Een passende gelukwens voor de Oranjes

Archief Terugbladerend in het NRC-archief ziet dat de lezer zich afvraagt of de krant republikeins (genoeg) is.

Koning Willem-Alexander in 2014 in Ens.
Koning Willem-Alexander in 2014 in Ens. Foto Remko de Waal / ANP

Je zou het misschien bijna vergeten tussen de vrijmarktkleedjes en het vrijedag- en festivalgevoel, maar Koningsdag is de verjaardag van het staatshoofd. Deze woensdag wordt de koning 55 jaar.

De viering van zijn verjaardag – en die van zijn voorgangsters – is zó Nederlands, dat Koningsdag in 2013 op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed belandde, als eerste nationale feestdag. Nederland heeft zich daarmee verplicht de tradities van die dag „levensvatbaar te houden voor de toekomst”.

Prinsesje

De traditie begon op de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina, op initiatief van de hoofdredacteur van het liberale Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad. De liberalen zagen in het prinsesje een belangrijk symbool voor nationale eenheid, en keken – zo schrijft Cees Fasseur in zijn biografie over haar – met nostalgie terug op de verjaardagviering van Willem I: „De afscheiding van rang en stand viel weg; patroons en bedienden, fabriekanten en werklieden, bazen en gezellen, drukten des ochtends elkander hartelijk de hand.”

Het eveneens liberale Algemeen Handelsblad was ook enthousiast over deze ‘Prinsessedag’ (later Koninginnedag) en doet meteen uitgebreid verslag van alle vieringen van Bergen-op-Zoom tot Ruinerwold. Er wordt gezongen, er is vuurwerk en er zijn natuurlijk volksspelen. Alleen in Rotterdam is weinig van festiviteiten te merken.

Er wordt gezongen, er is vuurwerk en er zijn natuurlijk volksspelen

Opvolger NRC Handelsblad besteedt jarenlang aanzienlijk minder woorden aan Koninginnedag. Een foto met bijschrift vond de redactie meestal ruim voldoende. Tot ongenoegen van lezers, die in de pen klommen als er huns inziens veel te weinig aandacht was voor koningin Juliana. Die traditie zette zich voort toen Beatrix koningin werd en de krant op haar eigenlijke verjaardag (31 januari) géén foto afdrukte of een kleine foto.

‘Quasi superieure spot’

In 1995 schrijft een lezer – als Koninginnedag, noch de verjaardagen van prinses Juliana en prins Willem-Alexander naar zijn smaak goed zijn gebracht: „Mijn buurman beweert bij hoog en bij laag dat NRC Handelsblad anti-Amerikaans, anti-Oranje en anti-godsdienst en alle paraverschijnselen is en daar bij voorkeur negatief over schrijft en met quasi superieure spot. NRC Handelsblad doet werkelijk zijn uiterste best om deze mening van mijn buurman bij iedere mogelijke gelegenheid te bevestigen. Ik vind dat uiterst ongepast.”

En met de huidige generatie doet de krant het volgens sommige van haar lezers niet veel beter. Nog altijd leveren deze lezers hun vertrouwde kritiek. Aan Amalia’s achttiende verjaardag werd aandacht besteed. Maar een foto en een „passende gelukwens” van de redactie had een lezer graag gezien. Al mag het volgens andere lezers juist véél minder met het Oranje verjaardagsnieuws. Woensdag viert de koning zijn verjaardag in Maastricht.