NCTV waarschuwde jaren voor ‘polariserende’ politieke partijen

Terrorismecoördinator De NCTV rapporteerde vooral over Denk en de PVV aan gemeenten en politie. Vorig jaar ontkende de minister deze praktijk nog.

Partijposters voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2021.
Partijposters voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2021. Foto Remko de Waal/ANP

Nationaal terrorismecoördinator NCTV heeft de afgelopen jaren in het geheim gerapporteerd over „polariserende” politieke partijen. In vertrouwelijke berichten aan gemeenten, politie, ministeries en buitenlandse inlichtingendiensten wordt Denk een spreekbuis voor moslimfundamentalisme genoemd. De PVV draagt volgens de NCTV bij aan „radicalisering”. Dat blijkt uit 159 interne berichten die zijn vrijgegeven na een Wob-verzoek van NRC.

Toenmalig minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) verzekerde Tweede Kamerleden vorig jaar nog dat zij nooit onderwerp zijn geweest van NCTV-rapportages. De coördinator zou politici op sociale media slechts volgen om de dreiging jegens hen in te schatten. Dit volgen heeft „helemaal niets te maken met wat die politicus zelf doet of vindt” maar gebeurt enkel voor de „eigen veiligheid”, zei Grapperhaus in de Kamer. Uit de vrijgegeven stukken blijkt nu dat de NCTV online informatie 'over politici' wel degelijk gebruikte voor analyses over politieke partijen.

De NCTV zegt dat de Kamer niet verkeerd is geïnformeerd. Om trends en fenomenen, zoals salafisme, „goed in te schatten”, is het volgens de NCTV „onvermijdelijk” gebleken dat „openbare uitingen van relevante spelers (...) in beeld komen”. Daarom werden uitspraken van „individuen” geduid, „ook van politici”, zegt de NCTV.

De analyses belandden in de zogeheten Weekberichten Internetmonitoring: vertrouwelijke rapportages waarmee de NCTV andere overheidsorganisaties informeerde over ontwikkelingen rond extremisme.

NCTV opereerde volgens eigen juristen in strijd met de wet, wist ook minister

In zeker zes nieuwsbrieven wordt Denk behandeld. Zo waarschuwt de NCTV in 2017 dat de partij het idee uitdraagt dat moslims in Nederland anders worden behandeld dan niet-moslims. „Dit kan wantrouwen aanwakkeren jegens de overheid en voedt mogelijk antidemocratische tendensen.” Ook blijkt de NCTV de Facebookpagina van Denk in de gaten te houden; hierop zou „iedereen die vraagtekens zet bij de werkwijze” van de partij worden weggezet als „vijand”, „zionist” of „nazi”. De NCTV becommentarieert ook uitspraken van Denk-Kamerlid Tunahan Kuzu. Door fel uit te halen naar een gevluchte Turkse hoofdredacteur zou Kuzu „impliciet” het „Turkse overheidsbeleid” steunen. In enkele berichten wordt gesteld dat vooraanstaande moslimfundamentalisten een stemadvies voor Denk hebben uitgebracht. Volgens de NCTV zou Denk hierdoor „fungeren als politiek podium voor het politieke salafisme in de Tweede Kamer”.

Ook andere partijen worden in NCTV-berichten genoemd. Summier wordt aandacht besteed aan Artikel1 (nu BIJ1) en FVD-voorman Thierry Baudet. Veel uitgebreider zijn de analyses over de PVV. Volgens de NCTV neemt de partij van Geert Wilders steeds minder afstand van extreemrechtse organisaties. Waar extremisten eerder van PVV-bijeenkomsten werden geweerd, laat de partij hen in 2018 toe op een manifestatie in Rotterdam. „Bij extreem-rechtse actiegroepen kan deze ‘acceptatie’ worden gezien als een overwinning en als een bevestiging van hun gelijk dat steeds meer van hun ideeën blijkbaar door een gevestigde partij als de PVV zijn overgenomen”, noteert de NCTV.

Het wordt volgens de coördinator steeds moeilijker onderscheid te maken tussen extreem-rechts en de PVV, mede doordat Wilders hashtags zoals #KomInVerzet populair maakt, die vervolgens door extreem-rechtse organisaties worden overgenomen. In 2017 rapporteert de NCTV over een campagne van Wilders waarin hij „Nederlanders” tegenover „buitenlanders” plaatst. Hiermee zou hij „bijdragen aan een voedingsbodem voor radicalisering”.

‘Tendentieus en framend’

De belangstelling van de NCTV voor politici ligt uiterst gevoelig. De organisatie valt direct onder de minister van Justitie en Veiligheid en mag haar bevoegdheden niet inzetten tegen parlementariërs. Juist om de schijn daarvan te voorkomen, gaan de periodieke dreigingsanalyses van de NCTV nooit in op politieke partijen. En dat is terecht, zegt hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert van de Radboud Universiteit. „De minister kan niet zomaar informatie laten verzamelen over partijen. Daarvoor is een serieuze verdenking nodig dat een partij handelt in strijd met de openbare orde.” Het verzamelen van informatie is niet vrijblijvend, zegt Bovend’Eert. „Door alarmerende informatie te verspreiden over een partij draag je bij aan dossieropbouw. Andere overheidsinstanties kunnen op grond van die informatie zelf maatregelen treffen.”

Denk-fractievoorzitter Farid Azarkan noemt de vrijgegeven berichten over zijn partij „tendentieus en framend”. „Als je dit stuurt naar andere instanties, krijgen zij ook een negatief beeld over Denk en gaan ze daarnaar handelen.” De PVV zegt de berichten „te bekijken en te bestuderen”. De vrijgegeven rapportages gaan behalve over politieke partijen over extreem-rechtse en vooral islamitische organisaties en voormannen. Een groep predikers die de NCTV als „salafisten” bestempelt, zijn voortdurend onderwerp van de rapportages. De NCTV waarschuwt dat zij „afkeer” van de Nederlandse samenleving prediken.

De NCTV benadrukt nu dat de Weekberichten een „product van het verleden” zijn. De coördinator stopte vorig jaar met de rapportages nadat NRC onthulde dat de NCTV in strijd met de wet online informatie verzamelde over burgers, activisten, politici en religieuze voormannen. Het kabinet wil de NCTV in een nieuwe wet die bevoegdheden wel geven. Of de Tweede Kamer daarmee instemt, is onzeker. Het voorstel heeft veel kritiek gehad en coalitiepartij D66 heeft zich er al tegen gekeerd.