‘Rusland zette nieuw type hypersone raket in’

NRC checkt Rusland zou de raket Kinzjal voor het eerst hebben ingezet op het slagveld. Wat klopt er van die bewering?

Het is de vraag of Kinzjal werkelijk een nieuw type hypersone raket is.
Het is de vraag of Kinzjal werkelijk een nieuw type hypersone raket is. Foto Thomas Peter

Wat is de aanleiding?

Het Russische ministerie van Defensie publiceerde zaterdagochtend een video met de verklaring dat het land een nieuw type geavanceerde raket, een hypersone Kinzjal-raket, afgevuurd had op een opslagplaats voor raketten in het westen van Oekraïne, niet ver van de Roemeense grens. Op zondag meldde het ministerie een tweede Kinzjal-aanval, deze keer op een brandstofopslagplaats ten noorden van Odessa. Het zou de eerste keer zijn dat het nieuwe wapen op het slagveld gebruikt is.

Waar is het op gebaseerd?

Kinzjal (‘dolk’) is een nieuw type raket die vanonder de jachtbommenwerper Mig-31 wordt afgevuurd. Hypersone wapens of hypersone gliders (die daar meestal mee bedoeld worden) zijn onderwerp van een wapenwedloop waarin Rusland en China vooroplopen. Ze hebben vluchteigenschappen waardoor ze moeilijk te onderscheppen zijn voor raketverdedigingssystemen.

Anders dan kruisraketten halen ze snelheden boven vijf maal de geluidssnelheid, ruim zesduizend kilometer per uur. Ballistische raketten, zoals de in deze oorlog veel ingezette Iskander-M-raketten, halen weliswaar hogere snelheden, maar die volgen na de opstartfase een min of meer voorspelbare paraboolbaan, waardoor ze gemakkelijker te onderscheppen zijn. Hypersone gliders vliegen veel lager, door de atmosfeer, waardoor ze met hulp van hun vorm en kleine stuurvlakken kunnen bijsturen en de luchtverdediging kunnen ontwijken. Bovendien verschijnen ze door hun lage baan pas veel later boven radar-horizon, dus is er veel minder tijd om te reageren.

In een speech in 2018 kondigde de Russische president Poetin Kinzjal aan, samen met vijf andere geavanceerde nieuwe wapensystemen, zoals de hypersone glider Avangard, die liefst 25 keer de geluidssnelheid zou halen.

Kinzjal zou een bereik hebben van tweeduizend kilometer, en kan geladen worden met conventionele explosieven of kernwapens. Het wapen werd in gebruik genomen door de Russische strijdkrachten, maar was tot nog toe niet ingezet.

En, klopt het?

Het is de vraag of Kinzjal werkelijk een nieuw type hypersone raket is. Verschillende wapenexperts merkten op dat Russische demonstratie-foto’s van een Kinzjal onder een Mig-31 verdacht veel lijken op een Iskander-M-ballistische raket, dus zonder de vorm of stuurvlakken die de wendbaarheid van een hypersone glider geven.

Ook de Iskander-raket heeft enige wendbaarheid en kan worden gelanceerd op een relatief lage baan. Het afschieten vanonder een vliegtuig breidt de mogelijke baanprofielen nog eens uit. „Het is maar een Iskander die vanonder een vliegtuig wordt afgeworpen. Rustig maar”, schreef de Amerikaanse wapenbeheersingsexpert Jeffrey Lewis van het James Martin Center for Nonproliferation Studies (CNS) in Californië.

Daarnaast is de vraag wat het militair nut is van de inzet van zo’n hypersoon wapen, waarvan Rusland er hooguit enkele op voorraad heeft. Rusland heeft inmiddels meer dan duizend Iskander-ballistische raketten en Kalibr-kruisraketten op Oekraïne afgevuurd. Alleen kruisraketten worden af en toe onderschept door de Oekraïense luchtverdediging.

De Amerikaanse website The War Zone liet bovendien met hulp van satellietbeelden zien dat de video van het Russische ministerie geen wapenopslag in West-Oekraïne laat zien, maar een al eerder gebombardeerde boerderij in Oost-Oekraïne.

Dat wekt de indruk dat het geclaimde gebruik van de Kinzjal-raket, volgens Rusland vlak bij de NAVO-grenzen, vooral dient om spierballen te laten zien en een signaal af te geven: pas op, we gaan alles uit de kast trekken.

Conclusie

Kinzjal is vermoedelijk niet de wendbare hypersone glider waarover veel opwinding bestaat onder wapenexperts. De inzet op het slagveld lijkt niet te rijmen met het aangedragen videomateriaal en dient geen militair doel dat Rusland niet ook kan bereiken met ‘gewone’ ballistische raketten. De stelling is ongefundeerd.