Íngrid Olderöck blijft onbewogen over het leed dat ze heeft aangericht, in ‘Bestia’.

Interview

Beest, monster, maar ook slachtoffer in het Chili van Pinochet

Interview | Hugo Covarrubias, regisseur De korte, Oscargenomineerde film ‘Bestia’ gaat over de gruwelijke martelpraktijen tijdens de dictatuur van Augusto Pinochet.

Met haar koude blik kijkt Íngrid Olderöck uit het vliegtuigraam terwijl de bergtoppen van de Andes zich vullen met de slachtoffers van haar martelingen. Onbewogen steekt ze nog een sigaret op. Het is het laatste shot uit het Chileense Bestia, genomineerd voor een Oscar voor Beste Korte Film.

Vijftien minuten duurt de poppen-animatiefilm. Genoeg om te worden meegetrokken in de donkere wereld van de „hondenvrouw”, zoals ze tijdens de dictatuur van Augusto Pinochet (1973-1990) werd genoemd. Íngrid Olderöck werkte voor de geheime dienst van de dictator, en martelde gedetineerden in de beruchte ‘Discotheek’, een huis in de hoofdstad Santiago waar de muziek overdag altijd hard stond om het geschreeuw van de gemartelden te overstemmen.

Olderöcks specialiteit waren haar honden, die ze trainde om haar slachtoffers seksueel te misbruiken. „Het ultieme kwaad”, noemt regisseur Hugo Covarrubias haar via Zoom. „Van haar opvoeding, als kind van gevluchte nazi’s, tot haar opleiding bij de politie: ze werd haar leven lang gekneed door een enorme machine om zo slecht mogelijk te zijn. Ze is een voorbeeld van hoe mensen tijdens de dictatuur gebruikt werden om dit soort dingen te doen.”

Open wond

Met zijn film wil Covarrubias inzichtelijker maken waar slechtheid bij mensen vandaan komt. Niet door te kijken naar de slachtoffers, maar naar de daders. En dat is nodig, zegt de 44-jarige regisseur, omdat de dictatuur in Chili nog steeds een open wond is. Mensen die carrière maakten tijdens deze periode zijn nog steeds terug te vinden op hooggeplaatste posities. Terwijl talloze mensen zich nog steeds afvragen waar hun familieleden zijn die tijdens de Pinochet-jaren verdwenen.

„Je kruipt tijdens de film in het hoofd van deze vrouw. Je ziet haar als eenzaam persoon met een deplorabel leven. Iemand die is opgeslokt door duisternis”, zegt Covarrubias. Hij wil niet dat kijkers empathie voelen voor Olderöck, maar zegt dat een andere manier van kijken de sleutel is naar reflectie op de dictatuur in Chili. „Als we de leefwereld van deze vrouw niet ingaan, zijn we niet in staat écht goed over dit soort mensen na te denken. En dat is nodig om te weten hoe we herhaling kunnen voorkomen.”

Wie Bestia kijkt wordt niet gestuurd qua emoties. Er wordt niet gesproken in de film en alle poppen zijn gemaakt van porselein. Een bewuste keuze, zegt Covarrubias, zeker als het om het karakter van Olderöck gaat. „Het koude van het keramiek komt overeen met het harde van haar karakter. Maar porselein is ook breekbaar. We proberen een minimum aan menselijkheid in dit personage te vinden. Een beest, een monster, maar ook een slachtoffer.”

Lees ook: Herschrijven of opnieuw beginnen: Chili stemt over Pinochets grondwet

Polarisatie

Naast een nominatie voor de Oscars won Bestia 34 prijzen op 25 festivals in binnen- en buitenland. Ruime erkenning van filmliefhebbers, maar Chilenen zelf reageerden niet allemaal positief. Rechtse politici noemden de film „achterhaald” en „overtrokken”.

Het zijn reacties die volgens Covarrubias de noodzaak van zijn film bevestigen. „Het toont een mentaliteit die erop is gericht deze gruwelijkheden te verbergen. Conservatief rechts wil er simpelweg niet meer over praten”, legt de regisseur uit. „Zij zeggen ‘dit is al lang geleden gebeurd, we moeten door’.”

Hoe de dictatuur wordt herinnerd verschilt enorm in Chili. Voor met name aanhangers van links was het een donkere periode, voor conservatieve groepen op rechts was de staatsgreep door Pinochet broodnodig om communistische overheersing tegen te gaan. Gruwelijke plaatsen, zoals de ‘Discotheek’, zijn ondanks pogingen van herdenkingsgroepen geen musea geworden, maar verkocht als particuliere huizen. Mensen die de dictatuur steunden wonen naast mensen die zijn gemarteld.

Covarrubias ziet in Chili momenteel polarisatie. De filmmaker gelooft dat er op een meer „beschouwende manier” moet worden herdacht. „In plaats van alleen maar te praten over hoe slecht deze mensen waren, moeten we ook proberen begrijpen hoe ze konden bestaan.”