Reportage

Medicijnen, verdoving, katheters – aan alles is in Sri Lanka gebrek

Acute crisis Sri Lanka Sri Lanka kan door de economische crisis geen medicijnen importeren. Ziekenhuizen doen alleen nog levensreddende operaties.

Een verpleegster bij de ingang van de spoedeisende hulp van een ziekenhuis in Colombo.
Een verpleegster bij de ingang van de spoedeisende hulp van een ziekenhuis in Colombo. Foto Ryan Wijayaratne

Op de kustboulevard in het centrum van Colombo staat tussen de palmbomen een witte partytent, met daaronder een enkel ijzeren ziekenhuisbed. Het witte beddengoed is brandschoon – een prestatie op een plek waar tienduizenden demonstranten zich dagelijks verzamelen. Op deze boulevard in de Sri Lankaanse hoofdstad betogen burgers al wekenlang tegen de regering, die zij economisch wanbeleid verwijten.

De partytent is onderdeel van de eerste-hulppost die het lokale Rode Kruis hier tegenover de chique hotels inrichtte. „In de avonden staat hier een enorme menigte opgewonden mensen”, vertelt teamleider Siddhartha Nanayakkara. „Bij ongelukken kunnen we snel helpen.”

Behalve pechvogels melden zich echter ook patiënten met heel andere klachten. Zij komen niet naar het protest, maar direct naar de medische post om hulp te vragen voor allerlei kwalen. Nanayakkara’s vrijwilligers zijn er voor iedereen. Alleen, brengt hij zijn in wegwerphandschoenen gehulde, gebalde vuisten in frustratie omhoog: ze kúnnen amper zorg verlenen. Hij wijst naar een aparte tent, waarin de medicijnvoorraden liggen. „Behalve pleisters, vitamine C-tabletten en extra toiletpapier hebben we niets. Aan echte medicijnen is een tekort.”

Sinds januari verkeert Sri Lanka in een economische crisis die steeds ernstiger vormen aanneemt. Het land importeert bijna alles, ook medicijnen, maar moest wegens gebrek aan buitenlandse valuta de invoer beperken. Inflatie, aangewakkerd door de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne, maakt alles duurder, ook brandstof. Dat bemoeilijkt het transport.

Privépraktijk

De crisis treft ook de gezondheidszorg. „In alle schakels van ons zorgsysteem zijn problemen”, schetst de ervaren huisarts Preethi Wijegoonewardene. De gewezen voorzitter van de medische vakbond in Sri Lanka (SLMA) heeft een privépraktijk. De meeste van zijn patiënten kunnen hun recepten nog wel betalen, maar voor de toenemende tekorten is niemand immuun.

Gevraagd naar tekorten, loopt de manager van een drogisterijketen in Colombo naar de kast achter de kassa. Diabetesmedicijnen, pijnstillers, koortsremmers voor kinderen: de bodem van de witte lades komt in zicht. „Meestal hebben we een voorraad voor drie maanden. Tegenwoordig wordt nog ongeveer de helft van de vast bestelde hoeveelheden geleverd.” Hij probeert vervangers te verstrekken, maar pas moest hij toch ‘nee’ verkopen aan een vrouw die thyroxine nodig had voor schildklierklachten.

Siddhartha Nanayakkara, een vrijwilliger van het Rode Kruis, bij een eerste-hulptent in Colombo.

Foto Ryan Wijayaratne

Bij een kleinere apotheek, een familiezaak even verderop, is elke muur volgebouwd met houten kasten, en daarin ligt van alles opgestapeld, van Ayurvedische thee tot zetpillen. Tegen de etalage hangen zoveel posters voor geneesmiddelen en de verschillende Covid-adviezen, dat er amper zonlicht naar binnen komt.

Hier werd een middel tegen maagzuur in drie maanden tijd 20 procent duurder. „In juni gaan de prijzen weer omhoog”, voorspelt de eigenaar. Hij legt demonstratief de ene na de andere pillenstrip op de toonbank, om de nieuwe prijsstickers te laten zien. Maar zijn onvrede laat hij alleen anoniem optekenen. „De prijsstijging is de schuld van de regering, niet van mij. Maar die kan niet goed tegen kritiek.”

