Recensie

Recensie Beeldende kunst

Galerietips: nutteloosheid, eindeloze materie en schattige totems

Beeldende kunst Uit de vele tentoonstellingen die in galeries te zien zijn, maakt NRC elke twee weken een selectie.

De geestige nutteloosheid van de mislukking

Kevin Bauer: In Orbit (Fragmentism) Foto Galerie Bart

Begin jaren zestig verscheen het beste Nederlandse gedicht dat er ooit is geschreven over een deur. J. Bernlef schreef toen ‘Deur’. Dat gaat als volgt: „Duwen / Trekken”. Enige tijd later schreef hij een vervolg, ‘Deur 2’: „Trekken / Duwen”. Om de reeks af te sluiten met ‘Deur 3’: „Pas op Afstapje / Pas op Opstapje”.

Het lijkt een waarheid als een koe over een deur, totdat je voor de panelen In Orbit of Hinter dem Platz van Kevin Bauer staat. Houten platen vormen in zijn objecten samen een soort deuren met scharnieren die elkaar tegenwerken. De ene heeft zowel rechts als links een scharnier, de ander eentje opzij en onderop. Zo’n deur krijg je nooit open, waardoor je oog krijgt voor de deur in plaats voor wat er achter zit.

‘Without the Promise of Succes’ heet de tentoonstelling van Kevin Bauer (1987) in galerie Bart, een geestige verzameling werken waar niet alleen geen garanties voor succes worden gegeven, maar in feite geflecteerd wordt op een soort tragische mislukking. Waar de titel voor waarschuwt anticipeert de kunst zelf op, namelijk de flop, maar dan in vrolijke, bijna pastelachtige kleuren. Alsof je door een winkel loopt waar spullen te koop zijn die vast ergens nuttig voor zijn, maar toch vooral ook niet. De nutteloze objecten op hout worden versierd door deurklinken, scharnieren, cv-leidingen – Bauer vervangt de voorwerpen door 3D-prints, karton, acrylhars of staal. Samen vormen ze wandpanelen, in de beeldtaal van de readymade. Geweldig is Memorism #3, waar schuimrubber onder twee verroeste constructiepalen staat, alsof schuimrubber de wereld bij elkaar houdt.

Bauer speelt in feite met het idee van design: mooi ontworpen voorwerpen die je kan gebruiken. Kijk je bijvoorbeeld naar Sotto il D.I.S dan weet je zeker dat het ergens toe dient wat je ziet, een ingenieus soort slot op een paneel lijkt het, vriendelijk in uitstraling en gebruik, alleen zit het slot naast het scharnier. Er valt dus niets te gebruiken. Dat is ook precies de reden dat de nutteloze objecten van Kevin Bauer een verademing zijn.

Had Bernlef nog geleefd dan was hij vast met het gedicht ‘Deur 4’ gekomen: „Trekken / Trekken”.

Radicaal-schattige totems en broze schepen uit klei

Isa van Lier, Kami Creatures, 2021. Foto Isa van Lier

De oven gaat aan op een temperatuur tot wel 1.250 graden Celsius en enkele uren later komt er, afhankelijk van de gekozen klei en het glazuur, een vorm uit die mat, ruw en dof of juist felgekleurd en strak glanzend is – rond en met gladde randen, of een grillige, wobbelige toevalstreffer.

Keramiek heeft veel gezichten. De laatste jaren heeft een nieuwe lichting kunstenaars in gebakken klei de gedroomde uitdrukkingsvorm gevonden. Reden voor de Amsterdamse galerie Vriend van Bavink om in samenwerking met kunstenaar Koos Buster – die als zelfbenoemde ‘minister van keramische zaken’ één van de aanjagers van de keramische opleving is – een tentoonstelling samen te stellen met kunst in keramiek. Te zien zijn werken van liefst vijftien verschillende kunstenaars, van enkele sierborden van Lucebert (1925-1994), via foto’s in keramische lijsten van Jan Hoek en een griezelig grillige, zwarte flipperkast van Tim Breukers tot het werk van pas net afgestudeerde keramisten als Sun Woo Jung (die aantrekkelijk ogende deconstructies maakt van bijvoorbeeld een bureaustoel) en Isa van Lier.

Een hoogtepunt zijn de enorme containerschepen die Tilmann Meyer Faje maakt. Op houten tafels staan ze midden in de ruimte, zichtbaar opgebouwd uit losse lapjes gebakken klei in zachte aardetinten. Meyer Faje gebruikt een techniek waarbij zijn klei nog kneedbaar lijkt nadat die is gebakken, terwijl die in werkelijkheid al keihard is. Hij creëert ermee een soort broze tussentijd.

Het hoog-technologische onderwerp, de onzichtbare mondiale logistiek waar we zo afhankelijk van zijn, staat in prachtig contrast met de radicaal-schattige Kami Creatures van Isa van Lier in dezelfde ruimte. Op sokkels liggen kleine minisculpturen van iets waarin je bijvoorbeeld een vlinder zou kunnen herkennen, een loungend fantasiefiguur, of een rij kleurrijke tevreden erwtjes in een blauwe sperzieboon – innemende hebbedingetjes, die tegelijkertijd als bezielde totem een hoge gevoelswaarde kunnen hebben.

Slim is dat je overal in de galerie de stopcontacten, brandmelders, bewakingscamera’s en brandblussers van keramiek tegenkomt, die zijn gemaakt door Koos Buster. Deze interventies maken dat de expositie, die verder heel wisselend werk biedt, toch aanvoelt als één geheel.

Wegzinken in eindeloze materie

Anthropogenic Mass 13 (Hangzhou), 2022.

Anderhalf jaar geleden kwam het nieuws dat er voor het eerst meer door mensen gemaakte materie op aarde is dan levende materie. In andere woorden: het gewicht van alle door de mens gemaakte spullen is inmiddels groter dan alle levende dieren, planten, schimmels en bacteriën bij elkaar. Klimaatwetenschappers sloegen alarm, maar dergelijke statistiek blijft voor de meeste mensen abstract en moeilijk voorstelbaar: wéér een doemscenario over hoe de wereld langzaam de afgrond induikt.

De Duitse Kunstenaar Michel Lamoller (1984) is wars van deze klimaatmoeheid en visualiseert in The Ravenstijn Gallery overtuigend de overdadige aanwezigheid van onze collectieve massa aan materie. De solotentoonstelling Anthropogenic Mass toont een tiental minutieus uitgevoerde fotocollages en één installatie die hetzelfde principe volgt in het groot. Door foto’s van miljoenen steden in Azië in stukjes op te knippen en in eindeloze laagjes over elkaar te leggen, ontstaan er kijkdozen van architecturale elementen. Balkons van rijen flatgebouwen buitelen over en door elkaar heen terwijl daken opengeknipt zijn om erin nog vier keer hetzelfde dak te kunnen tonen. Door de vele herhalingen ontstaat een caleidoscopisch effect van stedelijke vormen.

In Anthropogenic Mass 6 (Osaka), een collage van bijna twee meter, zie je flatgebouwen, reclameborden en zelfs wasgoed, maar nergens is iets levends te bekennen. Lamoller toont de overdadige menselijke aanwezigheid op aarde zonder de mens.

Fotograaf Andreas Gursky legt op een vergelijkbare manier repetitieve ensceneringen vast, maar bij Lamoller zit de kracht niet zozeer in zijn onderwerp maar meer in de vele perspectieven die in een enkele collage zitten. Door de centimetersdiepe opeenstapeling van beelden ontstaan prachtige, eindeloze zichtlijnen waarin je kan blijven wegzinken, hoe kil de materie ook is.