Russen in Nederland gevraagd naar hun ‘loyaliteit’

Oorlog in Oekraïne Russische studenten en een wetenschapper zouden zijn gebeld door representanten van de Russische overheid. „Een beetje intimiderend.”

De ingang van de Russisch-orthodoxe Heilige Nikolaas van Myrakerk is beklad met het omstreden Z-symbool. Het symbool dat voorstanders van de oorlog gebruiken.
De ingang van de Russisch-orthodoxe Heilige Nikolaas van Myrakerk is beklad met het omstreden Z-symbool. Het symbool dat voorstanders van de oorlog gebruiken. Foto Ramon van Flymen/ANP

Enkele Russische studenten en een Russische wetenschapper zijn de afgelopen maanden telefonisch naar hun „loyaliteit” omtrent de oorlog gevraagd. Bellers deden zich voor als representanten van de Russische overheid. Dat bevestigt koepelorganisatie Universiteiten van Nederland naar aanleiding van berichtgeving in Het Financieele Dagblad.

Een anonieme vrouw die in het FD haar verhaal doet, vertelt dat een vriendelijke mannenstem haar vroeg naar de Oekraïense vlag die ze op haar Facebookpagina had geplaatst. „Ik vond dat in de context van de oorlog ongemakkelijk en een beetje intimiderend”, zegt ze.

Volgens Universiteiten van Nederland is het „toeval” dat de gebelde Russen die het FD opvoert studenten waren. „Het had elke andere Rus kunnen zijn. De telefoontjes hangen niet samen met dat het feit dat ze student zijn”, laat een woordvoerder desgevraagd weten. Onbekend is hoeveel Russen in Nederland zulke telefoontjes hebben ontvangen of door wie die precies gepleegd worden.

Bekende werkwijze

„Het is een werkwijze van intimidatie die we kennen van de Russen”, laat een woordvoerder van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) weten. Voor Rusland schuilt het gevaar in de vrije toegang tot informatie in het Westen die hun burgers hier hebben en de rol die zij kunnen spelen in het doorgeven van die kennis aan hun familie in Rusland, meent de woordvoerder. „De Russen laten weten dat ze aanwezig zijn. De meldingen komen overeen met onze inschattingen dat de Russen hun diaspora het liefste onder controle willen houden.”

Het is een werkwijze die we kennen van de Russen

AIVD-woordvoerder

Diaspora’s in Nederland ervaren vaker druk vanuit hun thuisland, blijkt uit het jaarverslag van de AIVD uit 2020. Zo houden onder meer Turkije, China en Iran hun burgers in de gaten door inlichtingen te verzamelen en druk te zetten op critici die in het buitenland verblijven. „Rusland staat daar nog niet bij”, zegt de woordvoerder van de AIVD. „Nu zitten we in een totaal andere geopolitieke situatie. We kijken scherper naar hoe Rusland zich opstelt.”

In maart bleek al dat verschillende orthodox-christelijke geestelijken in Amsterdam last hadden van „dreiging” vanuit Rusland. Een deel van de gemeenschap nam afstand van patriarch Kirill, de hoogste geestelijk leider binnen de Russisch-orthodoxe kerk, na zijn steun voor de invasie van Oekraïne. Daarna ontving de kerk berichten dat er vanuit Rusland „grote interesse” bestond in de Amsterdamse kerk, onder andere vanuit het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken.

Vier priesters en een diaken hebben toen gebroken met de Russisch-orthodoxe kerk, omdat zij niet meer een „spiritueel veilig klimaat” konden garanderen. Eerder was de ingang van de kerk beklad met een grote witte Z, het symbool dat voorstanders van de oorlog gebruiken.