Hoe gaat het nu in de zorg? Zeven ziekenhuizen vertellen

Coronavirus Patiënten met de Omikronvariant zijn vaak minder ziek, zien de ziekenhuizen. Verzuim onder het personeel is wel een zorg.

Verpleegkundigen behandelen een coronapatiënt op de corona-afdeling in het Van Weel-Bethesda Ziekenhuis in Dirksland.
Verpleegkundigen behandelen een coronapatiënt op de corona-afdeling in het Van Weel-Bethesda Ziekenhuis in Dirksland. Foto Robin Utrecht/ANP/Hollandse Hoogte

Spoedeisendehulp-arts Pol Stuart draaide woensdag een avonddienst in het Franciscus Gasthuis & Vlietland in Rotterdam. Om 19.20 uur verstuurde hij op Twitter een noodkreet. „Ik sta hier verdorie met 3! van de 6 verpleegkundigen met koorts die ze tijdens de dienst ontwikkelen.”

Stuart de volgende ochtend: „Ik was om half vier begonnen. Een paar uur later zag ik ineens allemaal verpleegkundigen met thermometers bij zichzelf in de weer.” Drie van zijn collega’s voelden zich plots ziek, en alle drie hadden zij koorts. „Geen zware koorts, zo 38,3”, zegt Stuart, „maar nu zijn we daar natuurlijk super alert op. Het is geen kwestie meer van een paracetamolletje erin, en gaan.”

De drie verpleegkundigen werden direct getest op corona. Omdat het die woensdagavond op de spoedpost „echt heel druk” was, bleef één verpleegkundige werken - zij had een negatieve testuitslag. Om kwart voor elf twitterde Stuart dat de situatie onder controle was: „Nachtdienst uurtje eerder gekomen, we lopen de gaten wel dicht.”

De afgelopen dagen bereikten de besmettingcijfers recordhoogtes. Vorige week testten dagelijks gemiddeld ruim 50.000 mensen positief. Hoe ziekmakend de Omikronvariant is, zal deze week moeten blijken, schreef NRC zaterdag: als de eerste echte golf Omikronpatiënten zich aandient in de ziekenhuizen. We vroegen het zeven ziekenhuizen: in Amsterdam, Tilburg, Den Haag, Rotterdam, Zwolle en Haarlem. Wat zien zij nu?

Het korte antwoord: er klinkt voorzichtig optimisme. Het is de groeiende groep zieke collega’s die nu zorgen baart.

15 procent

In het Zuyderland Ziekenhuis in Limburg gaan besmette medewerkers zonder klachten inmiddels gewoon aan het werk – als de nood hoog is, én volledig ingepakt. Het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis (ETZ) in Tilburg zette nog geen besmet personeel in, maar stelde er al wel een protocol voor op. Het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam bereidt zich deze week op die stap voor. Van de verpleegafdeling zit 15 procent van de medewerkers thuis, zegt ziekenhuisdirecteur Peter Langenbach. „Dat hebben we hier nog nooit meegemaakt.”

Als het om de patiënten gaat, zagen de ziekenhuizen het beeld afgelopen maand razendsnel kantelen. Waar de intensive cares begin december nog vol lagen, zijn er nu artsen die al dagen geen coronapatiënten meer naar de IC hebben gebracht.

In het Maasstad ziekenhuis – 22 IC-bedden – waren er in december dagen dat er geen enkel bed vrij was, nu liggen er vier Covid-19-patiënten op de IC. In het HagaZiekenhuis in Den Haag zelfs geen één. Longarts Jeroen van Exsel zegt het bijna fluisterend - het kan ieder moment anders zijn: „Drie dagen geleden hebben we de laatste Covid-patiënt van de IC naar de verpleegafdeling overgeplaatst.”

