AIVD: Anti-overheidsprotest radicaliseerde in 2021, ‘aanslag voorstelbaar’

Extremisme Anti-overheidsextremisten zien en behandelen bewindspersonen als „gehate vijanden van de bevolking”, schrijft de AIVD, dat het aantal bedreigingen ziet toenemen.
Een lawaaidemonstratie voor het ministerie van Veiligheid en Justitie, waar Mark Rutte en Hugo de Jonge op dat moment een persconferentie over coronamaatregelen houden.
Een lawaaidemonstratie voor het ministerie van Veiligheid en Justitie, waar Mark Rutte en Hugo de Jonge op dat moment een persconferentie over coronamaatregelen houden. Foto: David van Dam

Het anti-overheidsprotest, vooral tegen de coronamaatregelen, is afgelopen jaar geradicaliseerd. Dat schrijft de AIVD in een jaarverslag dat woensdag is gepubliceerd. „Een terroristische aanslag uit die hoek is inmiddels voorstelbaar.”

De inlichtingendienst baseert zich onder andere op „de onrustbarende toename van het aantal bedreigingen van onder anderen ministers, leden van de Tweede Kamer, wetenschappers, medici, politieagenten en journalisten”. Anti-overheidsextremisten zien en behandelen bewindspersonen als „gehate vijanden van de bevolking”.

In één geval is een extremist gearresteerd op verdenking van het voorbereiden van een moordaanslag op onder meer de premier, meldt de AIVD. „Hij had een vuurwapen bij zich toen hij werd aangehouden. Gedurende het jaar zaten tussen de vijf en tien anti-overheidsextremisten in detentie, één van hen op de terroristenafdeling.” In eerdere jaren zou dat niet of nauwelijks zijn gebeurd. In het vorige jaarverslag zag de AIVD al een voedingsbodem voor anti-overheidsextremisme ontstaan, en die extremistische elementen hebben sindsdien „een vlucht genomen”.

Volgens de AIVD verergert sociale isolatie de radicalisering. Anti-overheidsextremisten zouden veel tijd online doorbrengen, waar ze alleen maar extremere boodschappen tegenkomen. Een oplossing voor het extremisme biedt de inlichtingendienst niet.

Rechts-extremisme

De inlichtingendienst zag vorig jaar ook meer rechts-extremisme, en brengt dat in verband met het anti-overheidsextremisme. Rechts-extremisten kapen soms het anti-overheidsprotest, schrijft de AIVD. Op sommige thema’s groeien de twee groepen naar elkaar toe, zoals complottheorieën waarin Bill Gates of een „(Joodse) schaduwelite” het coronavaccinatieprogramma gebruikt om de bevolking te controleren.

Het rechts-extremisme beïnvloedt vaak jonge jongens, zei Erik Akerboom, directeur-generaal van de AIVD, donderdag bij de presentatie van het verslag. „Het gaat soms om dertienjarigen.”

‘Accelerationisme’, een gewelddadige stroming die een rassenoorlog wil ontketenen om een witte etnostaat te stichten, was volgens de AIVD een groeiend probleem in 2021. „Afgelopen jaar heeft de AIVD beter zicht gekregen op een nieuwe generatie jonge rechts-extremisten, die in afgesloten onlinegroepen met elkaar terroristisch geweld verheerlijken en fantaseren over het plegen van geweld.” Het zou in totaal gaan om enkele honderden mensen.

Intussen stagneerde de jihadistische beweging in Nederland. Toch blijft de dreiging aanzienlijk, waarschuwt de AIVD. „Een terroristische aanslag door jihadisten in Nederland blijft reëel.”

Cyberaanvallen

Cyberaanvallen zijn een ander gevaar dat volgens de AIVD is gegroeid in 2021. „Het regent incidenten”, zei Akerboom daarover. „Er is een permanente stroom van digitale aanvallen op burgers, ambassades, bedrijven, overheden. Het is voortdurend zoeken naar de vraag wie ons aanvalt. China en Rusland lopen daarin voorop.” Volgens het verslag wil China technologische kennis verzamelen, terwijl het Rusland vooral om politieke informatie zou gaan.

Hoewel het verslag over 2021 gaat, voordat Rusland Oekraïne binnenviel, deed Akerboom ook een voorschot op dit jaar. „Je ziet dat het narratief van Poetin zijn weg vindt in dat van extremisten. Dat is vooral geïnspireerd door tegen de overheid te zijn, tegen instituties, en dat als versterking te zien van hun eigen strijd.” Anti-overheidsextremisme verdwijnt niet samen met de coronacrisis, verwacht Akerboom. „Het lijkt ook iets structureels te zijn.”

Lees ook dit interview met de hoofdofficier van justitie: ‘Geweld wordt vanzelfsprekender gemaakt door complotdenken’