Circa 150 animatoren van Studio Submarine werkten aan Richard Linklaters ‘Apollo 10½: A Space Age Childhood’.

Foto’s Netflix

Interview

Submarine: een studio uit Amsterdam verovert de wereld

Interview Submarine Bruno Felix en Femke Wolting wilden grenzen slechten: tussen live action en animatie, tussen internet, tv en radio. Hun productiemaatschappij Submarine groeit nu onstuimig.

De onstuimige groei van filmproductiebedrijf Submarine de afgelopen jaren lijkt zichtbaar in de opbouw van hun Amsterdamse kantoor. Geen immense, strak ingedeelde ruimtes zoals je verwacht bij een bedrijf dat werkt aan miljoenenproducties voor streaminggiganten als Netflix en Amazon of een project ontwikkelt voor Marvel, maar een kantoortuin die steeds meer lijkt uitgedijd. De vele kleine ruimtes zijn onderling verbonden via gangen, trappetjes en deuren. Verderop in de stad is een locatie die indien nodig wordt ingezet.

Hun bedrijf „explodeerde” de afgelopen twee jaar, vertelt producent Bruno Felix. Het aantal animatoren dat voor hen aan de slag was verdubbelde bijna tot meer dan tweehonderd. De grootste productie waaraan in die periode werd gesleuteld – door zo’n 150 animatoren – staat sinds afgelopen week online: Richard Linklaters animatiefilm Apollo 10½: A Space Age Childhood. Hierin neemt nostalgische verteller Stan de kijker mee naar het Houston van 1969 waar hij opgroeide en de eerste maanlanding meemaakte.

De Linklaterfilm is volgens Submarine-oprichters Bruno Felix en Femke Wolting een goede illustratie van wat hen onderscheidt van veel andere filmproducenten. Wolting: „Er bestaan weinig productiebedrijven die zelf volledig geanimeerde werelden creëren én live action films en series maken, én weten hoe je die werelden innovatief kunt combineren zoals in Apollo 10 ½ gebeurt.”

Submarine werd in 2000 opgericht om projecten te realiseren die zowel radio, internet als televisie bevatten. Dat ging indertijd niet bij hun werkgever VPRO, waar je aparte afdelingen voor al die disciplines had. Felix: „Vanaf het begin was ons voornemen altijd nieuwsgierig te blijven naar nieuwe technieken om verhalen te vertellen. Niet op voorhand te beslissen of je een documentaire, óf een speelfilm, óf een podcast van een verhaal maakt, maar in vrijheid zoeken en combineren wat past.”

Ze produceerden ‘hybride’ projecten, zoals de Emmywinnende documentaire Last Hijack (2015), die bestond uit een bioscoopfilm én een interactief online gedeelte. Animatie maakt vaak een deel uit van Submarine-projecten; in 2015 richtte het bedrijf een eigen animatiestudio op.

Digitale filmsets

Voor de gemiddelde kijker lijkt het soms alsof in Linklaters film opnames van echte acteurs en hun jarenzestigomgeving zijn ‘verstript’. Het doet denken aan de ‘rotoscoopfilms’ die de regisseur eerder maakte, Waking Life (2001) en A Scanner Darkly (2006). „Maar deze film is echt totaal anders dan die twee”, verduidelijkt Wolting. „Toen werd alles door acteurs op locatie gespeeld en vervolgens – om het wat oneerbiedig te zeggen – ‘overgetrokken’”. Het resultaat is dat er bij drugsfilm A Scanner Darkly een psychedelisch aandoende filter over vrij realistische beelden heen ligt.

Voor Apollo 10 ½ werden er daarentegen in de Amsterdamse studio volledig digitale ‘filmsets’ en ‘props’ gecreëerd. Van de woonkamer in Stans huis tot de auto’s die door de straten rijden, alles werd in 3D ontworpen. Ook werd er een ‘animatic’ gemaakt, een soort bewegende stripversie van het filmscenario, met ingesproken dialogen én camerastandpunten.

Richard Linklater (midden) regisseert Milo Coy tijdens een live action-opname voor ‘Apollo 10 ½: A Space Age Childhood’.

Foto Matt Lankers/Netflix

Met deze in Amsterdam gemaakte animatic regisseerde Linklater in de VS vervolgens de acteurs op lege sets voor groene schermen. „Hij had een monitor waarop hij niet alleen de acteurs kon bekijken, maar via een previsualisatie-systeem ook de decors en objecten die al digitaal waren ontworpen”, legt Wolting uit. Linklater zag dus niet alleen acteur Milo Coy voor een groen scherm, maar ook de contouren van de raket waarin Coys personage in de film naar de maan vliegt.

