Opinie

Duitsland kan nog steeds geen goed doen

In Europa

Heel Europa valt over de Duitsers heen. Slappelingen. Helmen en veldhospitaals naar Oekraïne sturen, terwijl de Amerikanen en Britten luchtbruggen opzetten met zwaar geschut? Mompelen dat er „maar één manier is om het probleem op te lossen: diplomatie”, terwijl we in Oekraïne en op andere plekken met Europese veiligheidsbelangen (Moldavië, waar Roemeenssprekenden wonen; de Balkan) recht in de loop van een geweer kijken? En dan ook nog proberen om, mocht Rusland aanvallen, Nordstream 2 buiten het sanctiepakket te houden?

Ja, nogal wereldvreemd allemaal. Maar als we willen dat Duitsland verandert, moeten we Europa veranderen. Een volwassen Duitse defensie kan alleen gedijen in een volwassen Europese defensie.

De naoorlogse orde in Europa draait om containment van Duitsland. De essentie van de Europese eenwording is dat Duitsland nooit meer dominant mag worden op het continent – want Duitse dominantie wekt Franse jaloezie op, en ongeremde Frans-Duitse rivaliteit loopt altijd uit op oorlog. Daarom hebben de Europese Unie en de NAVO remmen op Duitsland gezet. Militair, economisch, politiek. Na de Eerste Wereldoorlog waren die remmen er ook. Maar na 1919 werden de Duitsers zo gekleineerd dat ze vol bitterheid en rancune snel weer begonnen met de opbouw van een verschrikkelijke oorlogsmachine.

Na de Tweede Wereldoorlog deden we het beter. We hesen Duitsland én Frankrijk in een harnas van regels op een gemeenschappelijke markt met meerdere deelnemers. Die regels golden voor iedereen – niet alleen Duitsland. Dat depolitiseerde problemen die vroeger militair escaleerden. Het hield grote landen in de tang en beschermde kleintjes. De VS maakten dit mogelijk door Europese defensie grotendeels op zich te nemen. Een gedemilitariseerd Duitsland kwam de Amerikanen en Fransen goed uit. Ook voor de Duitsers was het een zegen. In de geopolitieke luwte bouwden ze hun verzorgingsstaat en werden ze een open, kosmopolitische, pacifistische Exportnation.

Duitsland is het economische trekpaard van Europa. Frankrijk speelt die rol, zeker na Brexit, op buitenlands-politiek en veiligheidsgebied. Zo zagen de founding fathers het voor zich: een Europa waarin Frankrijk en Duitsland elkaar aanvullen, niet rivaliseren.

Maar de wereld verandert. De VS focussen op Azië. Rusland, Turkije en China grijpen hun kans en zetten Europa onder druk. Dat vraagt om geopolitieke en militaire antwoorden die wij niet hebben. President Biden springt nu even bij. Maar de kans dat zijn opvolger een Republikein is, wiens partij is gekaapt door Donald Trump, is groot. Trump wilde alleen sommige Europese landen, zoals Estland of Polen, militair dekken – bilateraal. Duitsers vond hij „free riders”. Hij beledigde ze constant. Hij schoffeerde de EU, de VN en de NAVO, multilaterale instellingen die de Duitse, naoorlogse Sonderweg mogelijk maakten.

In zo’n wereld kan Duitsland niet op de oude voet verder, zeker nu Rusland met oorlog dreigt. Europa moet geopolitieker worden. Denken in termen van macht. Dat verstoort de Frans-Duitse balans. Dus Duitsland moet mee-evolueren. Maar „free riding is een essentieel onderdeel geworden van de Duitse nationale identiteit”, schreef de Duitse politiek analist Hans Kundnani. Dat maakt het moeilijk het roer om te gooien. En dat kan maar op één manier: in Europees verband. Alleen als Europa een serieuze politieke en defensiemacht wordt binnen de NAVO (desnoods erbuiten), kan Duitsland zo’n draai maken. Zonder Europees kader zou Duitsland dit nationaal moeten doen. Dan krijgt het meteen heel Europa over zich heen en klaagt iedereen over een Alleingang. Doet Duitsland niets, zoals nu, dan is het ook niet goed. Het is eigenlijk nooit goed. Nog altijd niet.

In de jaren vijftig torpedeerde het Franse parlement een Europese Defensie-unie uit angst voor Duitsland. Hoog tijd om het opnieuw te proberen. Er is geen andere oplossing.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.