Opinie

804 dagen als gijzelaar in Iraanse gevangenissen

las The Uncaged Sky, het boek dat de Australisch-Britse Kylie Moore-Gilbert schreef over haar gevangenschap in handen van Iran.

Dwars

Ik zag vrijdag de niet onomstreden film (al dan niet plagiaat maar wél Grand Prix van Cannes 2021) A Hero van de Iraanse filmmaker Asghar Farhadi. Het plot is te complex voor mijn 550 woorden, gaat u maar zelf kijken. Maar hij speelt zich voor een deel af in een Iraanse gevangenis waar de leiding corrupt en de sfeer verder best gezellig is. En dat bracht mij op The Uncaged Sky, het boek dat de Australisch-Britse Kylie Moore-Gilbert zojuist heeft uitgebracht over haar 804 dagen als gijzelaar in Iraanse gevangenissen.

Lees ook Goede daden worden meteen bestraft in Farhadi’s ‘A Hero’

Ik heb het hier wel eens vaker gehad over de lucratieve handel in gijzelaars van de Iraanse Revolutionaire Garde, de strijdmacht die reilen en zeilen van de islamitische revolutie bewaakt. Nazanin Zaghari-Ratcliffe bijvoorbeeld was zo’n melkkoe van de Garde, die samen met een andere Britse Iraniër vorige maand na zes jaar gevangenis vrijkwam in ruil voor de Britse aflossing van een oude schuld van 400 miljoen pond. Er is nu sprake van dat Teheran „binnenkort”– aldus Iraanse media – ook drie Amerikaanse Iraniërs laat gaan in ruil voor het ontdooien van een bedrag van 7 miljard dollar dat in Zuid-Korea is bevroren wegens de Amerikaanse sancties tegen Iran. Kylie Moore-Gilbert kwam vrij in ruil voor de vrijlating van drie Iraanse gevangenen in Thailand van wie er twee waren veroordeeld in verband met een serie bomexplosies in Bangkok.

The Uncaged Sky is feitelijk een reportage van vierhonderd bladzijden uit de beruchte Evin-gevangenis, waar Moore-Gilbert het grootste deel van haar gevangenschap doorbracht, en de Qarchakgevangenis, en die zijn allebei bepaald ongezellig. Moore-Gilbert, docent islamitische studies aan een Australische universiteit, werd op 12 september 2018 na een studiebezoek aan Iran aangehouden op het vliegveld van Teheran – u weet wel, zo van „heeft u even mevrouw? We hebben een paar vragen”. Ze werd eerst in een hotel gestopt met beloften van een snel vliegtuig naar huis, maar al gauw kwamen de lugubere verwijzingen naar spionage - „wat deed u hier écht?” – en naar haar Australisch-Israëlische echtgenoot: „die werkt voor de Mossad”.

Net zoals veel van de andere gijzelaars van Iran werd ze uiteindelijk tot een gevangenisstraf wegens spionage veroordeeld, tien jaar in haar geval. In de gevangenis bracht ze maanden door in eenzame opsluiting, op vieze, dunne dekens, „met pluisjes, stof en andermans haren” op de grond, met alleen de eindeloze verhoren als onderbreking; tussen hoop op vrijlating na een zeldzame ontmoeting met haar ambassade of een telefoongesprek met familie in Australië, en wanhoop; geheel afhankelijk van de luimen van de cipiers en beurtelings vijandige en flirtende ondervragers.

Maar ze leerde in Evin ook lotgenotes kennen die vrienden werden via briefjes in bloempotten en de buizentelefoon. Onder anderen de milieuactivisten Niloufar Bayani en Sepideh Kashani (eveneens wegens spionage veroordeeld, dat wil zeggen dat ze samen met collega’s camera’s hadden opgesteld om bedreigde cheetahs vast te leggen). De Frans-Iraanse antropoloog Fariba Adelkhah. En later in de Qarchakgevangenis ook Nasrin Sotoudeh, de bekende mensenrechtenadvocaat die in 2019 tot 38 jaar gevangenis en 148 zweepslagen werd veroordeeld wegens alweer spionage plus belediging van de opperste leider.

Op 25 november 2020 kwam Moore-Gilbert vrij. De Garde houdt vandaag nog ten minste twaalf gijzelaars met Iraans-buitenlandse nationaliteit vast. Niet zozeer wegens spionage maar omdat er nog geen overeenstemming is bereikt over de losprijs.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.