De opnames van de acteurs werden in de VS omgezet in ‘lijnanimaties’ en teruggestuurd naar Amsterdam. Daar dienden ze „als referentie” voor geanimeerde personages die in eerder ontworpen werelden werden ingevoegd, vertelt Wolting. „Deze figuren werden gecreëerd met een stukje rotoscoop en zowel 2D-, 3D- als handanimatie. Schaduwen, licht en special effects werden daarna handmatig toegevoegd.”

Ambiguïteit

Wat was het voordeel van ‘hybride’ werken, in plaats van simpelweg alles in live action filmen of het hele verhaal animeren? Wolting: „Je hebt acteurs met wie het publiek zich gemakkelijk kan identificeren en tegelijkertijd kan je dingen doen die in live action bijna onmogelijk zijn. Of omdat ze veel te duur zijn, of omdat ze op een zeer subjectieve manier naar de wereld kijken.” Zo reconstrueert Apollo 10 ½ niet alleen hoe een kind wonderjaar 1969 beleefde, maar ook fantasieën van Stan over hoe hij op de maan belandt.

Felix noemt de combinatie van animatie en live action enorm geschikt voor verhalen waarin ambiguïteit bestaat over wat ‘echt’ is en wat ‘verzonnen’ of waarin die twee naadloos in elkaar overlopen. Iets wat volgens de regisseur goed aansluit bij de huidige tijdgeest. „Je kan dankzij de animatie op een interessantere manier schakelen tussen parallelle realiteiten dan in live action.”

Goed voorbeeld is de eveneens door Submarine geproduceerde Amazon-serie Undone. Deze prestigieuze klus belandde bij de Amsterdamse studio omdat de Nederlandse regisseur en production designer van Undone, Hisko Hulsing, de hulp inriep van producent en regisseur Tommy Palotta, die vaak met Submarine werkt. In Undone krijgt hoofdpersoon Alma na een auto-ongeluk plots bezoek van haar overleden vader en kan ze door de tijd reizen. Het is voor de kijker en Alma zelf onduidelijk of wat ze ziet echt is of het begin van een psychose.

Lees ook de recensie van Apollo 10 ½: Houston 1969: samen voor de buis kijken naar de maanlanding

Undone bevat gerotoscopeerde beelden van de acteurs waarin zelfs micro-expressies van hoofdrolspelers zichtbaar zijn. Tegelijk werd er digitaal een nieuwe wereld gecreëerd die ‘bekleed’ werd met een duizendtal olieverfschilderijen, geschilderd en gefotografeerd in de studio’s van Submarine. De wereld van Alma voelt door de opmerkelijke combinatie van texturen en stijlen tegelijkertijd realistisch én onrealistisch. Vakblad Variety schreef dat het „geen enkele andere show als Undone kende”, Rolling Stone noemde de serie „visueel verbijsterend”.

Regie via Zoom

De coronapandemie hield de groei van Submarine niet tegen. Integendeel. Ontwerpprogramma’s werden aangepast en materiaal verhuisd zodat vanuit huis kon worden geanimeerd. Bijkomend voordeel is dat het bedrijf nu gemakkelijker wereldwijd kan rekruteren.

De pandemie leidde tot vrij unieke experimenten. Het tweede seizoen van Undone werd volledig gefilmd, geanimeerd en geschilderd zonder dat regisseur Hulsing een voet op Amerikaanse bodem zette. Nadat de crew in de VS de camera had ingesteld aan de hand van de animatic, regisseerde Hulsing de Amerikaanse acteurs via een Zoomverbinding vanuit Amsterdam. De regisseur zat wegens het tijdsverschil weken tot 4 uur ’s nachts achter zijn laptop, maar het lukte; het nieuwe seizoen van Undone is deze maand te zien op Amazon.

De groei van het bedrijf lijkt voorlopig nog niet afgelopen. Middenin de pandemie richtte Submarine een dependance op in Londen, nadat ze dat eerder in LA hadden gedaan. Grote hulp is dat de markt voor animatie de afgelopen jaren enorm is gegroeid. Streamingdiensten, maar ook regisseurs die niet eerder met animatie werkten, zien het nu sneller als een interessante vorm om verhalen te vertellen. Wolting: „We zijn nu bijvoorbeeld in gesprek met de scenarist van misdaadserie Gomorra.” Mogelijk leidt dat tot een huwelijk van ‘true crime’ en animatie: precies het type ‘hybride project’ waarvoor Submarine is opgericht.