Lang niet elke wereldleider veroordeelt de invasie van Rusland

‘Dialoog en diplomatie’ Sommige landen, China voorop, hebben strategische belangen om geen partij te kiezen na de invasie. Zij houden het bij pleidooien voor een dialoog.

President Vladimir Poetin ontvangt de Pakistaanse premier Imran Khan donderdag in Moskou. Khan betuigde slechts „spijt” over de „ruzie” met Oekraïne, maar een veroordeling van de invasie bleef uit.
President Vladimir Poetin ontvangt de Pakistaanse premier Imran Khan donderdag in Moskou. Khan betuigde slechts „spijt” over de „ruzie” met Oekraïne, maar een veroordeling van de invasie bleef uit. Foto Reuters

Hij was vooraf gewaarschuwd om niet te gaan, maar afzeggen kon al helemaal niet. Dus landde de Pakistaanse premier Imran Khan woensdagavond zoals afgesproken in Moskou, voor een tweedaags bezoek. Russische troepen trokken toen al door de zelfverklaarde republiekjes Loehansk en Donetsk, de invasie hing in de lucht.

Khan koos niet de handigste woorden toen hij over de rode loper naar de hal van het vliegveld stapte. „Wat een moment om hier te komen!”, zei hij opgetogen tegen het Russische ontvangstcomité. „Zo veel opwinding!” De volgende avond, toen de wereld in schok toekeek naar de aanval op Oekraïne, maakte president Poetin, alsof hij alles onder controle had, tijd vrij voor een ontmoeting met Khan.

Het Westen mag denken dat Poetin zijn land die dag tot paria had gemaakt, maar dat is een te beperkte blik. Er zijn ook landen die zich op de vlakte houden, elk met hun eigen afweging.

Khan heeft Poetin weliswaar aangesproken op „de toestand tussen Rusland en Oekraïne”, aldus een Pakistaans persbericht, maar ging daarbij niet verder dan het uitdrukken van „spijt” en de toevoeging dat „ruzies moeten worden opgelost met dialoog en diplomatie”. Een veroordeling bleef uit.

Khan kwam dan ook als vragende partij op bezoek. Rusland heeft Pakistan in 2015 al een gaspijpleiding beloofd, maar dat project loopt steeds vertraging op. Khan kwam naar Moskou om het vlot te trekken; dan past kritiek niet.

Veruit het belangrijkste land dat Rusland niet veroordeelt is China. Dat moet balanceren tussen enerzijds zijn gehechtheid aan ‘territoriale integriteit’ en anderzijds het strategische belang om Rusland te steunen in zijn krachtmeting met de Verenigde Staten.

President Xi gelooft dat China en Rusland samen een nieuwe wereldorde kunnen scheppen, gebaseerd op een centraal geleid staatssysteem dat superieur is aan de westerse democratie. Maar omdat de plannen nog niet ver genoeg gevorderd zijn, is het voor Xi verstandig om de VS en de EU nu nog niet te veel te provoceren.

Niet echt soeverein

Voorlopig spaart China dan ook de kool en de geit. Ja, China houdt vast aan de onschendbaarheid van soevereine staten, maar in het geval van Oekraïne gaat het niet om een écht soevereine staat. China erkent de complexe en speciale historische context van de situatie en heeft begrip voor de veiligheidszorgen van Rusland, zei minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi. In Chinese ogen zijn de VS de agressors; zij hebben immers de uitbreiding van de NAVO naar het oosten ingezet.

Zowel in als buiten China wordt nu de vraag gesteld of dit het moment is voor China om Taiwan in te nemen. De aandacht is immers afgeleid en het Westen blijkt tegen Rusland niets beters te kunnen verzinnen dan sancties. Een Chinese regeringswoordvoerder verwierp die vergelijking: „Taiwan is geen Oekraïne.”

In de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties moesten de Amerikanen vrijdag lang inpraten op China om te voorkomen dat het – net als Rusland – een resolutie zou veto’en die opriep tot terugtrekking van de Russische troepen. Uiteindelijk onthield China zich van stemming.

Ook die andere Aziatische macht, India, heeft de inval niet veroordeeld. Toen de Pakistaanse premier zijn ongepaste small talk maakte op het vliegveld, wisten de televisiezenders van aartsvijand India niet hoe breed ze dat moesten uitmeten. Maar in de Veiligheidsraad onthield ook India zich van stemming. Het land onderhoudt een zorgvuldig evenwicht tussen zijn relatie met Rusland en die met de VS. In december sloten Poetin en premier Modi nog een akkoord voor de levering van Russische raketten en de gezamenlijke productie van 600.000 AK-203-geweren.

Brazilië stemde wel mee, maar met de nodige aanloopproblemen. Een week voor de inval was president Bolsonaro nog op staatsbezoek in het Kremlin, waar hij verklaarde „solidair met Rusland” te zijn, zonder uit te leggen in welk opzicht. Toen vicepresident Mourão de invasie veroordeelde, floot Bolsonaro hem terug.

‘Correctie op de geschiedenis’

Israël onderhoudt goede relaties met zowel Oekraïne als Rusland, onder andere wegens de grote Joodse gemeenschappen in beide landen. Het steunt Oekraïne met humanitaire hulp, zonder Rusland te veroordelen. Premier Bennett heeft zelfs aangeboden te bemiddelen.

Poetin ontving overigens ook steunbetuigingen. Zo twitterde de Venezolaanse president Maduro „alle steun voor Poetin”. Volgens hem is het conflict opgestookt door de VS. En de Syrische president Assad, die Poetin tot op zijn sterfbed dankbaar zal zijn voor de militaire steun in zíjn oorlog, noemde de invasie „een correctie op de geschiedenis”.

Lees ook:Waar zijn de Golfstaten? Die kopen wapens in Moskou