Brussel start WTO-zaak tegen China om conflict met Litouwen

Taiwan Wat begon als een diplomatiek geschil over de erkenning van Taiwan, is uitgelopen op een handelsconflict.

Volgens Eurocommissaris van Handel Valdis Dombrovskis maakt China zich schuldig aan „discriminatoire handelspraktijken tegen Litouwen”.
Volgens Eurocommissaris van Handel Valdis Dombrovskis maakt China zich schuldig aan „discriminatoire handelspraktijken tegen Litouwen”. Foto Oliver Matthys/AP

De Europese Unie wil China via een procedure bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) onder druk zetten om handelsbeperkingen tegen Litouwen op te heffen. Eurocommissaris van Handel Valdis Dombrovskis heeft donderdag aangekondigd bij de WTO een zaak tegen Beijing te beginnen vanwege „discriminatoire handelspraktijken tegen Litouwen”. Daarmee loopt wat begon als een diplomatiek geschil over de erkenning van Taiwan uit in een handelsconflict.

Het geschil begon vorig jaar zomer, toen Litouwen toestond dat de diplomatieke afvaardiging van het Aziatische eiland in Vilnius voortaan als ‘Taiwanese Vertegenwoordiging’ bekend mocht staan. Voor China geldt dat als een provocatie. Het beschouwt Taiwan als onderdeel van zijn eigen territorium en eist dat andere landen aan het gebied refereren met de naam ‘Taipei’. Zowel Beijing als Vilnius riepen hun ambassadeurs terug in de maanden erna.

Vanaf december begon China bovendien de import van Litouwse producten, waaronder bier en ontbijtgranen, te blokkeren – hoewel het dat nog altijd officieel ontkent. Daarna stuitten ook exporteurs uit andere EU-landen, waaronder Duitsland, op handelsbeperkingen wanneer producten die ze naar China wilden vervoeren mogelijk Litouwse onderdelen bevatten.

Lees ook: EU wil economische chantage pareren

Daarmee ontwikkelde het conflict met Litouwen zich tot het soort ‘economische chantage’ waar de Europese Unie de afgelopen jaren vaker mee te maken kreeg. Ook de Amerikaanse oud-president Donald Trump gebruikte de dreiging van heffingen of quota de afgelopen jaren om de EU op bepaalde politieke thema’s onder druk te zetten.

Een simpel of krachtdadig antwoord heeft de EU, die internationaal als één handelsblok opereert, daarop nog altijd niet gevonden. Tegenmaatregelen moeten met unanimiteit worden aangenomen, laten daarom vaak lang op zich wachten en leiden tot Europese verdeeldheid.

Niet veel indruk

Ook nu wendt Brussel zich daarom eerst tot de WTO – in de wetenschap dat een zaak daar jaren kan duren en op China waarschijnlijk niet veel indruk zal maken. „De EU is vastbesloten als één geheel te handelen en snel op te treden tegen maatregelen die in strijd zijn met de WTO-regels en die de integriteit van onze interne markt bedreigen”, aldus Dombrovskis donderdag. De afgelopen periode is bewijs verzameld, waarna nu eerst een consultatieperiode volgt waarin beide partijen tot een vergelijk proberen te komen. Leidt dat tot niets, dan kan de EU de WTO een oordeel vragen waarin China mogelijk een boete krijgt opgelegd.

Zo’n eindoordeel kan jaren op zich laten wachten. Het verklaart waarom in Europa stemmen opgaan om nieuwe manieren te ontwikkelen tegen economische pesterijen van handelspartners. Begin december presenteerde Dombrovskis daartoe een nieuw ‘antidwanginstrument’, dat de Europese Commissie nieuwe bevoegdheden moet geven snel terug te slaan met heffingen of andere handelsbeperkingen. Maar binnen Europa is niet iedereen er even groot voorstander van de Commissie die nieuwe macht te geven. EU-landen als Zweden die sterk leunen op vrijhandel, maken zich zorgen over de wederzijdse ‘treitercyclus’ die Europees spierballenvertoon in werking kan zetten en die uiteindelijk tot grotere schade kan leiden. Dombrovskis zei donderdag tijdens een persconferentie niettemin te verwachten dat de EU komend jaar vaart maakt met het nieuwe ‘antidwanginstrument’.

De handelsruzie komt op een moment dat de betrekkingen tussen China en Europa toch al onder druk staan. In december 2020 tekenden beide partijen weliswaar een ambitieus investeringsakkoord, maar daarna verslechterden de verhoudingen snel toen de EU China sancties oplegde vanwege mensenrechtenschendingen. Ratificatie van het investeringsakkoord is sindsdien ver uit zicht. Ook Dombrovskis erkende donderdag dat progressie niet snel te verwachten is.