Reportage

Tassen en schoenen gemaakt van schimmels: de toekomst?

Myceliumtextiel Met schimmels, die een alternatief bieden voor leer, hopen grote modemerken als Stella McCartney en Adidas hun sector te verduurzamen. De productie vindt plaats in een kwekerij in het Gelderse Hedel.

Foto Bolt Threads

In een grote fabriekshal in het Gelderse dorp Hedel staan zes containers op een rij. Het zijn teeltcellen gevuld met manshoge stellages. Op elk rek staat een bak met schimmel. In het duister woekert het sponzige materiaal over de randen. Het lijkt op een grote, vochtige marshmallow. Nu is het nog ondenkbaar, maar deze grote spons wordt uiteindelijk gevormd tot een glad en soepel lapje schimmeltextiel – de trots van het bedrijf, Mycelium Materials Europe. Het is een stof die nog het meest lijkt op leer, maar dan zonder dat er een dier aan te pas komt.

Schimmels. We kunnen niet zonder ze. Ze veranderen deeg in brood en fruit in wijn. Schimmels houden bossen in leven, zijn in staat cement af te breken en hebben ons antibiotica gebracht. Met elke ademteug komen schimmels in ons systeem; binnen en buiten ons lichaam krioelt het ervan. Toch weten we weinig van het mysterieuze en complexe schimmelrijk. Over de hele wereld zien onderzoekers en start-ups een wondermiddel in schimmels vanwege hun nieuw ontdekte eigenschappen. Zo worden psychedelische paddestoelen ingezet tegen depressies. In de bouw wordt geëxperimenteerd met schimmels als isolatiemateriaal. Ook worden schimmels ingezet als afvalverwerkers; tijdens een experiment braken ze een berg oude luiers af. De mode-industrie bleef niet achter: met schimmeltextiel hopen grote merken hun sector te verduurzamen.

De marshmallows in de bakken in Hedel bestaan uit mycelium. Ver voor het ontstaan van de mensheid strekte dit ondergrondse schimmelnetwerk zich al uit over de aarde. Het is een web van schimmeldraden dat zich eeuwig vernieuwt, organisch materiaal in het bos afbreekt, en voedingsstoffen levert aan planten en bomen. In de Amerikaanse staat Oregon is een immens netwerk ontdekt, het grootste organisme op aarde. Het weegt honderden tonnen, strekt zich uit over 10 vierkante kilometer en is ergens tussen de twee- en achtduizend jaar oud. Het enige wat de aanwezigheid van mycelium verraadt, zijn paddestoelen, de bovengrondse vrucht van het ingewikkelde weefsel dat zich eronder uitstrekt.

Het idee om textiel te maken van mycelium, ontstond zo’n tien jaar geleden in Silicon Valley. De mode-industrie was gelijk om: een natuurlijk en hernieuwbaar materiaal zou een uitkomst zijn voor een sector die wanhopig zoekt naar manieren om te verduurzamen. Daar is enige haast bij geboden: de mode-industrie staat op de derde plek van meest vervuilende industrieën ter wereld, na voedsel en bouw, berekende het World Economic Forum begin vorig jaar. De sector stoot 1,2 miljard ton CO2 per jaar uit, meer dan de wereldwijde scheep- en luchtvaartindustrie samen.

Miljoenen vierkante meters

De grote doorbraak kwam toen het lukte om myceliumdraden bovengronds te laten groeien en met dit materiaal een klein lapje textiel te creëren. Maar om echte verandering te realiseren, is het formaat van een petrischaaltje niet voldoende. Het Californische Bolt Threads kreeg in 2019 financiële steun van modegiganten Stella McCartney, Adidas, Lululemon en Kering, het moederbedrijf van Gucci, in ruil voor de belofte dat zij miljoenen vierkante meters van het materiaal konden afnemen. Bolt Threads ging op zoek naar een partner die de productie van hun schimmeltextiel, met de naam MyloTM, kon opschalen. Vanuit Silicon Valley kwamen ze zo terecht in Hedel.

In het kantoor van Mycelium Materials Europe (MME) zoemen twee computers: de een toont infraroodcamerabeelden van de bakken mycelium in de teeltcellen, de ander monitort de perfecte klimaatomstandigheden voor schimmelgroei. Aan het plafond hangt een lampenkap gemaakt van mycelium. „Wat veel mensen niet weten, is dat de Nederlandse paddestoelensector de innovatiefste ter wereld is. Hier is alle kennis”, zegt oprichter Bert Rademakers. Na ruim twintig jaar in de paddestoelensector richtte hij in 2018 MME op samen met financieel directeur Simon Hoenderop. Na een bezoek waren de Amerikanen om: MME moest MyloTM op grote schaal op de markt brengen.

