Vier van de proppers in ‘Costa!’: John Wijdenbosch, Kürt Rogiers, Michiel Huisman en Katja Schuurman.

Interview

Johan Nijenhuis: ‘De film ‘Costa!’ vatte het zorgeloze gevoel samen dat veel mensen hadden’

Interview | Makers Costa! Johan Nijenhuis, toen nog soapregisseur, debuteerde in 2001 met de romantische komedie ‘Costa!’, een film die de vastgelopen Nederlandse filmwereld vlot trok.

‘Wat ik verder ook maak, Costa! blijft een van mijn drie eigen lievelingsfilms.” Nijenhuis (54) lacht: „Het was mijn eerstgeborene. De draaiperiode was zó heftig en de opluchting dat het was gelukt zó groot. En het heeft deuren geopend: alles wat ik daarna maakte volgt uit het succes van Costa!.”

Het idee voor de film over feestende tieners in Salou ontstond een paar zomers eerder, toen Nijenhuis met collega-regisseur Gert-Jan Booy een paar weken in Spanje zat. „Op de terugweg fantaseerden we over een Assepoester-achtig verhaal, maar dan in Salou. Bij Lyon stond het script in de steigers: het moest een Nederlandse kruising tussen Dirty Dancing en Grease worden.” Beginnend producent San Fu Maltha – die later met Paul Verhoeven Zwartboek maakte – geloofde in het project over ‘proppers’, gangmakers die nachtclubs vol moeten houden. Net als Joop van den Ende, bij wie Nijenhuis toen in dienst was als regisseur.

„De crew bestond grotendeels uit mensen met wie ik hitserie Westenwind draaide. Ik had mij geen moment gerealiseerd hoe ingewikkeld het zou zijn om niet in een studio te draaien, maar op een enórme locatie”, herinnert hij zich. „Op het strand kon ik me door de branding nauwelijks verstaanbaar maken. En het was een ramp om de set af te sluiten, vakantiegangers trokken zich niets aan van smeekbedes om buiten beeld te gaan staan.” Extra probleem: die strandgasten waren in oktober veelal gepensioneerden. En koud was het vaak ook.

Hoofdrolspeelster Katja Schuurman heeft dierbare herinneringen aan de draaiperiode, al memoreert ze vooral hoe „onzeker ik zelf was, over alles wat ik deed”. „Van sommige scènes krijg ik nu kromme tenen, het was niet bepaald het hoogtepunt in mijn acteercarrière. Maar op de set overheerste wel het gevoel dat we de hele wereld aankonden. Die enorme energie van die jonge ploeg zie je nog steeds terug in de beelden, en verklaart ook deels het succes.”

Schuurman beaamt dat het draaien een tour de force was. „We gingen voor Johan door het vuur en hadden blind vertrouwen dat hij wist wat hij deed.” Nijenhuis lacht: „Ik kende mijn beperkingen nog niet. Ik wilde veel te veel: én een grote dansscène, én een grote achtervolging. Vooral die chase was onzinnig en kostte mij bijna twee draaidagen. Er heeft níémand een kaartje gekocht omdat die scène erin zat.”

Zure recensies

De regisseur had in totaal 26 draaidagen, de opnames begonnen eind augustus 2000. Een half jaar later ging de film al in première. „San Fu Maltha zei: we móéten voor april uit, daarna wordt het lekker weer en komt er niemand meer.”

Lees ook de recensie van NRC: Proppers, palmen en strandjeeps

De recensies waren zuur: de dagbladen gaven gemiddeld 2 sterren. „Ik snap dat Costa! geen hoogwaardige cinema was. Maar ik vond het jammer dat de critici niet zagen dat de film voor de doelgroep wél geslaagd was. ‘Het is een enthousiast jongetje dat op het schoolplein door zes oude nukkige mannen kapot getrapt wordt’, zo omschreef acteur Daan Schuurmans het.”

Het deed er niet toe: Costa! was recensie-proof. Veel belangrijker was de uitgekiende pr-campagne rond populaire ‘soapies’ als Katja Schuurman, Daan Schuurmans en Georgina Verbaan in roddelbladen en -programma’s. In het eerste weekend bezochten 100.000 mensen Costa!, uiteindelijk tikte de teller het zevenvoudige aan. Dat leidde weer tot een tv-serie die het vier seizoenen uitzong. Nijenhuis: „De film vatte het zorgeloze gevoel dat veel mensen hadden: het leven was mooi, er was geld, er was leuke muziek. Een half jaar later vlogen twee vliegtuigen in New York het WTC in. Ik weet oprecht niet of de film daarna nog zo enthousiast ontvangen zou zijn.”

Costa! maakte school. Van alle Nederlandse films die nu in de bioscoop verschijnen is pakweg de helft romantische komedie. Nijenhuis zelf brengt in de zomer weer twee nieuwe titels uit: Zwanger & Co en Marokkaanse bruiloft. „Ik heb als maker andere dingen gemaakt, zoals De Beentjes van Sint-Hildegard.Maar ik hou nog steeds enorm van het genre. Zolang het publiek het wil zien, zullen bioscopen het draaien.”

De regisseur gelooft niet dat de dominantie van het genre tot artistieke stagnatie heeft geleid. „Er is genoeg ruimte voor andere soorten films in Nederland. De romantische komedie blijft een prima genre om jonge makers ervaring op te laten doen. En er zijn weinig genres die zoveel zeggen over de tijd waarin ze gemaakt worden.”

Lees hier de recensie van de nieuwe film: ‘Costa!!’ is nostalgie, maar voor wie?

Vaandeldrager

Nijenhuis vindt het ongemakkelijk om zichzelf als vaandeldrager te betitelen. „Als ik het niet had gedaan, was er wel iemand anders geweest”, beklemtoont hij. „Natuurlijk ben ik trots op Costa! en wat de film heeft betekend. Maar er waren in die periode veel jonge filmers die hetzelfde gevoel hadden als ik, dat we weer aansluiting bij het publiek moesten vinden. ”

Het blijft ook hoofdrolspeelster Katja Schuurman verbazen hoe blij de film mensen na twee decennia nog steeds maakt. „Ik heb inmiddels zoveel andere dingen gedaan. Maar toen ik online bekendmaakte dat ik in het vervolg zou spelen, werd ik overladen met enthousiaste reacties. En niet alleen van leeftijdgenoten, ook van tieners. Ik ben heel trots dat ons pionieren tot dat resultaat heeft geleid.”