Recensie

Recensie Film

‘Housewitz’: leven in de schaduw van de Holocaust

Documentaire Oeke Hoogendijk illustreert in het portret van haar moeder aangrijpend wat extreem traumatische ervaringen met een mens kunnen doen door te observeren en af en toe zelfs wat humor toe te voegen.

Lous Hoogendijk, overlevende van de Holocaust, heeft al decennia haar woning niet verlaten. Beeld uit de documentaire ‘Housewitz’.
Lous Hoogendijk, overlevende van de Holocaust, heeft al decennia haar woning niet verlaten. Beeld uit de documentaire ‘Housewitz’.

Haar woning heeft de bejaarde Lous al decennia niet verlaten. Alles wat zich buiten haar bed en huis bevindt, voelt onveilig, legt ze in documentaire Housewitz uit. Dus creëerde ze binnenshuis een soort ‘safe space’, maar wel eentje waar ze amper kan bewegen door de tafels bedekt met papieren en vastgekoekte elektronica en meubels behangen met kerstverlichting.

Als het in recente literatuur en films over trauma gaat, voelt het vaak uitleggerig en dramatisch. Oeke Hoogendijk weet via dit opmerkelijke portret van haar moeder aangrijpend en vakkundig te illustreren wat extreem traumatische ervaringen met een mens kunnen doen door vooral te observeren en af en toe zelfs een vleugje humor toe te voegen.

Hoogendijk is onder meer bekend van haar vierdelige docuserie over de renovatie van het Rijksmuseum (2013). Een film waarbij het potentieel duffe onderwerp haast droogkomisch werd doordat de regisseur eindeloos geduld had én veel oog voor het gesteggel en de absurditeit van de ontsporende verbouwingen. Tien jaar daarvoor maakte ze al twee documentaires over Tweede Wereldoorlog-gerelateerde onderwerpen Een gelukkige tijd (1998) en The Holocaust Experience (2003).

Holocausttrauma

Nu duikt ze via haar moeder in het enorm zware thema Holocausttrauma. Lous werd als zeventienjarige gedeporteerd naar kamp Westerbork en later Theresienstadt, „waar het altijd stonk naar het verbrande vlees van de lijken”. Een nog grotere impact op haar leven hadden de dood van haar vader en broer, die beiden stierven in Auschwitz.

Ondanks het onderwerp weet Hoogendijk ook hier enige lichtheid in haar film te brengen, vooral via haar moeder, een hoofdpersoon die je zelf niet zou kunnen verzinnen. Zo komt deze bejaarde sociofoob tot rust door het luisteren van DJ Tiësto.

De oorlog bepaalt nog steeds Lous’ volledige doen en laten. Tussen de beelden van haar kluizenaarsbestaan laat Hoogendijk haar moeder met enige tegenzin herinneringen oprakelen. „Anderen hebben een prettige zaterdagavond, ik moet godverdomme het kamp weer in”, mompelt ze als haar dochter brieven bovenhaalt die ze schreef in Westerbork.

Housewitz is schrijnend en ontroerend juist doordat Hoogendijk niet zelf via voice-overs en flashbacks gaat psychologiseren. De beelden spreken voor zich. Een deel van de opnames is opgenomen met een webcam, het levert haast natuurdocumentaire-achtige taferelen op van Lous die nachtelijk als een molletje door haar woning scharrelt of wenst dat ze dood is. De observerende film is ook opmerkelijk oordeelvrij. Opgroeien met een dwingende moeder die de deur niet uitkwam, moet zwaar zijn geweest voor Hoogendijk en haar broers. Het wordt aangestipt, maar we zien vooral hoe deze nu volwassen familie er het beste van probeert te maken met hun beschadigde mater familias. En indien nodig wat tafeltjes en andere rotzooi aan de kant schuift.