Opinie

Volgens Noam Chomsky had Oekraïne niet zo'n kort rokje moeten dragen

Hubert Smeets

Zeven weken na het begin van de oorlog tegen Oekraïne meldde de linguïst Noam Chomsky zich dan eindelijk aan het front. Zoals altijd had de 93-jarige Amerikaan de zaak weer genadeloos in de smiezen. Poetin is geen lieverdje, maar Biden treft meer blaam. Amerika wil de Russen namelijk, net als in de jaren tachtig in Afghanistan, in een „wrede guerrilla” zuigen. Ook een oplossing heeft hij voor handen. Poetin moet een „ontsnapping” krijgen. Dat kan als de Oekraïners zich braaf neerleggen bij neutraliteit, autonomie voor de Donbas in een federale staatsstructuur en het definitieve verlies van de Krim, aldus Chomsky vorige week tegen de site Current Affairs. Het alternatief is „de vernietiging van Oekraïne en een atoomoorlog.”

Vintage-Chomsky. Al meer dan een halve eeuw draait zijn wereldbeeld louter om het vermaledijde Amerikaanse imperialisme. Ook pratend over Oekraïne, dat volgens Poetin historisch non-existent is en daarom mag worden vernietigd, passeren alle (wan)daden van Nixon tot Biden de revue en laat de publieke intellectueel het Russische imperialisme rusten. Chomsky, die Mao Zedong indertijd prees om diens „spontane democratie”, scheept Zelensky nu in Current Affairs af met de pluim dat hij „een eerbaar man” is die „grote moed getoond heeft”.

Chomsky is geen curiosum uit het verleden. Ook in Nederland sterft het van analisten, die het westerse imperialisme graag aan de paal nagelen maar de rest van de wereld met therapeutische mildheid bejegenen. Net als Chomsky draaien ze de schuldvraag liever om. Niet de concrete Russische agressie bezorgt hun hoofdbrekens, maar de theoretische vraag of het Westen het er niet zelf naar heeft gemaakt.

De conclusie van deze geopolitieke variant op de jaren zestig/zeventig-theorie dat vrouwen, die lastig worden gevallen zelf ook schuldig zijn omdat korte rokken en hoge hakken mannen plegen uit te dagen, is dat Kiev moet inbinden om Moskou niet nodeloos kwaad te maken. Zo schreef Jolle Demmers, hoogleraar conflictstudies aan de Universiteit Utrecht, meteen na de Russische aanval in Trouw dat de NAVO zich had bezondigd aan een „volkomen irreële, maar welbewuste provocatie” jegens de „getergde” Poetin. Zelensky moest daarom worden „bewogen” te praten met zijn aanrander. Omdat Zelensky niet meteen gehoor gaf aan haar advies stelde Demmers op Internationale Vrouwendag in de Volkskrant met een dialectische salto mortale vast dat mannen schuldig zijn aan alle ellende. De „huidige oorlogsroes zet aan tot wraak (met de vernietiging van Poetin als hoogste doel) en verhult de cynische realiteit waarmee het Westen niet alleen deelachtig is aan de escalatie naar deze oorlog, maar ook een pragmatische oplossing niet oppakt. Masculiene eerzucht speelt hierin een rol.” Plus een uitgekiende marketing van de wapenlobby. „Een analyse van de geopolitiek van de Biden-regering legt pijnlijk bloot hoe ook deze oorlog […] specifieke politieke en economische belangen dient. […] Geweld biedt ook economische kansen. Het industrieel-militair-tech-complex hongert altijd naar een nieuwe oorlog”, legde Demmers twee weken later uit.

Op andere universiteiten zijn eveneens pregnante voorbeelden te vinden van deze mix van oriëntalisme (tart de bruut niet), zelfbeklag (het Westen is schuldig) én voorzienigheid (kernoorlog vernietigt ons allemaal). Rode draad hierbij is dat 40 miljoen Oekraïners weliswaar niet is gegund wat voor 17 miljoen Nederlanders sinds 1945 vanzelfsprekend is – te weten autonomie – maar dat de wereld nu eenmaal zo in elkaar zit.

De beoefenaars van dit genre afficheren zichzelf als realistisch. Maar dat is verhullende grootspraak. Door het gretig geëtaleerde mededogen met de slachtoffers van het westerse imperialisme oogt dit wereldbeeld inderdaad empathisch. Maar achter die zelfkritiek gaat hard eigenbelang schuil. Wat altruïstisch lijkt, is op de keper beschouwd egocentrisch.

Zelensky heeft die valse eigendunk haarfijn door.

Hubert Smeets is journalist en historicus. Hij schrijft om de week op deze plaats een column.