Brieven

Tweede Kamer

Politici mogen oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid

Foto ANP

Tweede Kamervoorzitter Vera Bergkamp sprak met Kamerlid Gideon van Meijeren (FVD) af dat er een onderzoek zou komen naar of het oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid in de Kamer geoorloofd is (Ingrijpen Kamervoorzitter veroorzaakt tumult in zaal, 21/1). Immers, woorden doen ertoe, zo is de redenering, en ook al roept Van Meijeren niet letterlijk op tot geweld, het is toch ongeoorloofd. Dit illustreert dat in plaats van gewelddadig populisme met woorden te bestrijden, de gevestigde partijen in de Kamer zich voor het populistische karretje laten spannen. Want natuurlijk mag je oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Ook in het parlement. Sterker nog, grote namen in de hedendaagse geschiedenis deden precies dat. Er is onenigheid over of burgerlijke ongehoorzaamheid een primair recht, of slechts een correctief recht is. In het laatste geval mag het alleen gebruikt worden als er objectief sprake is van onderdrukking. Dat is soms moeilijk te bepalen, maar het is lastig vol te houden dat in Nederland sprake is van stelselmatige onderdrukking door de coronacrisis. Een oproep tot burgerlijke ongehoorzaamheid kan gerechtvaardigd zijn. Maar die oproep moet redelijk zijn en niet opgevat kunnen worden als oproep tot geweld. Door de aandacht te vestigen op de definities van termen (‘burgerlijke ongehoorzaamheid’), leiden populisten handig de aandacht af van de inhoud: haat en verdeeldheid zaaien, spreken over opsluiten en tribunalen. En dat hoort inderdaad niet in een parlement. Woorden doen ertoe, zeker woorden die geweld in zich dragen.

Toch moeten we het gewicht van woorden niet overdrijven. Zelfs Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman, auteur van Thinking, Fast and Slow, moest later toegeven dat woorden misschien minder automatisch ons wereldbeeld kleuren dan dat hij meende. Het is eenvoudigweg niet bewezen dat wie gewelddadige woorden hoort, daardoor overgaat tot actief geweld. Omgangsvormen, een boodschap op verantwoorde wijze in het parlement overbrengen, daarover zou het moeten gaan. Niet over definities en specifiek woordgebruik.

Nijmegen