Ik moest iemand van 25 opnemen. Daar baal ik van

Pol Stuart arts

Ook in Tilburg, Zwolle, Amsterdam, Haarlem en Rotterdam is de daling enkele weken geleden ingezet. Covid-IC-afdelingen sluiten, er liggen geen wachtende patiënten meer op de gang. Wie zijn dienst op de spoedeisende hulp begint, hoort voor het eerst in weken dat er IC-bedden vrij zijn voor patiënten die met spoed worden binnengebracht.

Wat blijft is het uitzonderlijk hoge aandeel ongevaccineerde zieken, merken alle ziekenhuizen. Armand Girbes (hoofd IC van het Amsterdam UMC) is net zo stellig als zijn collega’s: „Negen van de tien IC-patiënten zijn ongevaccineerd. En als iemand wél gevaccineerd is, dan is er altijd een goede reden aan te wijzen waarom die patiënt zo ziek werd.”

Waar het aantal IC-patiënten afneemt, zien alle zeven ziekenhuizen sinds enkele dagen een (lichte) toename van Covid-19-patiënten op de verpleegafdeling. Het Maasstad in Rotterdam bijvoorbeeld, nam in de tweede week van januari 31 patiënten op. Vorige week waren dat er al 58.

Tijdens de avonddienst van Pol Stuart kwamen woensdag veertien coronapatiënten binnen, van wie er elf zijn opgenomen. Allemaal op de verpleegafdeling. Stuart: „In de Deltagolf moest er van de veertien altijd wel één naar de IC.”

De patiënten zijn van alle leeftijden, vaak ongevaccineerd. „Gisteravond moest ik er één van 25 jaar opnemen”, hij aarzelt. „Had niet gehoeven. Daar baal ik van.”

Ander ziektebeeld

Ook longarts Jeroen van Exsel (HagaZiekenhuis) ziet naast de klassieke coronapatiënt mensen met een ander ziektebeeld: „In eerdere golven hadden patiënten een heel typisch longbeeld: een heftige ontstekingsreactie in de longblaasjes, en hoge zuurstofbehoefte.” Nu „presenteert de ziekte zich soms anders”, zegt hij. Van Exsel ziet kwetsbare patiënten die dankzij een vaccinatie geen ernstige longziekte oplopen, maar door de infectie wél verzwakt raken. „Ze komen binnen met diarree en nierfalen bijvoorbeeld. De zorg voor die Covid-patiënten verandert.”

Van Exsel noemt ook de groeiende groep patiënten die niet vanwege Covid, maar met Covid wordt opgenomen: mensen met een andere aandoening die besmet blijken. In het ETZ is dat nu zo’n 35 procent van de besmette patiënten. Die tellen nu nog mee in de landelijke coronacijfers, vanaf volgende week maken ziekenhuizen in hun registratie onderscheid.

Lees ook: ‘Het is gevaarlijk om te denken dat dit het eindspel is’

Dat de druk zich verplaatst naar de verpleegafdeling geeft de ziekenhuisbaas iets minder stress, zegt Peter Langenbach van het Maasstad ziekenhuis. Eén extra IC-bed kost veel moeite. „Maar schaal je sommige operaties af, dan win je er zo meerdere bedden mee op de verpleegafdeling.” Verpleegkundigen kunnen met hulp van buddies voor meer patiënten zorgen. „Je bent daar veel flexibeler.”

In het Maasstad zijn acht van de tien operatiekamers open – vorige maand waren dat er vier. Langenbach wil om die reden het beeld dat minister Ernst Kuipers dinsdag schetste rechtzetten. Kuipers zei dat er de afgelopen periode „gelukkig wel degelijk veel inhaalzorg is gebeurd”. Langenbach: „We zijn langzaam onderweg naar de oude situatie. Maar om zorg in te halen moet je meer dan 100 procent doen. Nu zorgen we er alleen voor dat de wachtlijsten minder hard groeien.”

Hoewel mensen van de Omikronvariant over het algemeen minder ernstig ziek lijken te worden, wil zorgmanager Ard van der Kruis van het ETZ wel opmerken dat „als het je dan toch zwaar treft, er geen verschil meer is met Delta. Dan kun op de IC komen, en ook aan Omikron kun je overlijden.”