Recensie

Recensie Film

Popgroep A-ha leunt op wrok en bevroren tranen

Documentaire Al decennia ruziënd samen: ‘A-ha: The Movie’ is het eerlijke portret van een uiterst succesvol poptrio vol nijd, vuile blikken en tegenzin.

Supersterren in de jaren tachtig: (vlnr) toetsenist Magne Furuholmen, zanger Morten Harket en gitarist Pål Waaktaar-Savoy van A-ha. Beeld uit de documentaire ‘A-ha: The Movie’.
Supersterren in de jaren tachtig: (vlnr) toetsenist Magne Furuholmen, zanger Morten Harket en gitarist Pål Waaktaar-Savoy van A-ha. Beeld uit de documentaire ‘A-ha: The Movie’. Foto Viggo Bond

Hup, daar gaan de leren jasjes weer aan en de zonnebril op. Het aantrekkelijke synthesizer-lijntje van bestseller ‘Take On Me’ klinkt al: ‘tadada-da-ta-ta-ta-tadádádádá’ (herhaal drie keer). Poptrio A-ha betreedt het podium in een volgepakte arena. Publiek juicht, de jaren tachtig gaan herleven. Een voorzichtig lachje van frontman, zanger Morten Harket. Daar gaat-ie weer. Zoals het altijd ging.

Het is 2018. De Noorse synthpopband A-ha, blikvangend postermateriaal op menig tienermeidenkamer in de jaren tachtig, is op tournee met nagenoeg alleen de oude succesnummers. Niet geheel vrijwillig, krijgen we via gitarist Pål Waaktaar-Savoy meteen te weten. Er liggen genoeg liedjes klaar voor een nieuwe plaat – scherper, meer richting indierock. Maar zanger Morten Harket zegt er in zijn kleedkamer weinig voor te voelen. En Magne Furuholmen, toetsenist van A-ha, is resoluut: geen nieuw werk. Het is een wespennest. Ze zouden elkaars hersenen maar inslaan.

Als er iets blijkt uit de muziekdocumentaire A-ha: The Movie is dat het succesvolle Noorse popverbond A-ha leunt op gevoelens van wrok en bevroren tranen. Morten, Magne en Pål willen helemaal niet graag bij elkaar zijn. Ze verkochten miljoenen albums, hadden sterke, op Mortens geweldige falsetstem leunende synthpophits als ‘Take On Me’, ‘The Sun Always Shines On TV’, ‘Cry Wolf’ of ‘Stay On These Roads’. Maar al jaren blijven de inmiddels net zestigers liever weg van opnames omdat onderlinge discussies hoog kunnen oplopen. Tonen ze zich bij fotoshoots, geforceerd lachend, nauwelijks verbonden. En vertrekken ze na afloop van concerten in verschillende auto’s.

Onbedorven en ambitieus

Terwijl het allemaal zo ideaal leek. Drie onbedorven, jonge ambitieuze Noren zoeken muzieksucces in Engeland en krijgen dat, met kruiwagens vol. De film van Thomas Robsahm en Áslaug Holm schakelt met archiefbeelden terug naar het begin. Magne en Pål leren elkaar al op hun 13de kennen. Ze spelen gitaar, houden van rockmuziek en beginnen een bandje. Pijnpunt één: Pål doet het „dramatische voorstel”, aldus Magne, dat hij toetsen zou gaan spelen. Daaraan toegeven voelt nu nog altijd stom.

Met Morten erbij, die al als kind „kon zingen met vleugels”, is A-ha in 1982 een feit. De muziek van het Britse synthduo Soft Cell wordt een inspiratiebron. En daar is de klassieke bandjesontbering: het platencontract blijft lang uit.

Hoe uiteindelijk doorbraakhit ‘Take on Me’ tot stand komt is tekenend. De onderlinge verhoudingen in A-ha zijn erdoor op scherp gezet. ‘Take On Me’ is een vele malen bewerkt oud liedje. Maar door al het geschaaf aan het liedje raken de songcredits vertroebeld. Want wie legde de basis en wie voegde wat toe? Het is een thema van erkenning dat A-ha jaren zal mangelen. Wie is de muzikale stuurman en waardoor voelen de anderen zich ongezien?

Grafische videoclip

Bijzonder evengoed hoe ‘Take on Me’ het trio als eerste Noorse popgroep op nummer één brengt in Amerika. De op popzender MTV op hoge rotatie gedraaide, grafische videoclip is baanbrekend. En nog altijd charmant: een meisje wordt verliefd op de op papier getekende zanger Morten (de animatietechniek heet rotoscoping) en wordt zijn getekende wereld ingetrokken. Dat de documentaire in een aantal geanimeerde scènes nog refereert aan regisseur Steve Barron is fraai.

A-ha wordt ondertussen big business en bouwt een flink oeuvre. Er zijn megaconcerten, wereldtournees en prijzen. Maar het wordt ook touwtrekken, tandenknarsen, vuile blikken en met veel tegenzin muziek maken. Want fundamenteel zijn de mannen het over alles oneens en hun perfectionisme is tergend. Er is onvrede over de muzikale koers, er is het verlangen af te rekenen met het vrolijke tienerpopimago. En met de jaren groeien de muzikale ambities. Blijven ze een commercieel popbandje, of toch niet? Het experimentele nummer ‘Manhattan Skyline’, een softballad die met hardrock openbreekt, wordt er bij het label doorgedrukt maar scoort niet.

In interviews met de bandleden, altijd afzonderlijk, klinkt spijt van keuzes in hun zucht naar beroemd worden. Hoe argeloos ze waren in wezenloze videoclipjes of fotoshoots met malle attributen. Hoe volwassen hun sound had moeten worden. En ook hoe bepalend het knappe uiterlijk van Morten is geweest. De zanger is bij hun eerste succes naar voren geschoven als meisjesmagneet. Een rol die hem lag, als poseur die nadacht over zijn strakke kleding en blote bovenarmen. Maar uiteindelijk „ging het alleen om mijn schouders, mijn heupen, mijn blik”. Tragisch hoe de zanger zich gaat excuseren voor zijn knappe voorkomen.

A-ha treedt nog steeds in de oorspronkelijke bezetting op – inmiddels met versterking. Beeld uit de documentaire ‘A-ha: The Movie’.

Foto Viggo Bond

En dan valt er ook nog eens niet te werken met die lui van A-ha. Hun weerspannigheid drijft producers tot uitersten. Zoals producer John Barry, met wie A-ha in 1986, twee jaar na Duran Duran, werkte aan de titeltrack voor de James Bond-film The Living Daylights. „Nazi Jugend”, omschreef hij ze in een interview. „Ik denk dat iedereen die met ons werkt uitgeput is”, aldus toetsenist Magne.

Zo valt de popidylle gaandeweg uiteen in een opmerkelijk eerlijke film. Waarom door, vraag je je af. Het is hun gezamenlijke lotsbestemming, denken ze zelf. De enige manier om succes vast te houden, lijkt het eerder. Alle solo-verkenningen, al dan niet gemeld tot irritatie van de anderen, waren matig succesvol. Dus zijn er na diverse breakups, tussen 1994 en 1998 bijvoorbeeld of in 2009, er was zelfs een afscheidstournee, weer herenigingen. Zonder het uit te praten of te vergeten. De haat-liefdeverhouding van A-ha: fascinerend maar doodvermoeiend.