Opinie

Met termen als 'monster' en 'roofdier' parkeer je daders buiten de mensheid

Stine Jensen

Na de onthullingen over The Voice zouden vrouwen zomaar het idee kunnen krijgen dat alleen zij de wereld nog kunnen redden. Een kleine compilatie soundbites uit de media: „Terugkomen met een all-female/non-binary jury, presentatie, productie en management en procedures om gelijkwaardigheid en veiligheid te garanderen voor alle deelnemers. Dat zou een statement zijn waarmee dit zinkende schip misschien nog gered zou kunnen worden.” (Nadine Ridder in NRC); „In de evolutie van de man zijn we dus in de fase dickpic beland. Laat ons voortaan ajb alleen vrouwen leiden” (Erdal Balci op Twitter); de succesvolle man is „primitief en sneu” en maatschappelijk succes is „steeds vaker een zaak van mentaal onvolwassen mannen [...]: voetballers, zangers, maar ook (tech)ondernemers.” (Sander Schimmelpenninck in de Volkskrant).

Hup, nu de macht aan vrouwen overdragen, en snel een beetje, voordat nog meer vrouwen zich na een oproep van Women Inc. ‘Peter’ gaan noemen of meer schrijvers in navolging van Désanne van Brederode een he/him achter hun naam gaan zetten omdat ze geen andere uitweg zien dan met een ludieke tovertruc hun genderidentiteit aan te passen.

Ach, vrouwen weten wel beter. Wie de rollen omdraait – alleen vrouwen aan de macht, eventueel aangevuld met een andere heilige soort, de non-binair – zonder het begrip ‘macht’ zelf onder de loep te leggen, krijgt hetzelfde gelazer. Mogelijk uit zich dat minder in seksueel grensoverschrijdend gedrag, dat durf ik niet te zeggen. Luister naar de podcast Sisters of Mercy, over (seksueel) machtsmisbruik en intimidatie bij de nonnen, of denk aan politieke partijen die op basis van identiteit politiek bedrijven waar je in no time gedoe hebt met machtsmisbruik.

Ik schreef het al eens eerder: als grensoverschrijdend seksueel gedrag niet over seks gaat, maar over ‘macht’, dan verdient de term ‘macht’ nader onderzoek. Macht is de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op het leven van een ander, door middelen te geven of te onthouden. Macht is niet iets wat je hebt, maar het effect dat je uitoefent. Dit betekent dat iedereen macht heeft – van de peuter die in de supermarkt op de grond gaat liggen tot de vrouw die met een lagere stem iets voor elkaar probeert te krijgen. Mens zijn betekent je in machtsrelaties begeven. Per definitie. Machteloosheid corrumpeert daarbij evenzeer als macht.

Wie vrouwen tot de betere soort uitroept, ontkent dat vrouwen ‘round characters’ zijn, inclusief schaduwzijden, en evenals daders ook goede kanten kunnen hebben, bijvoorbeeld mooie muziek maken of zorgzame vader zijn. De oproep van psycholoog Iva Bicanic en advocaat Richard Korver in het programma Beau om woorden als ‘monster’ en ‘roofdier’ te vermijden als het gaat om daders, is emotioneel gezien echter een lastige kluif. Wie terecht boos is, is (nog) niet toe aan de vermenselijking van daders. Toch zal dat op den duur nodig zijn. Want als de dader zelden ‘de man uit de bosjes’ is, maar de buurman, de trainer of de oom, dan zijn dat mensen met wie vrouwen samenleven, die hun partner zijn, hun vader of hun zoon. Met termen als monster en roofdier parkeer je daders buiten de mensheid als aberratie.

Toegegeven, de allerergsten onder de #MeToo-zaken (Jeffrey Epstein, Harvey Weinstein, Bill Cosby) zijn zó misselijkmakend crimineel, dat ‘roofdier’ wat mij betreft zelfs tekortschiet. Misschien kunnen Bicanic, Korver en anderen ons meer leren over de schakeringen van daderschap.

Want uiteindelijk moet er wél iets met de mannen, met daders. ‘Educate your sons’ was, naast ‘vrouwen aan de macht’, de tweede veelgehoorde oplossing. Klinkt simpel, is ingewikkeld.

Doorgaans zijn vrouwen oververtegenwoordigd als de eerste onderwijzers van hun zonen (als moeder, in de kinderopvang en op de basisschool). Wat mij trof in het in november verschenen zelfhulpboek van Ali B , De Ali B-Methode – hij heeft dat nu heel hard zelf nodig –, was het verhaal van de afwezige vader. Ali B had in zijn tienertijd geen beschikbare opvoeder/coach in de buurt die hem aankon, raakte verslaafd aan seks, drugs en geld; verslavingen waar hij, zo weten we nu, in terugviel.

De opvoeders, dat zijn wij allemaal. Vrouwen hebben mannen nodig bij het opvoeden, ouders leraren, en mannen andere mannen. Je zonen opvoeden, onze zonen opvoeden, dat gaat niet lukken zonder goede hulp, werkgroepen, en een dialoog over en weer tussen de seksen.

Uit de in het begin aangehaalde uitspraken, dat mannen graag de macht aan vrouwen overdragen en twijfelen over hun mentale volwassenheid maak ik op dat mannen – hoera! – voorzichtig zijn begonnen met dat zelfonderzoek en open staan voor dat gesprek.

Stine Jensen is filosoof en schrijver. Ze schrijft om de week een column op deze plek.