Foto's Sander van Wettum

Monumentale schoonheid langs de snelweg

In Beeld Sander van Wettum fotografeerde ‘verzorgingsplaatsen’ aan de Nederlandse snelweg: tankstations, restaurants, picknickplaatsen. „Ik maak monumentaal wat anderen misschien als heel alledaags ervaren.”

Iedereen die weleens met de auto over de Duitse Autobahn of de Franse péage naar het zuiden is gereisd kent het wel: na urenlang in de auto te hebben gezeten vermoeid en stram uitstappen bij een Raststätte of een aire, je verheugen op een koffie en een broodje, even je benen strekken, een plasje, tanken en weer door. In Nederland heb je dit niet; geef je één keer flink gas dan ben je de grens alweer over, de steden en dorpen liggen te dicht bij elkaar, het wegennetwerk is te fijnmazig. Toch liggen er hier langs het hoofdwegennet zo ongeveer om de twintig kilometer verzorgingsplaatsen, zoals ze door Rijkswaterstaat worden genoemd. Tankstations, parkeerplaatsen en wegrestaurants waar de weggebruiker even kan rusten, tanken, wat eten of drinken, bellen of appen, de hond uitlaten of een sanitaire stop maken.

Fotograaf Sander van Wettum (35) ging voor ons op pad naar deze wonderlijke plekken aan de snelweg, die ondanks hun doorgaans saaiige uniformiteit, de vaak matige koffie, de boeketten die je alleen koopt als verder écht alles dicht is, toch een gek soort aantrekkingskracht bezitten. „Dit soort locaties hebben iets anoniems, iets vluchtigs”, zegt Van Wettum. „Mensen komen en gaan. Dat kan ook iets heel fijns hebben, een losgezongen gevoel oproepen. Je bent onderweg, even in niemandsland.En omdat ze allemaal zo op elkaar lijken, voelt het gek genoeg ook heel vertrouwd en veilig als je daar bent. Je weet wat je kan verwachten. ”

Wegrestaurant De Raket, langs de A28, vlakbij Rogat. Foto Sander van Wettum

Hazeldonk-Oost, langs de A16, bij de grens met België. Foto Sander van Wettum

Hazeldonk-Oost, langs de A16, nabij de grens met België. Foto Sander van Wettum

Van Wettum maakte eerder een fotoboek, Hibernation, over een aantal Europese badplaatsen. Vooral buiten het seizoen, ontdekte hij, lijken al die plekken op elkaar en zijn ze vrijwel bijkans inwisselbaar. Of hij nou in Benidorm, Torremolinos of Sunny Beach (Bulgarije) fotografeerde – alles zag er in principe hetzelfde uit. Die ervaring had hij ook tijdens zijn roadtrip door Nederland.

„Die verzorgingsplaatsen zien er allemaal hetzelfde uit en zijn puur functioneel, zonder duidelijke identiteit. Net als vliegvelden, hotelkamers of winkelcentra zijn dit een soort tussenplekken, non-places, zoals ze door de Franse antropoloog Marc Augé werden genoemd. Omdat ze allemaal zo op elkaar lijken, voelt het gek genoeg ook heel vertrouwd en veilig als je er bent. Je weet wat je kan verwachten.”

Den Ruygen Hoek, langs de A4, bij Nieuw-Vennep. Foto Sander van Wettum

Onder Molenheide, langs de 58, bij Gilze en Rijen. Foto Sander van Wettum

Van Wettum heeft zich verbaasd over „Alle tankstations hebben een uniforme uitstraling, als je het gele of het groene logo even buiten beschouwing laat. Alle MacDrive’s en Burger King’s lijken op elkaar – ik heb me trouwens sowieso verbaasd over hoeveel drive-thru’s er zijn. En hoe druk het daar altijd is. Blijkbaar vinden mensen het geweldig om achter het stuur eten te bestellen en dat ín de auto, op de parkeerplaats op te eten. Ook in de wegrestaurants was het altijd druk. Doordeweeks heb je daar de chauffeurs en de mensen die er zakelijke afspraken hebben. Maar er zijn ook plekken, het Hajé-restaurant aan de A28 bijvoorbeeld, waar mensen met het gezin op het terras zitten en kijken naar de auto’s die voorbijrazen. Dat heeft iets heel aandoenlijks.”

Van Wettum richtte zich, net als bij Hibernation, niet op de mensen, maar op de architectuur, de achterkanten, de vormen en structuren. Stugge betonblokken, een eenzaam picknickbankje, een voetgangersviaduct waarvan de ramen gebarsten zijn en waar de lucht boven de snelweg in de verte lichtroze kleurt. Bij de foto van een verlaten tankstation bij nacht waan je je in Amerika – in plaats van langs de A28 bij Nunspeet. „Ik maak monumentaal wat anderen misschien als heel alledaags ervaren”, zegt hij. „Dat exclusieve, afgesloten, eilandachtige gevoel, die plukjes langs de snelweg. Het heeft iets vervreemdend en uitermate fascinerends.”

Hendriksbos, langs de A28, bij Nunspeet. Foto Sander van Wettum

Leuvenhorst, langs de A28, bij Harderwijk. Foto Sander van Wettum

Voetgangersviaduct bij De Kroon over de A27, bij Nieuwegein. Foto Sander van Wettum

Boven Den Ruygen Hoek, langs de A4, bij Nieuw-Vennep. Foto Sander van Wettum

Hendriksbos, langs de A28, in de buurt van Nunspeet. Foto Sander van Wettum