo is het loket voor afbetaalde schulden nog steeds niet geopend. Dat loket moet ervoor zorgen dat ouders een terugbetaling krijgen van schulden die ze hebben afgelost met ‘compensatiegeld’. Ook zal de uitvoering van de aanvullende regelingen, zoals de financiële compensatie voor kinderen van toeslagenouders, later beginnen dan gepland. De compensatie kan op haar vroegst begin volgend jaar worden uitbetaald in plaats van dit jaar, zoals het kabinet eerder beloofde.

Renate Wolbers heeft geen vertrouwen meer in een soepele schadeafwikkeling. Samen met zeven andere toeslagenouders gaat ze bij de civiele rechter een schadevergoeding eisen van de Nederlandse staat. „Ik werd nog vóór de Catshuisregeling aangemerkt als gedupeerde en kreeg toen mijn geld deels terug. Dat was eind 2020.” Ze wil niet naar de Commissie Werkelijke Schade stappen, omdat ze bang is voor de „kruisverhoren” waarover ze van andere gedupeerden hoort. „Dan zou ik alles wat ik heb meegemaakt moeten herbeleven.”

Of dat met of zonder haar dochters zal zijn, is nog onzeker. Maar er is een sprankje hoop: deze week stuurden beide dochters Wolbers man voor het eerst in jaren een berichtje.