Opinie

Verhoging voedselprijzen is paniekzaaierij

Voedselcrisis De paniekreactie van de markten op de oorlog in Oekraïne kan voor instabiliteit elders leiden, waarschuwt .
Palestijnse arbeider bij een tarwemolen in Rafah (Gazastrook).
Palestijnse arbeider bij een tarwemolen in Rafah (Gazastrook). Foto Said Khatib / AFP

Het begint erop te lijken dat Poetins poging om Oekraïne in te lijven zal uitlopen op een lange guerrilla. Zolang tenminste de NAVO buiten het conflict kan blijven en Poetin van zijn kernwapens afblijft. Geopolitiek draait de situatie in het beste geval snel uit op een nieuwe Koude Oorlog. Daaraan voorafgaand zal China Poetin voldoende in toom houden om zijn relatie met Rusland voor het oog van de internationale gemeenschap vol te kunnen houden.

Waarschijnlijk zal snel blijken of dat scenario inderdaad de meest koele en rationele afwending is van een mondiaal gewapend conflict. Daarna begint een langdurig proces waarin een nieuwe politieke wereldorde zich weer langzaam zal moeten zetten.

Ondertussen bouwt zich in de wereld een tweede spanningshaard op. Hoge prijzen leiden tot zulke hoge inflatie dat tomaten- en komkommertelers, vissers en voedselverwerkers hun bedrijven mogelijk stilleggen of hun productie beperken. De prijzen die zij moeten berekenen, zijn te hoog voor consumenten. Ze weten dat supermarkten hun prijzen niet kunnen volgen. Het duidelijkste teken van dat gevaar is een bericht van de toonaangevende Duitse slachter Tönnies. Het bedrijf verzoekt in een brief aan zijn afnemers alle prijscontracten open te breken omdat het anders moet sluiten. Dit betekent dat Europa al bijna zover is, dat met name varkens en kippen op boerderijen gedood moeten worden. De hoge veevoerprijzen dwingen daartoe. Vlees, vis, tomaten en komkommers dreigen opeens weer onbereikbare luxeproducten te worden.

Geen reëel tekort

Voor Afrika zijn de vooruitzichten nog schrijnender. Met name het noorden leeft van graan uit Oekraïne. Hoewel de jongste schattingen van het Amerikaanse landbouwministerie aangeven dat er in de wereld nog voldoende voorraden zijn om de wereld én Afrika te voeden, zijn de prijzen zo ontploft dat Afrikanen binnenkort hun dagelijkse brood niet meer kunnen betalen.

Lees ook: Oorlog leidt tot explosie van tarweprijs: minder brood op de plank bij miljoenen mensen in de wereld

Protesten en volksoproer zullen het gevolg zijn. Het gewone volk kan zowel in de rijke als arme wereld ernstige instabiliteit veroorzaken, zowel op straat als in parlementen en regeringen. Is dat te voorkomen?

De huidige prijsvorming voor voedsel is een paniekreactie van markten. Er is op dit moment geen reëel tekort dat zulke hoge prijzen rechtvaardigt. Stabilisering van het conflict biedt de markt ruimte om de reële graantekorten die de markt in de toekomst verwacht op te vangen en graan te brengen naar plekken waar bakkers er nu niet over kunnen beschikken. Overal op de wereld zijn akkers waarop de productie nog fors kan worden verhoogd. Daarvoor is kunstmest nodig; dat kost gas. Ook de energietekorten die kunstmest te duur hebben gemaakt, kunnen worden gekanaliseerd. Het is onzinnig om te denken dat we geen kunstmest meer kunnen maken zonder Russisch gas. Het aandeel van kunstmest in de wereldwijde CO2-uitstoot bedraagt wereldwijd 2 procent. Dat aandeel moet te organiseren zijn vanuit de 80 procent van het mondiale gasvolume dat niet in Russische handen is. Je moet wel deskundig bedenken hoe, het organiseren en tempo maken.

Voedselcommissaris

De Europese Commissie kan een Voedselcommissaris aanstellen. Geen politicus, maar een deskundige die met een breed team inhoudsdeskundigen werkt. Het team rekent oplossingen voor en stelt maatregelen voor die onnodige paniek zoveel mogelijk voorkomen. Ze worden opgevolgd omdat ze kloppen. Daarnaast werkt het team aan een Europees voedselsysteem dat voedselproductie met de kleinste ecologische impact en de grootst mogelijke onafhankelijkheid van geopolitieke spanningen nastreeft. Het is de beste kans om de verlammende politieke discussies die nu woeden over landbouw te voorkomen en verantwoord voedselzekerheid te organiseren in de nieuwe Koude Oorlogswereld. Pakken we die niet, dan lopen we een grote kans op door populisme onbestuurbare westerse samenlevingen. En op volksverhuizingen naar de Europese Unie vanuit Afrika vanwege de honger en onrust die daar beginnen.