Opinie

Oekraïne is de grote verrassing van de oorlog

Oekraïne staat aan de vooravond van een beslissende slag. Dit is het moment voor extra steun, denkt Michel Kerres.

In Poetins oorlog is het wachten op een nieuwe wending. Nadat Kiev een onneembare veste bleek te zijn hergroepeert de Russische krijgsmacht nu in het zuidoosten en maakt zich op voor een beslissend gevecht om de Donbas. De luwte voor het offensief is benauwend. De Russische krijgsmacht, die er niet in slaagde Oekraïne te overrompelen, deinsde niet terug voor oorlogsmisdaden: de getuigenissen stapelen zich op. Bovendien stromen aan beide kanten van de frontlinie nieuwe wapens binnen. Een nieuw dieptepunt lijkt onafwendbaar.

De luwte is ook een goed moment voor het Westen om na vijftig dagen oorlog mentaal te hergroeperen, wijsheden tegen het licht te houden, besluiten te evalueren. Nu de oorlog op een keerpunt is, knaagt de vraag: doet het Westen wel genoeg?

In gevecht met een nietsontziende, maar niet zo slimme, militaire overmacht ontpopte Oekraïne zich na de inval onverwachts als een geduchte tegenstander voor Rusland. En ook in de oorlogsweken die volgden bleef Oekraïne maar verbazen. In het hoofd van de niet-Oekraïne-kenner hadden zich in de loop der jaren twee clichés vastgezet. Eén: Oekraïne is corrupt. Twee: Oekraïne is verdeeld, want de bevolking bestaat uit een Oekraïns sprekend deel dat naar het Westen kijkt en een Russisch sprekend deel dat op Rusland georiënteerd is.

Onder extreme omstandigheden functioneert de Oekraïnse staat klaarblijkelijk wonderwel

Nu is het Westen al weken in de ban van een bevolking die vecht om als zelfstandig land te overleven. Een land dat klaarblijkelijk nog niet zó door corruptie is aangetast dat het niet kan functioneren. Sterker, onder extreme omstandigheden functioneert de Oekraïnse staat klaarblijkelijk wonderwel.

Corruptie heeft de saamhorigheid in de bevolking nog niet ondermijnd, zei Serhij Plochij , hoogleraar Oekraïense geschiedenis aan Harvard deze week tijdens een video-debat van de American Academy in Berlijn. En met die verdeeldheid ligt het ook genuanceerd, leerde ik. In alle regio’s haalde Zelensky in de presidentsverkiezingen van 2019 de meerderheid van de stemmen, behalve in Lviv.

De vraag wat voor een natie Oekraïne is, is van belang voor Kiev’s hartenwens: een snel lidmaatschap van de Europese Unie. Als niet-Oekraïne-kenner krijg je gaandeweg de oorlog de indruk dat Oekraïne gemakkelijker zou kwalificeren dan vaak wordt gesuggereerd. Onderzoek bevestigt dat vermoeden.

Om lid te worden moet Oekraïne op 26 terreinen aan EU-maatstaven voldoen. Uit onderzoek van de Brusselse denktank CEPS bleek deze week dat het vooroorlogse Oekraïne op 19 dossiers al vrij ver was. Zeven dossiers – waar onder corruptiebestrijding – waren nog nergens. Oekraïne heeft de tijd sinds het afsluiten van een EU-Associatieverdrag in 2014 goed benut. De analisten van CEPS stellen een simpele politieke volgorde der dingen voor. Eerst EU- hulp voor vluchtelingen, dan een Europees Marshallplan voor de wederopbouw van Oekraïne en dan lidmaatschap.

Veel landen houden het openen van toetredingsonderhandelingen nu tegen. Je kunt een land in oorlog niet binnenloodsen, heet het, je weet niet hoe Oekraïne er straks bijligt en lidmaatschap is een onnodige provocatie van Moskou.

Het is inderdaad een absurd idee om Kiev nu te vragen de 88.000 pagina’s EU-regelgeving over te nemen. En niemand weet hoe de oorlog eindigt, maar de kans dat er een zelfstandig Oekraïne overblijft is groot. Tegenstanders hameren er in het debat ook op dat er geen spoedprocedure voor lidmaatschap bestaat. Dat klopt, maar je kunt bestaande procedures wel versneld uitvoeren.

En, moet je nu echt nog bang zijn Rusland te provoceren? Is de les van de hele oorlog niet juist dat een omzichtige omgang met Rusland averechts heeft uitgepakt? Zelfs een boegbeeld van die aanpak, de Duitse bondspresident Frank Walter-Steinmeier (SPD), heeft openlijk zijn foute inschatting van Rusland erkend: „Wir sind gescheitert”. De peperdure Nord Stream 2-pijpleiding die Russisch gas over de bodem van de Oostzee naar Duitsland moest brengen en nu niet in gebruik genomen wordt, is het pijnlijke symbool van dat echec.

Apaiseren en bruggen bouwen is geen strategie meer. Oekraïne verdient steun, zonder roekeloos te worden. Dat betekent meer en zwaardere wapens (die nu inderdaad geleverd worden), maar geen gevechtshandelingen door NAVO-militairen. Dat betekent dat er na een embargo op de import van steenkool ook importverboden op olie en gas afgekondigd moeten worden. En het betekent een duidelijk politiek signaal voor de Europese toekomst van Oekraïne.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres schrijft hier om de week over de kantelende wereldorde.