Opinie

Seksisme is al jaren volstrekt normaal in televisiestudio’s

The Voice of Holland Het is naïef te denken dat grensoverschrijdend gedrag zich in de televisiewereld beperkt tot The Voice. De machtsverhoudingen moeten er ingrijpend veranderen, schrijft .
Demonstratie in Amsterdam tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Demonstratie in Amsterdam tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag. Foto Olivier Middendorp

En ik denk aan Ariël, de kleine zeemeermin die door Disney werd getekend met een taille zo smal dat er geen ingewanden in passen en borsten zo vol dat ze, ondanks haar zestien lentes, over de golven spetterde als een sekssymbool. De zeemeermin die moest kiezen tussen benen om op het vasteland haar droom(prins) achterna te lopen of… haar stem.

De jonge meisjes die deelnamen aan The Voice of Holland geloofden in een sprookje. Ze deden mee om ‘de stem van Nederland’ te worden, maar ergens onderweg werd hen de mond gesnoerd en veranderde hun sprookje in een Faustiaanse nachtmerrie.

Er is de afgelopen week veel gesproken en geschreven over The Voice. Ik ben er zelf behoorlijk murw van. Er is geschreeuwd, gehuild, gevloekt, maar ook gegniffeld. Dat specifieke woord bezigde een vriend van me die tv-maker is. Nu vind ik gniffelen bij voorbaat een verdacht begrip. Er zal ongetwijfeld heel wat afgegniffeld zijn op de set van The Voice. De bandleden zullen gegniffeld hebben als Jeroen Rietbergen weer eens bezig was met een kandidaat, want, wat kun je anders? Op zoek naar een of ander loket dat er volgens John de Mol moet zijn? Het wedstrijdreglement of de productiebijbel erop naslaan? De gniffelaars zijn natuurlijk net zo essentieel in dit verhaal als de daders. Zonder gedogers had het niet kunnen duren. Niet alleen de meisjes zwegen, maar ook de mannen en vrouwen om de meisjes heen die het onder hun ogen zagen gebeuren.

Naïeve tv-kijker

Mijn vriend de tv-maker moest echter gniffelen om de naïviteit van de Nederlandse kijker. De haast kinderlijke onwetendheid te denken dat een groot schandaal aan het licht is gekomen, terwijl het gedrag op de set van The Voice schering en inslag is in vrijwel elke televisiestudio. Hij heeft gelijk.

Lees ook: Deze stinkende put wordt nooit gedempt van Sarah Sluimer

Ik heb televisie gemaakt. Ik heb ze over me heen gekregen, de platte opmerkingen over mijn haar, mijn borsten, mijn loopje, mijn stem. Ik heb ermee geworsteld, vooral met de vraag hoe ik ervoor kon zorgen dat de crew me op mijn vakkundigheid en diploma’s zou beoordelen, op mijn kennis in plaats van op mijn kont. Pijnlijk genoeg lukte het me zelfs niet om de vrouwelijke medewerkers op de set aan mijn kant te krijgen. Ook zij draaiden mee in de gevestigde orde. Ook zij zagen een blonde bimbo die een programma ‘op kwam leuken’. Dat voelde ik in alles: hoe ik werd aangesproken, hoe er óver me werd gesproken terwijl ik naast ze stond. ‘Laat haar nou maar even daar staan, dat vindt ze leuk.’ Zulke dingen wringen, laten sporen na en hebben ervoor gezorgd dat ik televisie de rug heb toegekeerd. Omdat de code die er heerste niet te doorbreken viel. Niet door mij alleen.

Alles is een erfenis. Televisie begon in een tijd waarin mannen het spel bepaalden en vrouwen in parmantige jurkjes de letterbordjes mochten omdraaien. In de loop der jaren is seksisme in de televisiewereld genormaliseerd. Zo sterk, dat John de Mol met droge ogen kan zeggen dat hij niet in de gaten had dat er iets bijzonders aan de hand was op de set van zijn programma. Er gebeurde ook niets bijzonders, het was business as usual. De Mol herkent niet dat er een angstcultuur heerste en dat begrijp ik. Om iets te herkennen moet je het eerst kennen en als dat niet het geval is, kún je het niet her-kennen – wat in feite een gewiekste taalkundige wijze is van ont-kennen.

Bloesjes

Nee, alles op de set van The Voice was volstrekt normaal. Zoals het ‘normaal’ is dat Jeroen Pauw tot zijn tachtigste sexy kan blijven zitten op het televisiepluche, terwijl Clairy Polak als ‘oude vrouw’ dertig jaar eerder wordt afgeserveerd. Zoals het ‘normaal’ is dat het bij presentatrices vooral over de bloesjes en de haren gaat en bij presentatoren over deskundigheid. Zoals niemand er nog van opkijkt dat televisievrouwen bij hun voornaam worden genoemd en mannen bij hun achternaam (hulde voor Jinek).

De overvloed aan reacties op het Voice-schandaal lijken lovenswaardig, maar met een paar tweets zijn we er niet. Sterker nog: het bashen en cancelen van een specifiek programma, levert alleen iets op als we begrijpen dat The Voice niet de oorzaak is, maar een symptoom. Nu scoren de bekende talkshows hoge kijkcijfers met het onderwerp, maar achter de schermen van diezelfde talkshows zit een visagist die opmerkingen over haar borsten krijgt, een ambitieuze regisseuse die systematisch onderschat wordt, en een presentatrice die door seksistische hoepels heeft moeten springen en meer dan eens haar mond heeft moeten houden om haar droom waar te maken.

Het gevaar is dat de mediastorm volgende week is uitgeraasd, dat we het onderwerp zat zijn en weer overgaan tot de orde van de dag. Daarom is het nu belangrijk dat de vrouwen en mannen die in de televisiewereld werken niet langer gniffelen, maar het woord nemen. Maak van The Voice geen uitwas, maar geef aan dat er ook buiten de talentenjacht nog een wereld te winnen valt. Er is behoefte aan meer vrouwelijke producenten, meer cameravrouwen en meer vrouwelijke regisseurs. Alleen zo kunnen de machtsverhoudingen ingrijpend veranderen en creëren we een gelijkwaardiger toekomst. Met een Ariël die kan schitteren met zowel dromen áls een stem.