Denen zien corona niet meer als een grote bedreiging

Coronabeleid Denemarken heft dinsdag alle coronamaatregelen op. Tyra Grove Krause, die er de leiding heeft over de infectieziektebestrijding bij het SSI, gelooft dat het ergste achter de rug is. Waarom kan het in Denemarken wel?

Terrasgangers in de Deense stad Roskilde. Vanaf dinsdag verdwijnt de coronapas en kunnen ook discotheken weer open.
Terrasgangers in de Deense stad Roskilde. Vanaf dinsdag verdwijnt de coronapas en kunnen ook discotheken weer open. Foto Claus Bech/Ritzau Scanpix/Reuters

In Kopenhagen ziet het er op straat nog net zo uit als in andere landen: overal mensen met mondkapjes. Het is moeilijk voor te stellen dat die er dinsdag bijna niet meer zijn. Terwijl in de rest van Europa de coronamaatregelen stapje voor stapje worden losgelaten, heft Denemarken volgende week alle maatregelen in één keer op: mondkapjes hoeven niet meer, concertzalen en discotheken mogen weer open en de coronapas verdwijnt.

Het lijkt bijna een experiment, in vergelijking met de voorzichtige stappen die in Nederland worden genomen: het OMT wil na tien dagen steeds kijken of het coronavirus toch niet te snel om zich heen grijpt. Maar het is géén experiment, zegt Tyra Grove Krause. Zij heeft de leiding over de infectieziektenbestrijding bij het SSI, het Deense RIVM, en is een van de belangrijkste adviseurs van de Deense overheid, een vergelijkbare rol als Jaap van Dissel in Nederland heeft. Het loslaten van de regels is gebaseerd, zegt ze, op de data die zijn verzameld over Omikron – in Europa test geen land zo veel als Denemarken. En daaruit blijkt: het moet kunnen, leven zonder maatregelen.

Ziekenhuisopnames stijgen niet mee met besmettingen

Denemarken liet al eens eerder alle coronamaatregelen los. Dat was in september, toen het land 75 procent van de hele bevolking had gevaccineerd – één van de hoogste percentages ter wereld. Een dag later dansten 50.000 fans op een concert in het stadion van FC Kopenhagen. Zo’n massaal concert staat nog niet gepland – de Denen zijn voorzichtiger nu het aantal positieve tests naar recordhoogtes stijgt. Honderdduizenden mensen zitten in quarantaine omdat ze besmet zijn geraakt.

Desondanks bereidt Denemarken zich voor op dinsdag. „Dan gaan we écht open”, grijnst een barman als even na tienen de laatste gasten afrekenen. Nu nog moet de horeca de laatste ronde om tien uur schenken, een uur later moeten alle gasten de deur uit. Flink wat kroegen zijn daarom nog steeds gesloten. „Uit verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid”, staat er op hun websites of op bordjes op de deur te lezen. Ook die deuren gaan dinsdag weer open: hier en daar is personeel al bezig om de bar schoon te maken.

SSI-hoofd Grove Krause was liever iets voorzichtiger geweest met het schrappen van de regels. Ze staat er achter, maar ze had liever gewacht tot de besmettingsgolf over de piek was.

Waarom worden de regels dan toch nu al opgeheven?

„In Denemarken kunnen verregaande regels alleen worden aangehouden als een ziekte officieel is aangemerkt als ‘gevaar voor de samenleving’. Dat gebeurde afgelopen november opnieuw, toen het aantal besmettingen van de Deltavariant toenam en er opnieuw maatregelen genomen moesten worden. Dat gold voor drie maanden, tot 1 februari. We moesten afgelopen week beslissen: is Covid nog altijd een gevaar voor de samenleving? Dat gebeurt in overleg met onder meer topambtenaren van het ministerie van Volksgezondheid en Financiën. Zij zetten daar vraagtekens bij, als ik naar de cijfers kijk kan ik me daar wel wat bij voorstellen.”

Maar is corona dan geen gevaar meer voor de samenleving? Er raken meer mensen besmet dan ooit en ook in Denemarken belanden er nog veel mensen in het ziekenhuis.

