Shell: miljarden in de plus, maar noem het geen oorlogswinst

Oliebedrijven Shell boekt dankzij gestegen olie- en gasprijzen hoge kwartaalwinsten. Topman Ben van Beurden probeerde donderdag de suggestie te vermijden dat oliebedrijven profiteurs zijn van andermans leed.

De hoge energieprijzen waar veel bedrijven en huishoudens mee kampen, vertalen zich in ongekend hoge winsten bij Shell en andere oliebedrijven.
De hoge energieprijzen waar veel bedrijven en huishoudens mee kampen, vertalen zich in ongekend hoge winsten bij Shell en andere oliebedrijven. Foto Jeff J. Mitchell/Getty

Dankzij de fors gestegen olie- en gasprijzen heeft Shell een ongekend hoge winst geboekt. Over de eerste drie maanden van het jaar kwam het resultaat uit op 9,1 miljard dollar (8,6 miljard euro), bijna driemaal meer dan een jaar eerder.

„Het is niet alleen een oorlogswinst, zoals sommige mensen zeggen”, lichtte bestuursvoorzitter Ben van Beurden toe. Hij noemde de winst „ook het gevolg van de sterke prestaties van het bedrijf, onder meer door kostenbesparingen”. In eerdere crisissituaties presteerde Shell volgens hem lang niet zo sterk.

Van Beurden trachtte donderdag in zijn presentatie van de kwartaalcijfers de suggestie te vermijden dat oliebedrijven profiteurs zijn van andermans leed. Natuurlijk heeft de oorlog in Oekraïne impact op de prijzen, zei de Nederlandse topman, maar olie en gas waren de maanden daarvoor al veel duurder geworden. „De vraag naar fossiele brandstoffen stijgt mondiaal, terwijl de investeringen van de oliesector achterblijven.”

Speciale belasting

Van Beurden zei begrip te hebben voor de kritiek die de winsten van de olieconcerns oproepen. Ook BP, ExxonMobil en Total rapporteerden onlangs recordresultaten.

Veel huishoudens kampen met de hoge energieprijzen en met name in het Verenigd Koninkrijk, de nieuwe thuishaven van Shell, klinkt de roep om een speciale belasting (wind fall tax) voor de sector. Deze week waarschuwde de Britse minister van Financiën Rishi Sunak voor het eerst dat zo’n belasting inderdaad in beeld komt als bedrijven als Shell en BP niet voldoende in zijn land investeren.

„Natuurlijk begrijp ik dat regeringen zich het hoofd breken over de vraag hoe zij moeten omgaan met de hogere kosten voor levensonderhoud”, zei Van Beurden, maar dat is geen kwestie waar Shell zich over moet uitlaten. „Dit vraagt om een antwoord van de regering.”

Wel benadrukte hij dat Shell de komende jaren voor zeker 22 miljard pond (25,8 miljard euro) in het Verenigd Koninkrijk gaat investeren, onder meer in windparken. Een extra belasting, liet Van Beurden doorschemeren, is dan niet welkom. „Ik moet daarbij zeggen dat zulke hoge investeringen natuurlijk wel een stabiel en voorspelbaar vooruitzicht op het politieke beleid vragen.”

Winst per aandeel stijgt

Een positiever onthaal zal het energiebedrijf later deze maand krijgen wanneer de aandeelhouders bijeenkomen. Het dividend over het eerste kwartaal stijgt met 4 procent en in die drie maanden heeft het concern voor 4,5 miljard dollar aan eigen aandelen gekocht. Nog eens 4 miljard wordt de komende drie maanden ingekocht. Goed nieuws voor de beleggers; zo daalt het aantal aandelen waardoor de winst per aandeel als vanzelf stijgt. Illustratief voor de hoge inkomsten van Shell: in twaalf maanden liep de schuld terug van ruim 71 miljard tot 48,5 miljard dollar.

