Opinie

Energiebesparing is harder nodig dan ooit – en kan makkelijk

Energie Maak van de nood een deugd, bouw nu onze afhankelijkheid van Russisch gas af, schrijven en .
Demonstranten bij het gebouw van Gazprom op het Museumplein in Amsterdam.
Demonstranten bij het gebouw van Gazprom op het Museumplein in Amsterdam. Foto Sabine Joosten/ANP/Hollandse Hoogte

Klimaatexperts zeggen al jaren dat we onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen moeten terugdringen. Alsof het aanpakken van de klimaatcrisis als argument nog niet sterk genoeg was, zijn er door de oorlog in Oekraïne nog sociale en geopolitieke argumenten bijgekomen.

Door de Russische invasie van Oekraïne gaan de gas- en olieprijzen door het dak. Dat veroorzaakt een sociaal probleem, omdat de hogere energierekening volgens het CPB een ‘dreun’ is voor lage inkomens. En het is een geopolitiek probleem, omdat Europa dagelijks voor 600 miljoen euro aan Russisch gas koopt en daarmee de oorlogskas spekt.

Er heerst dus ineens grote gelijkgezindheid: die afhankelijkheid van olie en gas uit Rusland moet snel worden afgebouwd. In de Tweede Kamer stemde iedereen behalve Forum voor Democratie voor een motie met die strekking, en de Europese Commissie wil de afhankelijkheid van Russisch gas binnen een jaar met tweederde te verminderen.

Maar hoe dan? De Correspondent schreef over het omver rijden van heilige huisjes: kerncentrales open houden, nieuwe terminals voor vloeibaar gas en het doorbreken van het taboe op Gronings gas. Buitenlandminister Hoekstra wil de energie-onafhankelijkheid vergroten door meer gas uit Noorwegen en Qatar te importeren. Premier Rutte wil ‘een paar’ nieuwe kerncentrales. Het kabinet wil het btw-tarief op energie en de accijns op brandstof tijdelijk verlagen.

Lange termijn

Het zijn grotendeels pavlov-reacties. Het was al bekend dat de VVD per se kerncentrales wil, maar die bouw je niet binnen tien jaar. Nieuwe infrastructuur voor gas vergroot onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en verergert de klimaatcrisis. Het verlagen van belasting en accijns op fossiele brandstoffen is oliedom: het kost de schatkist 2,1 miljard, steunt indirect Poetin en levert op de lange termijn niets op.

Lees ook: Europa wil nu snel van het Russische gas af, maar hoe haalbaar is dat?

De échte oplossing is energiebesparing. Energie die niet gebruikt wordt, hoeft ook niet te worden opgewekt, vervoerd of opgeslagen. Energiebesparing is duurzaam, makkelijk en heeft vele bijkomende voordelen.

Een praktisch voorbeeld is de sanering van oude huizen in Hannover. Dat leidde tot economische groei en werkgelegenheid. Iedere euro overheidssubsidie leverde 18 euro economische activiteit op. Dat komt onder meer doordat al het materiaal uit Europa komt en doordat er lokale werkgelegenheid wordt gecreëerd.

Ondanks tientallen jaren klimaatbeleid is er nog veel laaghangend fruit. Om maar een voorbeeld te noemen: elke graad die de verwarming in Europese gebouwen omlaag gaat, bespaart volgens het International Energie Agentschap op jaarbasis 10 miljard kubieke meter gas. Dat is 8 procent van de hoeveelheid gas die de EU vorig jaar van Rusland kocht.

Op korte termijn kunnen wij onze afhankelijkheid van Russisch gas op ten minste vier manieren verlagen.

Elektrisch koken

Ten eerste moet Nederland haar eigen beleid nu eindelijk serieus gaan nemen. Bedrijven en instellingen zijn onder de Wet milieubeheer verplicht elke energiebesparing met een terugverdientijd van vijf jaar of minder door te voeren. Dat gebeurt nog met lage 2019-prijzen als referentiepunt, waarom niet de huidige prijzen? Daarnaast is er sinds 2019 de informatieplicht energiebesparing. Grote bedrijven die jaarlijks meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas gebruiken moeten rapporteren welke energiebesparende maatregelen ze hebben uitgevoerd. Zorg voor strengere naleving van de Wet milieubeheer en lanceer een offensief om bedrijven en instellingen te helpen bij het opsporen van mogelijkheden om gasgebruik te verminderen. Soms is het simpel: Kees van der Leun vertelde aan Nu.nl dat kantoren die voor 10 procent gevuld zijn wel voor 100 procent verwarmd en verlicht worden. Soms zijn er investeringen nodig. Mocht dat een probleem zijn – zelfs wanneer die zich binnen vijf jaar terugverdienen – dan moet de overheid bedrijven ondersteunen met goedkope financiering.

Lux et Libertas Lees ook het Commentaar: Voer het EU-plan om Russisch gas in de ban te doen snel uit

Ten tweede kunnen huishoudens, verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van het Nederlandse gasverbruik, veel energie besparen. Vanaf vandaag door bijvoorbeeld korter te douchen of de cv een graadje kouder te draaien. Wie het nog niet doet, kan morgen overstappen op elektrisch koken. En voor de komende winter kunnen eigenaren en woningcorporaties huizen isoleren of een warmtepomp installeren. Daar zou de overheid veel meer subsidie op moeten geven. Ook armere huishoudens hebben hier op langere termijn veel meer aan dan aan verlaging van belasting op energie.

Ten derde moet de politiek bereid zijn eventueel harde keuzes maken. Het produceren van kunstmest kost enorme hoeveelheden gas en zorgt voor een hoge stikstofuitstoot, terwijl we ook een gigantisch mestoverschot hebben in Nederland. En willen we echt aardgas gebruiken om ’s winters bloemen te kweken in kassen?

Tot slot moet de politiek de oorlog verklaren aan energieverspilling: voor Oekraïne, de eigen portemonnee, de economie en het klimaat. In een noodtempo deze vier zware dossiers in één keer aanpakken: dat lijkt ons chefsache en vraagt om een wekelijkse persconferentie. Dat laat zien hoeveel prioriteit dit heeft en moedigt ook iedereen aan om mee te doen.