„Het risico dat je in het ziekenhuis wordt opgenomen ligt veel lager dan bij de Deltavariant. We zien sinds half januari zelfs een scherpe daling in het aantal mensen dat wordt opgenomen op de intensive care, er liggen daar nu 37 patiënten. En een deel daarvan ligt er met een klacht die niet gerelateerd is aan de positieve test. Dat zien we ook op de verpleegafdelingen. In de tweede week van januari werd slechts een kwart van alle patiënten die met Covid zijn gediagnosticeerd daadwerkelijk behandeld voor Covid, bijvoorbeeld met antivirale middelen. We zien ook de oversterfte teruglopen: die liep snel op in de laatste weken van 2021, in de laatste twee weken loopt die terug. We denken dat dat komt door de Omikronvariant, die voor minder slachtoffers zorgt.”

Denkt u ook dat het eindspel met het coronavirus is begonnen?

„Ik denk dat we het ergste achter de rug hebben. In Denemarken heeft inmiddels meer dan 60 procent van de totale bevolking een booster gekregen. Wie niet is gevaccineerd raakt nu besmet met Omikron. En er zijn veel doorbraakinfecties, die de immuniteit nog eens omhoog duwen. Natuurlijk weten we inmiddels dat de antistoffen zullen afnemen. Maar mensen hebben ook cellulaire afweer, en die lijkt langer aan te houden. Dat zorgt ervoor dat toekomstige varianten beter opgevangen kunnen worden. We denken dat die golven milder zullen verlopen. We zullen wel de kwetsbare mensen moeten beschermen.”

Dat blijkt in de praktijk nog lastig.

„Ja, er zijn ook hier uitbraken in verzorgingstehuizen. We proberen het daar buiten te houden door het personeel regelmatig te testen, en als er een uitbraak is ook de bewoners elke dag te testen. Maar ook in de verpleeghuizen is de sterfte lager, het lijkt erop dat de boosterprik ook in die groep werkt. We verwachten wel dat er een nieuwe golf komt in het najaar, we moeten er rekening mee houden dat er later weer een vaccinatiecampagne nodig is. In de tussentijd worden er ook nieuwe behandelingen voor Covid ontwikkeld die we dan hopelijk kunnen inzetten.”

Toen Omikron werd ontdekt, sloot Denemarken de scholen en werden sluitingstijden voor de horeca vervroegd. Wat als er opnieuw een zorgelijke variant komt?

„De scholen gingen maar voor een week dicht. Ik denk niet dat we opnieuw sectoren moeten sluiten. Ik kan me niet voorstellen dat er een nieuwe variant komt die én heel besmettelijk is, én heel ziekmakend, en die ook nog eens onder de immuniteit uitkomt. Het moet alle drie die eigenschappen hebben om een bedreiging te vormen voor de samenleving.”

Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur-generaal van de WHO, zei onlangs dat het ‘gevaarlijk’ is om te denken dat dit de laatste variant is.

„O, er zal zeker een nieuwe variant komen, en het virus is erg onvoorspelbaar gebleken. Je moet daar ook op voorbereid zijn. We heffen de maatregelen op, maar we blijven het virus in de gaten houden. Natuurlijk blijft het belangrijk om nieuwe varianten te volgen. Dat wordt moeilijker, er zal minder getest worden en we gaan dus meer besmettingen missen. Maar we gaan proberen om het virus te blijven volgen door mensen intensiever te laten zelftesten en ze te vragen een PCR-test te doen als de zelftest positief is. We gaan de komende maanden ook een proef uitrollen waarbij we een groep mensen vragen zich elke week een keer te testen. Op die manier kunnen we de verspreiding in de gaten houden en ook nieuwe varianten opsporen. En het blijft ook belangrijk om in de gaten te houden of de vaccineffectiviteit afneemt, met name in de oudere populatie.”

Wat gaat er dan wel gebeuren als er een zorgwekkende variant wordt ontdekt?

„We willen dan snel de bron- en contactcapaciteit uitbreiden, om op die manier het virus weer te bestrijden. En we willen ook snel de vaccinatiecapaciteit kunnen opbouwen, voor als dat nodig is. We hebben in Denemarken enorm geïnvesteerd in testen en het sequencen van positieve tests zodat we weten om welke variant het gaat.

„We hebben een dashboard waarbij we real time kunnen meekijken met de resultaten van labonderzoeken en ziekenhuisopnames, of hoeveel mensen er binnen een huishouden besmet raken om te zien hoe besmettelijk een nieuwe variant is. Daardoor konden we steeds vroeg ingrijpen. Toen Omikron kwam opzetten, hebben we snel de boostercampagne opgevoerd. Dat is de enige reden waarom we dit nu kunnen doen: een hoge vaccinatiegraad, ook voor de booster.”