Dat de ouderbijdrage echt vrijwillig is, gaat er bij sommige scholen nog niet in

Onderwijs Scholen mogen niet doen alsof de ouderbijdrage verplicht is. Maar sommige doen dat nog steeds, in weerwil van de wet. De inspectie zegt dat te controleren.

Scholen mogen leerlingen niet uitsluiten van schoolreisjes, ook al is de ouderbijdrage niet betaald.
Scholen mogen leerlingen niet uitsluiten van schoolreisjes, ook al is de ouderbijdrage niet betaald. Foto Getty

Nog niet alle basis- en middelbare scholen houden zich aan de gewijzigde wet op de vrijwillige ouderbijdrage. Dat blijkt uit een woensdag gepubliceerd onderzoek van Leergeld Nederland onder zijn lokale stichtingen. Zo’n 15 procent van de stichtingen is bekend met scholen die kinderen uitsluiten van activiteiten als de ouderbijdrage niet is betaald.

Sinds augustus 2021 moeten scholen alle leerlingen laten deelnemen aan extra activiteiten, ongeacht of de vrijwillige ouderbijdrage is betaald. Scholen zijn van deze bijdrage afhankelijk omdat activiteiten zoals excursies, buitenlandse reizen, bijlessen en tweetalig onderwijs niet vanuit het Rijk bekostigd worden.

Schrijnende situaties

Voorheen mochten scholen kinderen uitsluiten als de ouderbijdrage niet was betaald, bijvoorbeeld door het aanbieden van een kosteloos alternatief op school. Omdat dit tot schrijnende situaties leidde, werd een wetswijziging aangenomen. Scholen mogen ouders nog steeds om een bijdrage vragen, maar deelname aan activiteiten mag hier nooit van afhankelijk zijn en de school moet dit duidelijk communiceren.

Lokale stichtingen van Leergeld, dat in het verleden bijsprong als ouders de bijdrage niet konden betalen, melden nog regelmatig mee te maken dat scholen aanmaningen blijven sturen of dreigen kinderen uit te sluiten als er niet betaald wordt. Ze benadrukken dat het om een minderheid gaat. Om hoeveel scholen het gaat is niet te zeggen, omdat de onderzoeksresultaten zich lastig laten veralgemeniseren naar een exact percentage van scholen.

Lees ook: Of de ouders nu hebben betaald of niet, iedere leerling mag mee op schoolreisje

Goed geïnformeerd

Uit eerder onderzoek van NRC bleek al dat middelbare scholen niet altijd helder communiceren over de wetswijziging. Het onderzoek van Leergeld suggereert dat sommige scholen de details van de wet niet kennen. Ze denken bijvoorbeeld dat bepaalde activiteiten, zoals tweetalig onderwijs, er niet onder vallen.

Paul Zoontjens, emeritus hoogleraar onderwijsrecht, is niet verbaasd. „Ik heb nog nooit meegemaakt dat een schoolbestuurder in de wet heeft gekeken.” Goede informatievoorziening is erg belangrijk, zegt hij. De koepelorganisatie voor voortgezet onderwijs (VO-raad) en het ministerie van Onderwijs zeggen dat scholen uitgebreid zijn geïnformeerd over de wet. Volgens een woordvoerder van de VO-raad moet „een schoolbestuur wel echt zijn best gedaan hebben als het niet van deze wetswijziging op de hoogte is”.

Volgens Zoontjens spelen „opportunistische motieven” van schoolbestuurders dan ook zeker een rol. „Doen alsof ik de wetswijziging niet ken en kijken hoe ver ik kan komen.” Hij benadrukt dat de wet duidelijk geformuleerd is, waardoor het voor de Inspectie van het Onderwijs eenvoudig is om scholen die de wet overtreden te bestraffen, bijvoorbeeld met een bekostigingssanctie. De Inspectie van het Onderwijs zegt actief te controleren of scholen zich eraan houden en dat „het opschorten en inhouden van de rijksbekostiging” een mogelijkheid is als scholen de wet blijven overtreden.

Reizen naar China en New York

Uit het onderzoek blijkt ook dat scholen vrezen dat door de aangepaste wet activiteiten niet meer door kunnen gaan. Want hoewel de wetswijziging tot een lagere betalingsbereidheid onder ouders kan leiden, is er geen extra geld van het Rijk gekomen. Onder andere waarschuwde de VO-raad al voor potentiële verschraling van activiteiten. Ook Leergeld signaleert dit, met name op scholen in wijken met een lagere sociaal-economische positie. Leergeld-directeur Gaby van den Biggelaar zegt dat het goed is dat scholen aan het denken worden gezet over de wenselijkheid van reizen naar New York of China. „Ze zijn tenslotte geen reisbureaus. Maar het zou enorm zonde zijn als scholen met veel kinderen van onze doelgroep het jaarlijkse uitje naar het museum niet meer kunnen organiseren, omdat geld ervoor ontbreekt.”