Drones spelen een hoofdrol in de oorlog in Oekraïne

Onbemande vliegtuigen Drones worden bij de oorlog in Oekraïne als wapen steeds belangrijker. Van zware gewapende militaire drones tot omgebouwde hobbydrones en piepkleine kant-en-klare exemplaren zoals de DJI mini2.

„We zijn al twee keer heen en weer geweest naar Oekraïne, een keer met 188 drones en een keer met 101 stuks”, zegt Bas Könning van EyesonUkraine.eu. De DJI mini2-drones, 550 euro per stuk, zijn betaald met vooral Nederlandse donaties. Ze gaan naar Oekraïense burgers, journalisten, maar ook naar militairen.

De oorlog in Oekraïne is er vooral een van zware conventionele wapens: tanks, raketten, artillerie en jachtvliegtuigen. Maar er is ook een hoofdrol voor onbemande vliegtuigen, ook bekend als UAV (Unmanned Aerial Vehicles) of drones, van zware gewapende militaire drones tot omgebouwde hobbydrones en piepkleine kant-en-klare exemplaren zoals de DJI mini2.

„Het zijn heel kleine drones, nog geen 250 gram, en niet groter dan een merel. Ze kunnen verder niets dragen, geen wapens, maar ze hebben een goede camera, zijn gemakkelijk te besturen, en zijn windbestendig. Vanaf 100 meter hoogte kun je de situatie op de grond goed in beeld brengen, en op die hoogte zijn ze nauwelijks te zien of te horen”, zegt Könning.

Lees ook Turkse defensie-industrie bloeit dankzij het succes van de gewapende drone

Het meest in het oog springend is de Turkse gewapende drone Bayraktar of TB2, een zes meter lang propeller-vliegtuig met een benzinemotor. Op afstand bestuurd vanuit een zeecontainer, kan de drone 27 uur lang rondvliegen, en onderweg vier lasergeleide bommen of antitankraketten afvuren. Met zijn topsnelheid van 220 kilometer per uur en plafond van acht kilometer hoogte is de drone extreem effectief gebleken in het bestoken van Russische tanks, raketwerpers en pantservoertuigen.

Met een stroom spectaculaire video’s met exploderende tanks en ander materieel speelt de Bayraktar ook een hoofdrol in de oorlogspropaganda van het ministerie van Defensie, nog geholpen door het lied dat de Oekraïner Taras Borovok erover schreef: „De bezetters kwamen naar ons in Oekraïne / Met nieuwe uniformen en oorlogsmachines / Maar hun inventaris smolt zomaar /…Bayraktar.”

Eigenlijk zou de relatief trage en grote drone een gemakkelijke prooi moeten zijn voor de Russische luchtverdediging, maar toch lijken ze maar sporadisch neergehaald te worden, mogelijk omdat ze ook voorzichtig ingezet worden, en vooral in gebieden waar de Russische luchtverdediging niet sterk is.

Aan het begin van de invasie had Oekraïne er vermoedelijk een handvol, kort daarna zijn nieuwe leveringen aangekondigd van enkele dozijnen. Er verschijnen nog altijd nieuwe Bayraktar-video’s, en volgens onbevestigde berichten zou een Bayraktar betrokken zijn bij een aanval op de kruiser Moskva, het vlaggenschip van de Russische Zwarte Zeevloot.

Er is ook creatief gebruik gemaakt van kleinere, goedkopere en lichtere drones. Een dag na de inval deed het Oekraïense ministerie van Defensie een oproep: „Heb je een drone? Geef deze dan aan een ervaren piloot! Of weet jij hoe je een drone moet besturen? Doe mee met de gezamenlijke patrouille.”

Schildwacht

Met ongewapende minidrones kunnen Russische troepen, tanks en artillerie bespied worden, of ze dienen als een schildwacht die dag en nacht boven eenheden hangt om ze te beschermen. In combinatie met artillerie kunnen ze een dodelijke combinatie vormen: de drone brengt het eerste, missende schot in beeld, daarna is de schietrichting gemakkelijk te corrigeren, zodat het volgende schot wel raak is.

Vandaar dat ook ongewapende minidrones van EyesonUkraine meer dan welkom zijn. Ook een groep Finse burgers heeft geld ingezameld voor 140 DJI Mini 2 drones, die begin maart in Oekraïne afgeleverd zijn.

Een iets groter type omgebouwde hobbydrone, van het merk Autel, kan op commando bommen laten vallen. Op een video is te zien hoe de drone, met koosnaam ‘Baby Bayraktar’, Russische soldaten in het veld bestookt.

