Opinie

Toerisme kan niet terug naar het oude normaal

Massatoerisme Voordat na corona alle reisbeperkingen verdwijnen moet de toerismesector eens naar zichzelf kijken, betogen Machiel Lamers en Jillian Student.

Drukte in Venetië voor de coronacrisis uitbrak.
Drukte in Venetië voor de coronacrisis uitbrak. Foto Manon Bruininga/Hollandse Hoogte

Terwijl het coronavirus al rondwaarde in de provincie Wuhan, vroegen bestuurders in Venetië, Barcelona en Amsterdam zich nog af hoe ze de massale toestroom van bezoekers naar hun stad konden indammen. Niet lang daarna werd het, eerst Noord-Italië en snel daarna in heel Europa, muisstil op de overvolle pleinen en straten.

Te veel bezoekers is niet goed voor de leefbaarheid in populaire steden en regio’s. Het massatoerisme vormt een risico voor natuurbescherming, cultureel erfgoed en sociale voorzieningen. Maar tijdens de coronacrisis is gebleken hoezeer sommige bestemmingen financieel afhankelijk zijn geworden van de bijbehorende stroom aan toeristeneuro’s.

Beleidsmakers en de reisbranche presenteren het toerisme graag als een stabiele en duurzame economische motor voor steden en regio’s. Maar de pre-corona situatie heeft laten zien dat het aan een heldere visie en een duidelijk beleidsinstrumentarium ontbreekt om aan het toerisme een stabiele bestaanszekerheid op te hangen of om er duurzaamheidsdoelen mee te behalen.

Een toerist komt zelden alleen

Corona heeft laten zien dat er met de toeristen vaak onzichtbare en onwenselijke zaken meeliften. Toeristenstromen veroorzaakt allerlei gerelateerde materiële stromen, variërend van broeikasgassen tot arbeidsplaatsen, van afval tot geld en van voedsel tot virussen. Die zijn niet allemaal gevaarlijk of onwenselijk. Maar ze kunnen wel grote gevolgen hebben voor de toeristische bestemmingen en regio’s.

In veel gevallen maken ze het milieu en de samenleving in toeristische bestemmingen afhankelijker en kwetsbaarder voor mondiale schokken, zoals een pandemie of toekomstige klimaateffecten. Lang niet altijd worden die effecten tijdig gezien, waardoor het moeilijk wordt om ze tegen te gaan.

De coronapandemie roept de vraag op hoe de afhankelijkheid en kwetsbaarheid van toerisme kan worden verminderd. Zou toerisme niet veel meer moeten worden gebruikt als een middel om te bouwen aan een veerkrachtige en duurzame samenleving, in plaats van als een doel op zichzelf?

Er circuleren allerlei ideeën om toerisme groener en kwalitatief beter te maken.

Vanuit het principe van build back better circuleren er veel ideeën en plannen om toerisme groener, slimmer, kwalitatief beter en inclusiever te maken. Bijvoorbeeld, door een diverser aanbod aan producten en activiteiten te ontwikkelen, infrastructuur voor massatoerisme te beperken of af te bouwen, natuurgebieden beter te beschermen en milieubeleid strenger te handhaven.

Tegelijkertijd bestaat er, vooral in de toerismesector zelf, een sterke drang om zo snel mogelijk terug te keren naar hoe het was. En sommige overheden zouden het toerisme graag gebruiken als een snelle manier om de economie te herstellen, nog voordat er goed is nagedacht over de langere termijn.

Corona heeft laten zien hoe wispelturig het toerisme kan zijn, waardoor de sector alleen onvoldoende basis biedt voor economische stabiliteit. Wat we nodig hebben is niet simpelweg meer toerisme, maar vormen van toerisme die leiden tot meer positieve en minder negatieve materiële stromen en effecten.

Actieve overheid

Daarvoor is het belangrijk om beter inzicht te krijgen in de positieve en negatieve effecten die meeliften met de stromen bezoekers en daarover controle te krijgen. Er is dringend behoefte aan overheidsinstanties die actiever sturen op het reduceren van kwetsbaarheid en het stimuleren van stabiliteit, inclusiviteit en duurzaamheid, net als bij de aanpak van de coronacrisis.

Toerisme is een veelkoppig monster dat met meer monitoringsystemen en overheidssturing beteugeld kan worden. De coronapandemie heeft ons een pauze geboden om duurzame beleidsveranderingen te implementeren. Laten we hier gebruik van maken, voordat de drang om terug te keren naar het oude normaal de overhand krijgt.