Juliette Dominicus: ‘Als derde generatie leven bij ons zoveel vragen’

Levenslessen Dit heeft Juliette Dominicus van Ava duVernay geleerd over zwijgen.

‘Zwijgen over traumatische ervaringen uit de oorlog leek wel een thema, vorige week, rondom 4 en 5 mei. Of misschien viel het mij op omdat mijn documentaire afgelopen vrijdag in première ging.

„Drie jaar heb ik gewerkt aan de film Indisch Zwijgen, samen met regisseur en scenarioschrijver Sven Peetoom. Sven en ik behoren beiden tot de derde generatie Indische Nederlanders. Onze grootouders zijn fysiek en mentaal beschadigd uit Nederlands-Indië naar hier gekomen. Svens opa had een verminkt oor, mijn opa een gebroken kaak. Hoe dat kwam? We weten het niet.

„Drie jaar geleden liep ik stage bij het Nederlands Filmfestival. Aan de lunchtafel vertelde ik een keer dat ik een film wilde maken over het doorbreken van generaties lang zwijgen in Indische families. Iemand zei: Sven Peetoom heeft zo’n zelfde idee. We kwamen in contact met elkaar. Het klikte meteen. We zijn aan de slag gegaan.

„De films van Ava duVernay zijn voor ons een bron van inspiratie. In haar documentaire 13th, uit 2016, onderzoekt zij hoe het komt dat Afro-Amerikanen zwaar oververtegenwoordigd zijn in Amerikaanse gevangenissen. De oorzaak valt niet los te zien van het slavernijverleden. In een interview met haar las ik: ‘Het is onredelijk en onvolledig het verhaal van nu te vertellen zonder het verhaal van het verleden erbij te betrekken.’ Je hebt het verleden nodig om het heden te begrijpen.

„In onze documentaire Indisch Zwijgen ben ik in mijn eigen familiegeschiedenis gedoken, samen met spoken word-artiest Amara van der Elst en beeldend kunstenaar Mei Oele. Wat is de oorzaak van dat zwijgen? Iedereen die in de Indische cultuur is opgegroeid, kent de uitdrukking ‘Soedah laat maar’. Het betekent: ‘ander onderwerp’, ‘ik wil er niet over praten’. Maar waarom niet?

‘Als derde generatie leven bij ons zoveel vragen, over onze identiteit, onze wortels. In de film praat Mei Oele met een oud-oom van haar, die als kind naar Nederland kwam. Hij zei eerst: ‘Je moet niet graven in verdriet, je moet het verleden niet oprakelen.’ In het gesprek ging hij begrijpen wat wij zoeken, hij zei: ‘Jullie willen het verleden niet oprakelen, jullie willen het zichtbaar maken.’

„Dat is precies wat wij proberen: het verhaal vertellen van ónze generatie, door in gesprek te komen met de generaties vóór ons, die zijn opgegroeid in een cultuur van zwijgen – en die verhalen dan vertellen in de vorm van kunstuitingen. Film, poëzie, songteksten, beeldende kunst.

„Kunst heeft de kracht verhalen invoelbaar en tastbaar te maken. Dat bleek afgelopen vrijdag bij de première. In het nagesprek hoorden we vaak: ‘Eindelijk kunnen we het hierover hebben.’ In het weekend ontvingen we berichten van mensen die hun eigen verhaal vertelden en erbij vermeldden dat ze dit nooit eerder met anderen hadden gedeeld. Dat is precies wat we met deze film willen bereiken.”