Analyse

Macron wil voorportaal EU voor landen als Oekraïne

Dag van Europa De Franse president heeft voorgesteld een nieuwe ‘Europese politieke gemeenschap’ te vormen voor toekomstige lidstaten. Ook wil hij dat de EU vaker met meerderheid gaat besluiten.

De Franse president Emmanuel Macron (links) tijdens een toespraak bij het slotevenement van de Conferentie over de Toekomst van Europa, maandag in het Europees Parlement in Straatsburg.
De Franse president Emmanuel Macron (links) tijdens een toespraak bij het slotevenement van de Conferentie over de Toekomst van Europa, maandag in het Europees Parlement in Straatsburg. Foto Ronald Wittek / EPA

De Franse president Emmanuel Macron wil een nieuwe ‘Europese politieke gemeenschap’ in het leven roepen om met name Oekraïne aan de Europese Unie te binden.

Het zou jaren, mogelijk decennia duren voordat Oekraïne volwaardig lid kan worden van de Europese Unie, zei Macron maandag in het Europees Parlement. De enige manier om dat proces te versnellen is het versoepelen van de toetredingscriteria. Dat is echter niet toelaatbaar, aldus Macron. Om Oekraïne tóch alvast een Europese toekomst te garanderen zou er een nieuw verband opgericht moeten worden. Naast EU-landen zouden ook Moldavïe en Georgië hiervoor in aanmerking kunnen komen, evenals landen die uit de EU zijn gestapt, zoals het Verenigd Koninkrijk.

Macron deed zijn suggestie op een speciale bijeenkomst in het parlement waarmee een burgerraadpleging over de toekomst van de Europese Unie werd afgesloten. Europese burgers konden een jaar lang meepraten over Europees beleid. Hun suggesties tellen op tot 49 aanbevelingen en ruim 300 maatregelen, variërend van gezondheidszorg tot duurzaamheid. Op 9 mei, Dag van Europa, werden de voorstellen officieel overhandigd aan de voorzitters van het Europees Parlement, de Commissie en aan Macron omdat Frankrijk op dit moment voorzitter is van de Europese Raad.

Een aantal voorstellen die deze Conferentie over de Toekomst van Europa doet zou wijziging van de Europese Verdragen met zich mee brengen. Zo willen de burgers dat er minder vaak met unanimiteit beslist moet worden en het parlement meer macht geven. Inperking van het veto en een recht van initiatief voor het parlement is binnen de verdragen niet zonder meer mogelijk. Nadat het Parlement zich vorige week al uitsprak voor een verdragsherziening, onderschreven ook Macron en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de noodzaak de verdragen aan te passen.

Huiverig

Zo’n herziening is een ingrijpend politiek proces waar veel landen huiverig voor zijn. In het verleden leidden verdragswijzigingen tot schier eindeloze politieke debatten. Bovendien is de EU in tijden van crises in staat gebleken nieuwe wegen te gaan zonder de verdragen aan te passen. Zo was de Unie betrokken bij de aanschaf en ontwikkeling van Covid-vaccins, terwijl ze eigenlijk nauwelijks bevoegdheden heeft op het gebied van gezondheidszorg. Ook leende de Unie tijdens de pandemie collectief geld op de kapitaalmarkt om de economische gevolgen voor economisch zwakkere landen op te vangen.

Het zou jaren, mogelijk decennia duren voordat Oekraïne volwaardig lid kan worden van de Europese Unie

Von der Leyen beloofde in september een gedetailleerd overzicht te geven van wat er met de suggesties van burgers gedaan wordt. Een enkel idee is al door de Commissie omarmd, zoals de suggestie om gegevens van patiënten in de hele Unie toegankelijk te maken. Daarnaast beloofde ze dat burgers in de toekomst geraadpleegd zullen worden voorafgaand aan alle verstrekkende wetsvoorstellen.

Lees ook: Poetin zwijgt in langverwachte rede over volgende zetten in Oekraïne

De bijzondere vergadering in Straatsburg stond onvermijdelijk in het teken van Poetins oorlog in Oekraïne. Het was niet mogelijk om over de toekomst van Europa te spreken zonder naar de oorlog te verwijzen en het is niet mogelijk om over de toekomst van de Europese Unie na te denken zonder stil te staan bij de nieuwe geopolitieke situatie die door Poetins invasie is ontstaan. Dat gold eens te meer op de dag dat de Russische president zelf tijdens een toespraak ter gelegenheid van het einde van de Tweede Wereldoorlog de schuld voor de Oekraïne-oorlog nog maar eens bij het Westen probeerde te leggen.

Democratie is luider dan de bommen van Poetin, zei een vicevoorzitter van de Europese Commissie. Dit is een voorbeeld voor de wereld, zei de Franse Europaminister over de betrokkenheid van burgers bij het beleid. „Op het Rode Plein rollen tanks. U koos voor democratie. De geschiedenis zal aantonen dat u gelijk had.”

Onafhankelijkere EU

Von der Leyen liet er geen twijfel over bestaan dat de toekomst van de Europese Unie en de toekomst van Oekraïne onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In haar toespraak verwees ze naar een van de deelnemers aan de Conferentie, een jonge vrouw die aan de discussies deelnam met op haar arm haar baby die halverwege de conferentie was geboren. Dát was het beeld dat Europa symboliseert, zei Von der Leyen, „een beeld vele malen sterker dan de beelden van de tanks op straat in Moskou”.

Lees ook: Met Macrons winst ontkomt de EU aan een existentiële crisis, juist nu eenheid onontbeerlijk is

Macron, bevleugeld door een vers mandaat van de Franse kiezer, brak een lans voor een onafhankelijkere en effectievere Europese Unie. De EU moet op het gebied van defensie, energie en voedselvoorziening onafhankelijker worden en de besluitvorming moet versneld worden, onder andere door minder vaak met unanimiteit te beslissen.

Aansluitend aan zijn bezoek aan het parlement zou Macron naar Berlijn reizen voor een diner met bondskanselier Olaf Scholz. Het is een Brussels cliché dat de EU niet vooruitkomt als Parijs en Berlijn het niet met elkaar eens zijn. Zonder Scholz kan Macron de ambitieuze plannen die hij in Straatsburg verkondigde niet verwezenlijken.