MyloTM wil een alternatief zijn voor leer. Het imitatieleer dat nu op de markt is, wordt vaak aangeprezen als ‘vegan leer’, maar bestaat bijna altijd uit plastic: een combinatie van polyester en een synthetische laag. Het voelt koud en hard aan. Myceliumtextiel voelt alsof het is gemaakt door een levend organisme, warm en soepel, wat de interesse van modeontwerpers verklaart. Bolt Threads hoopt later dit jaar cijfers te delen over hoe duurzaam hun schimmeltextiel precies is. „Maar op dit moment beschikken we nog niet over alle benodigde gegevens om de ecologische voetafdruk op commerciële schaal te berekenen.”

Het mycelium in Hedel groeit op een bedje van houtzaagsel, een restproduct uit de houtsector. Na negen dagen is er geen houtzaagsel meer te zien, slechts de schuimlaag van mycelium. Na de oogst gaat de vochtige plak mycelium terug de teeltcel in om vier dagen te drogen, een proces waarbij het levende mycelium doodgaat. Binnen twee weken is het mycelium klaar voor vertrek naar een leerlooierij in Duitsland, waar het wordt geperst, geverfd en voorzien van een coating.

20.000 paar schoenen

De kwekerij in Hedel maakt jaarlijks 18.000 vierkante meter myceliumtextiel, waarmee je zo’n 20.000 paar schoenen per jaar zou kunnen produceren. „Maar grote merken willen meer”, zegt financieel directeur Hoenderop. Volgend jaar is MME van plan een nieuwe locatie te openen in een oude paddestoelenkwekerij, waar de kweek van mycelium volledig geautomatiseerd zal worden. Daarmee zal de productie vertienvoudigen. Hoenderop: „Dan wordt het voor de grote merken pas echt interessant, omdat ze dan genoeg kunnen afnemen.”

Het Amerikaanse Bolt Threads is een van de drie grote merken die wereldwijd de markt voor paddestoelentextiel proberen te veroveren. Georgia Parker, innovatiedirecteur bij Fashion for Good, een internationaal platform dat zich inzet voor duurzame mode, ziet hoe deze bedrijven beginnen op te schalen en de start-upfase achter zich laten. Volgens Parker is het nu het beste moment voor schimmeltextiel om op de markt te komen, door een perfecte samenkomst van omstandigheden: „Naast de toegenomen bereidheid van merken en vraag van consumenten naar duurzamere producten, is er ook meer druk uit de hoek van wetgeving. Merken moeten hun duurzaamheidsclaims hard kunnen maken.”

Ze benadrukt dat de echte oplossing voor de mode-industrie niet zit in enkel innovatieve materialen. „De manier waarop katoen wordt verbouwd moet verduurzamen, evenals de manier waarop synthetische materialen worden gemaakt. De oplossing is een combinatie van zowel het verbeteren van de conventionele manier van kleding maken als het gebruik van innovatieve materialen.”

Door de chemische coating die in de Duitse leerlooierij wordt aangebracht, is het eindproduct MyloTM nog niet volledig afbreekbaar. Volgens Han Wösten, hoogleraar microbiologie aan de Universiteit Utrecht, is het op dit moment nog onmogelijk om een materiaal te maken dat je uiteindelijk op de composthoop kan gooien. „De grote grap is dat schimmels in staat zijn om schimmelmaterialen af te breken. Er wordt nu onderzoek gedaan naar manieren om dat op natuurlijke wijze tegen te houden, maar daar zijn we nog niet. Tot die tijd moeten we materialen beschermen tegen vocht en micro-organismes. Daarvoor is een coating nodig.”

Onzichtbare vormen van leven

„Onze aandacht was lange tijd alleen op het zichtbare gericht: planten en dieren. Pas de laatste eeuwen realiseren mensen zich dat er ook onzichtbare vormen van leven zijn”, zegt Wösten. Er zijn miljoenen schimmelsoorten, waarvan 90 procent nog niet eens is ontdekt. „Universiteiten en bedrijven hebben nog helemaal niet de menskracht om te kijken naar alle mogelijke toepassingen. Dit is het begin: het wordt een vakgebied op zich.”

Stella McCartney verkocht inmiddels honderd tassen gemaakt van het Hedelse mycelium. Adidas maakte van het materiaal een prototype van zijn iconische Stan Smiths. En Lululemon creëerde een sportcollectie met MyloTM, inclusief yogamat en sporttas. Bij Zara of H&M zal de gewone consument voorlopig nog geen schimmeltextiel vinden. Volgens Wösten is dat slechts een kwestie van tijd. „Geef het nog een paar jaar en dan is het beschikbaar voor jou en mij.”