Ook Sri Lankaanse artsen en zorgpersoneel die in de afgelopen weken alarm sloegen over de situatie in de ziekenhuizen, deden dat veelal anoniem. De eerste tragische verhalen circuleerden op WhatsApp en sociale media. In een audiobericht vertelde een kinderarts ervoor te vrezen dat op zijn afdeling neonatologie geen intubatieslangen voor pasgeboren baby’s meer beschikbaar zouden zijn.

Behalve pleisters, vitamine C-tabletten en toiletpapier hebben we niets

Siddhartha Nanayakkara Rode Kruis

In de overheidsziekenhuizen van zowel Colombo als Kandy, de tweede stad van het land, zijn routine-ingrepen geschrapt. Alleen levensreddende operaties en spoedgevallen mogen nog worden uitgevoerd, bevestigen verpleegsters die NRC op de stoep aanspreekt.

In het Nationale Ziekenhuis van de hoofdstad, dat ruim drieduizend bedden heeft, vinden operaties plaats zonder algehele anesthesie. De 35-jarige operatie-assistent Nadeesha werkt er al tien jaar en heeft „zoiets nog nooit meegemaakt”. Ze heeft net een ochtenddienst afgerond en stapte bij de personeelskamer naar buiten. „We gebruiken minder verdoving, er zijn onvoldoende katheters – nou, die wil je niet hergebruiken”, vertelt ze.

Nadeesha voerde eerder actie met de vakbond en verwacht dat er meer zullen volgen. „Als zorgverleners moeten we improviseren om zoveel mogelijk patiënten te blijven behandelen. De overheid moet ook haar werk doen. We hebben alle instanties ingelicht over de tekorten, maar die reageren wel erg traag, vind ik.”

Kalmeringsmiddel op

Volgens critici heeft de regering van president Gotabaya Rajapaksa niet eens overzicht over de problemen in de verschillende lagen van het gezondheidssysteem. Bij de hulppost voor demonstranten van het Rode Kruis wordt op kleine schaal wel duidelijk hoezeer al aan stabiliteit is ingeboet. Naast de tent met vitaminepillen staat een bord waarop de 35 vrijwilligers elke dag opschrijven welke medicijnen op zijn. Sinds een week is het kalmeringsmiddel diazepam op, en ook het ontstekingsremmende prednison ontbreekt. De Wereldgezondheidsorganisatie rekent die stoffen, net als thyroxine, tot de ‘essentiële geneesmiddelen’.

Protest tegen de Sri Lankaanse regering in Colombo.

Foto Ryan Wijayaratne

Het departement van overheidsinformatie ontkende begin deze maand zelfs dat er tekorten zijn. Die bewering werd ontkracht door WatchDog, een collectief van fact-checkers en journalisten, dat informatie over de economische crisis en de protesten verzamelt. De club bouwde een online inventariseringssysteem waar zorgpersoneel zelf verzoeken tot donaties kan indienen. Binnen 48 uur hadden zich al vijftig instanties gemeld. En in zijn spraakbericht vroeg de anonieme kinderarts aan internationale vakbroeders om materiaal op te sturen.

Huisarts Wijegoonewardene vindt de inzamelingsacties sympathiek, maar volgens hem halen ze op den duur weinig uit. Hij vindt net als Nadeesha dat de autoriteiten harder moeten werken aan een oplossing. „In een functionerend zorgsysteem draagt de overheid verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld voor eerlijke distributie en kwaliteitscontrole. Die voorwaarden kunnen we niet zomaar overboord gooien.”

De regering sloot tot nu toe enkele kredietlijnen af met onder meer buurland India voor de invoer van medische artikelen. Zolang er een importverbod geldt, zullen de zorginstellingen zelf hun reguliere bestellingen waarschijnlijk niet kunnen doen.