Nog grotere, bewapende drones worden gebouwd het door het Oekraïense legeronderdeel Aerorozvidka (lucht-verkenning), begonnen als een groep van vrijwilligers uit de IT-sector en hobbydrone-sector. Met hulp van crowdfunding kopen ze drones en onderdelen, die ze naar eigen inzicht ombouwen en uitbreiden.

Er zijn surveillancedrones uitgerust met infaroodcamera’s die posities in kaart brengen, maar ook zwaardere drones die 1,5 kilo zware bommen en antitankgranaten kunnen laten vallen. Toen een kilometers lange colonne Russische tanks en andere legervoertuigen oprukte naar Kiev, gingen Aerorozvidka-eenheden erop uit op quad bikes, om vanuit de bossen de tanks en pantservoertuigen te bestoken, met als gevolg dat de colonne vast kwam te staan.

Maar er zijn ook andere drone-toepassingen. De Canadese droneproducent Draganfly, gespecialiseerd in drones voor hulp bij rampen en reddingsacties, levert drones aan Oekraïne om in belegerde gebieden medische voorraden en niet nader gespecificeerde ‘apparatuur’ af te werpen. Goedkopere, oudere modellen worden doelbewust opgeofferd om de Russische luchtverdediging uit te lokken. Iedere peperdure luchtverdedigingsraket is er één minder, en kan bovendien de posities van de vijandelijke luchtverdediging verraden.

Andere anti-drone-maatregelen zijn het storen of jammen van de radiosignalen, of het traceren van de bestuurder, om die vervolgens te bestoken. Bas Könning van EyesonUkraine: „De producent van de DJI drones heeft software uitgebracht, Aeroscope, die van alle DJI drones die in de buurt vliegen informatie kan opvragen, ook over de mobiele telefoon die aan de controller verbonden is, inclusief de GPS-positie van de bestuurder.”

Op een Youtube-video is te zien hoe een projectiel inslaat op precies de plaats waar een Oekraïense militair seconden eerder een drone heeft laten landen. Volgens Könning is de Aeroscope-gevaar te omzeilen met een software-update waardoor de DJI vergeet dat hij een DJI is.

Een nieuwe drone-variant is de door de VS geleverde Switchblade, een voorbeeld van loitering munitions (rondhangende munitie): drones die een poosje rond kunnen vliegen om zich op commando als een kamikaze op een doelwit te storten. Ze zijn te vervoeren in een rugzak, en kunnen door één soldaat vanuit een op de grond geplaatste buis gelanceerd worden, en met een tablet-scherm bestuurd. De VS heeft er duizend aan Oekraïne beloofd, waarvan een deel al op het slagveld is. Oekraïense soldaten zijn in de VS getraind in het gebruik ervan.

Russische drones

Ook de Russische strijdkrachten beschikken over drones, zoals de Orlan-10 surveillancedrones, waarvan er tientallen neergestort en neerghaald zijn, loitering munitions Zala Kyb, en de Kronshtadt Orion, een grote bewapende drone. Toch lijken Russische drones in Oekraïne niet massaal of effectief ingezet te worden, zoals wel in eerdere Russische oorlogen in bijvoorbeeld Syrië. Volgens experts komt vooral doordat Rusland is achtergebleven in anti-drone-maatregelen, terwijl Oekraïne mogelijk steun heeft van NAVO-anti-drone-technologie.

In een magazijn in Enschede staat de volgende lading minidrones van EyesonUkraine al weer klaar. „We gaan volgende week weer op pad”, zegt Könning, van huis uit media-ontwerper die vóór de oorlog regelmatig in Oekraïne te vinden was. Hij richtte zijn hulporganisatie op met een Oekraïense vriend met contacten in de luchtvaartwereld.

Lees ook Mogelijk verlies van Russische kruiser na Oekraïense beschieting ‘symbolisch een enorme klap’

„De eerste keer de grens oversteken was nogal een gedoe. We waren om 11 uur ’s ochtends aan de grens tussen Polen en Oekraïne, er werden eindeloos papieren gecheckt, gebeld, en weer gebeld. Pas om half één ’s nachts waren we aan de andere kant. Daar was het koud, donker en er gold een avondklok.” Maar eenmaal in Lviv was de lading zeer welkom. De Nederlanders leveren ze aan een Oekraïens reisbureau voor luchtvaartpersoneel, dat ze doorspeelt. „Wat ze ermee doen, hoeven we niet te weten”, zegt Könning, „er gaat een oproep mee om beelden te delen, en die krijgen we ook binnen. Maar we hebben nog geen militair gebruik gezien, wel foto’s van individuele militairen met „bedankt voor de drone”.

Correctie (15 april 2022): In een eerdere versie van dit artikel stond de naam van de organisatie Eyes on Ukraine abusievelijk verkeerd gespeld. Dat is hierboven aangepast.