De aandeelhouders moesten wel een flinke afboeking van 3,9 miljard dollar incasseren omdat Shell naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne zijn Russische bezittingen van de hand doet. Dat gaat om olie- en gasproductie, maar bijvoorbeeld ook om benzinestations en de betrokkenheid bij de pijpleiding Nord Stream 2. Hoelang dat afstoten gaat duren? „Wij zijn bezig om onze activiteiten te verkopen. Dat is een commercieel proces waarover ik geen details kan verstrekken. Ik kan alleen zeggen dat het zeer complex is”, aldus Van Beurden.

Hij benadrukte dat Shell zich aan alle embargo’s houdt en geen zaken meer doet met Russen: in maart verontschuldigde Van Beurden zich nog voor de aankoop van een grote partij Russische olie. Dat zal nu niet meer gebeuren, bezwoer de topman, maar garanties dat producten van Shell nooit meer „Russische moleculen” bevatten kan hij niet geven. „Als een Indiase raffinaderij diesel maakt uit Russische ruwe olie is het Indiase diesel geworden.”

Van Beurden toonde zich somber over het mogelijke vooruitzicht dat Rusland zijn gasleveranties aan Europa staakt. Volgens hem staat het continent dan „a tough winter” te wachten. Vooral vloeibaar aardgas (lng) wordt, ook in Nederland, als vervanger van Russisch gas gezien, maar dat vormt volgens de Shell-bestuurder geen gemakkelijke oplossing. Reken maar mee. „De totale gasuitvoer van Rusland naar Europa is 120 miljoen ton [160 miljard kubieke meter]. Dat is een derde van de mondiale lng-markt.” Om dat aandeel te verkrijgen zou de hele spotmarkt – waar voor de korte termijn gas wordt verkocht – moeten worden gekocht. Wat er dan met de prijs gebeurt, laat zich volgens de topman van Shell – de grootste producent van lng – raden. „De afzet van lng stijgt, maar dat zal de komende twee jaar niet meer dan 30 miljoen ton in totaal zijn.”

Lees ook: Vloeibaar aardgas is gewild, maar de prijs stijgt nog niet. Hoe kan dat?

Duurzame divisie

Shell zag in alle sectoren in het eerste kwartaal de winst stijgen. In de gasdivisie, waartoe de lng-activiteiten behoren, steeg de winst van 1,5 naar 4,1 miljard dollar. De divisie upstream (oliewinning) zag het resultaat bijna verviervoudigen tot 3,5 miljard dollar.

Nieuw is de duurzame divisie ‘renewables’ die een resultaat van 344 miljoen dollar liet zien. Het concern komt daarmee tegemoet aan de kritiek dat de afgelopen jaren onduidelijk was hoe omvangrijk Shells duurzame activiteiten waren, maar veel inzicht geven de gegevens nog niet. De nu gepubliceerde cijfers zijn sterk beïnvloed door afwaarderingen – onder meer in Rusland – en de divisie bevat een grote mix van activiteiten: van handel in CO2-rechten en waterstofproductie tot verkoop van elektriciteit en opslag van CO2.

Over de recente brief van Milieudefensie aan het adres van Shell-bestuurders wilde Van Beurden weinig zeggen. Advocaten namens de milieuorganisatie schetsten in het schrijven de mogelijkheid dat de topmanagers persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld als de verduurzaming van Shell achterblijft. Volgens Van Beurden komt die kwestie aan de orde als volgend jaar het hoger beroep dient in de rechtszaak met Milieudefensie. In die zaak verplichtte de Haagse rechtbank Shell vorig jaar zomer om de totale uitstoot (van zijn eigen productie maar ook van de verkochte producten) in 2030 met 45 procent te reduceren. Volgens Van Beurden loopt Shell wat verduurzaming betreft „vooruit op de samenleving”. Wat Shells beleid uiteindelijk betekent voor de bestuurders „is aan de rechtbank”.