Reportage

Tienduizenden vissen in Enkhuizen zitten in de val

Reddingsactie Er zitten zóveel vissen in een korte gracht in Enkhuizen, dat het zuurstofniveau er gevaarlijk is gedaald. Vissers proberen ze naar de haven terug te leiden, maar daar wacht een ander gevaar.

Sommige vissen hebben witte plekken op hun rug van de aalscholvers die ze probeerden te pakken.
Sommige vissen hebben witte plekken op hun rug van de aalscholvers die ze probeerden te pakken. Foto Olaf Kraak

„Plompen, noemen we dat”, zegt beroepsvisser Jaap Buitenhuis (60) vrijdagochtend vanaf de kade terwijl hij naar het geklop op het water wijst. „De herrie die dat maakt drijft de vissen hopelijk terug naar de haven.”

Tienduizend vissen of zelfs meer zijn het, die zich afgelopen weken verzameld hebben in de ondiepe gracht aan de Zuider Havendijk in Enkhuizen. Als verdoofd liggen ze in het zuurstofarm geworden water. Een reddingsactie opgezet door het calamiteitenteam Vissen in Nood moet de vissen terug naar de binnenhaven brengen.

Waar de aalscholvers op ze liggen te wachten.

Hobbyvisser Simon, die niet met zijn volledige naam in de krant wil, gooit voor de reddingsactie begint nog snel even zijn hengel uit. Maar ondanks de grote hoeveelheid vis vangt hij niets. „Ze liggen te rusten, zijn niet op zoek naar eten.” Het zijn brasems en voorns die in het donkere, maar heldere water liggen. Té helder, zegt hij. „Daardoor kunnen ze zich niet verstoppen.”

Tussen de donkere ruggen zwemmen ook wat vissen met witte vlekken. Littekens en kneuzingen, zegt Simon, van aalscholvers die ze hebben geprobeerd te pakken, maar daarin faalden. Het is één van de theorieën over waarom de vissen zich hier met zoveel hebben verzameld in het warmere water, beschut door de bomen op de kade.

Foto Olaf Kraak

De vissen zijn met zóveel dat het zuurstofniveau naar een dodelijk dieptepunt is gezakt. Het hangt rond de één milligram per liter, terwijl een niveau onder de twee voor vissen al dodelijk kan zijn. „Het is alsof je met veel te veel mensen in een lift staat”, zegt hoogheemraad Klazien Hartog, ook aanwezig. Normaal vertrekken vissen dan weer naar zuurstofrijker water, maar in plaats daarvan werden het er de afgelopen weken juist steeds meer. Er werd een zuurstofbeluchter geplaatst en ook buurtbewoners hingen een pomp in het water. Hartog: „Dat hielp, tijdelijk, maar als we de vissen echt willen helpen moeten we ze terugbrengen naar groter water.”

Voor dit soort noodsituaties, hoewel deze uniek is benadrukt ze, is er een samenwerking tussen het Hoogheemraadschap, Sportvisserij MidWest Nederland en de Noord-Hollandse Bond van Beroepsvissers. Hartog: „Bijzonder en mooi, want in het verleden konden onze belangen best op gespannen voet met elkaar staan.”

Slechte reisleider

Vanaf de bruggen en kade staan omwonenden en geïnteresseerden mee te kijken. „Nee, dit had ik zeker niet verwacht”, zegt Jan-Willem Visser (68). Vorige week zag hij ze liggen. Op het internet vond hij het nummer van de Hengelsportvereniging Ons Genoegen, de lokale visclub. Hij kreeg penningmeester Martien Laan (68) aan de lijn, die vervolgens de Sportvisserij MidWest Nederland inseinde. Samen staan ze nu te kijken naar de reddingswerkzaamheden op het water. Laan: „Ze hebben zich hier klem gezwommen, in een doodlopende gracht van 350 meter lang en maximaal een meter diep, op veel plekken zelfs minder.” Een slechte reisleider, grapt iemand.

En dus probeert beroepsvisser Buitenhuis, samen met zijn zoon en twee collega’s, de vissen de goeie kant op te sturen. Op de boot staat een collega met een plomper, iets dat lijkt op een gootsteenontstopper, maar dan van staal en dan heel groot, op het water te kloppen. Door een net achter de boot aan te slepen proberen ze te voorkomen dat de vissen terugglippen. „Als we 80 procent terug in de haven krijgen is het een geslaagde actie.”

„Nou, dit gaat niet werken hoor”, zegt een omstander. Een ander: „Apart dat ze nu eens een net gebruiken om vissen vrij te laten in plaats van ze te vangen.” En: „De aalscholvers vragen zich af waarom het zo lang duurt.”

Met een net proberen de helpers te voorkomen dat vissen terugzwemmen. Foto Olaf Kraak
Het calamiteitenteam ‘Vissen in nood’ is een samenwerking tussen lokale organisaties. Foto Olaf Kraak

Want zelfs áls ze de vissen in de haven krijgen, lopen ze daar in een val. De enige uitgang naar het IJsselmeer, de sluis, is vanwege renovaties gesloten. „Die kunnen we ook niet even opzetten, hij staat helemaal droog”, laat Havenbeheer weten. „Het is allebei niet ideaal, maar als we ze hier laten gaan ze sowieso dood”, zegt David Zaat van het Hoogheemraadschap. „Met alle gevolgen van dien.” Stank, giftig water.

Het is alsof de vogels het weten. Tientallen liggen in de haven te wachten, hun zwarte lijf diep in het water weggestoken. Rinke Blok (52), een van de helpende beroepsvissers, weet al waar het op uit gaat draaien: „Morgen of overmorgen zijn die vissen allemaal opgegeten.” Het zal niet de eerste keer zijn dat het vissen regent in Enkhuizen door de aalscholvers, zegt hij. Letterlijk: in de lucht verliezen ze soms vissen uit hun bek. Als vissen rédden het doel was, waren extra zuurstofpompen misschien effectiever geweest, zegt hij.

De vissen laten zich vooralsnog niet zomaar naar hun aalscholversdood dirigeren. Ze glippen onder en boven het net langs. Ruim anderhalf uur nadat de actie van start is gegaan beginnen de beroepsvisser weer opnieuw.