Opinie

Gelukkig gebeurt er ook wel eens iets goeds met bossen

Bosbeheer Bossen zijn vaak pas nieuws als ze bedreigd worden, door een bosbrand, door illegale houtkap. Daardoor blijven positieve ontwikkelingen onderbelicht, vindt Bas Arts.

Oerwoud in Kalimantan, Indonesië
Oerwoud in Kalimantan, Indonesië Foto Sabine Joosten/Hollandse Hoogte

Bosbranden, ontbossing, verlies van biodiversiteit, klimaatverandering door slecht bosbeheer, illegale houtkap – het lijkt wel alsof er alleen maar slecht nieuws bestaat over bossen.

En bij dat slechte nieuws gaat het niet over kleine oppervlakten. Volgens Global Forest Watch verloren we in 2019 zo’n 25 miljoen ha aan kroonoppervlak, waarvan zo’n 11 miljoen ha aan landbouw – kleinschalig en commercieel opgeteld – zo’n 7 miljoen ha aan bosbouw en zo’n 4 miljoen ha aan bosbranden. De rest gaat verloren door onder meer verstedelijking, infrastructuur, mijnbouwprojecten, stuwmeren en bosdegradatie.

Overigens hanteert de Food and Agriculture Organization van de Verenigde Naties (FAO) een heel ander getal – een jaarlijks verlies van ongeveer 5 miljoen ha in de periode 2010-2020. Andere definities (kroonoppervlak versus bosareaal), andere indicatoren (bruto versus netto verlies van bos), andere methodieken (wereldwijde GIS-analyses versus landenrapportages) en andere belangen (een ngo versus een gouvernementele organisatie) maken dat de FAO tot zo’n veel lager getal komt.

Maar welke cijfers je ook kiest, er gaan ieder jaar substantiële oppervlakten aan bos verloren. Want ook het ‘kleine’ getal van FAO is nog steeds de omvang van een land als Costa Rica.

Biodiversiteitsverlies

Dat verlies heeft grote gevolgen voor mensen die afhankelijk zijn van goederen en diensten uit het bos, voor de biodiversiteit, die samen met het bosareaal afneemt, en voor klimaatverandering, die door ontbossing en bosdegradatie alleen maar verder wordt versterkt.

Gelukkig zijn er ook positieve ontwikkelingen. In mijn studie Forest Governance: Hydra or Chloris? laat ik zien dat een tweetal initiatieven rondom duurzaam bosgebruik – boscertificering en participatief bosbeheer – een kwart van alle wereldwijde bossen bereikt (zo’n miljard ha!).

Initiatieven rondom duurzaam bosgebruik bereiken een kwart van alle bossen

Boscertificering is bekend van bijvoorbeeld FSC en PEFC, programma’s die claimen dat alleen hout van duurzaam beheerde bossen via een gecontroleerde keten bij de consument terechtkomt. Participatief bosbeheer gaat over beheer van bossen door lokale gemeenschappen, meestal in samenwerking met bosdiensten, ngo’s en experts, daar waar zulk beheer tot voor kort nog ontbrak.

Niet alleen is het bereik van beide initiatieven samen indrukwekkend, ze hebben in ongeveer de helft van de gevallen ook een positieve impact op de bossen en de daar levende mensen (deze uitkomsten zijn gebaseerd op een systematic review van beschikbare en relevante wetenschappelijk literatuur). Die impact kan bijvoorbeeld inhouden dat verdere ontbossing wordt tegengegaan, de biodiversiteit weer toeneemt, de bossen weer productiever worden, of dat mensen weer meer inkomsten uit de bossen weten te halen.

Uiteraard gaat het niet overal goed, en verbeteringen hebben ook tijd nodig om door te zetten. Daarnaast is er ook kritiek. De grootste oorzaken van de ontbossing – bijvoorbeeld de expansie van de landbouw – worden niet aangepakt, en verbeteringen zijn vaak relatief. Wat ik in mijn publicatie wil laten zien is, dat het glas half vol en half leeg is.

Certificering van hout

Vraag is dan ook wat je benadrukt, en daar verschillen onderzoekers en andere betrokkenen in. Zelf gebruik ik twee metaforen. Hydra verwijst naar het ‘veelkoppige monster’ uit de Griekse mythologie. Je kunt er een kop afhakken, maar die groeit toch weer dubbel aan. Met andere woorden: de politiek-economische krachten van de ontbossing zijn zo sterk dat initiatieven als certificering en participatief bosbeheer daar weinig tegenover kunnen zetten.

Chloris – godin van de bloemen in de Griekse mythologie – stelt daar een veel positiever wereldbeeld tegenover. De vele initiatieven worden dan gezien als ‘duizenden bloemen gezaaid waarvan er een aantal wel zullen bloeien’. De vele small wins kunnen, zo is de hoop, gezamenlijk een groot verschil maken in het tegengaan van ontbossing.

In de streamer stond ten onrechte het woord jaarlijks. Dat is verwijderd.