Johnson mist in nood zijn vertrouwelingen

Partygate Met ingehouden adem wordt in Londen gewacht op het rapport over feestjes in Downing Street. Johnson stelt van alles in het werk om zijn politieke leven te redden – zonder zijn vertrouwde politieke adviseurs van weleer.

De Britse premier Boris Johnson verlaat woensdag zijn ambtswoning aan Downing Street in Londen.
De Britse premier Boris Johnson verlaat woensdag zijn ambtswoning aan Downing Street in Londen. Foto Hannah McKay / Reuters

Wordt het vandaag nog? Komt het morgen? Volgende week zelfs pas? Hé, een paar ministers verlaten Westminster in hun dienstauto’s, dan zal het toch niet meer vandaag…? De speculaties over de publicatie van het rapport van de ambtenaar die het lot van premier Boris Johnson in handen heeft, gingen woensdag tot laat door.

Al dagen wacht de Britse politiek met grote spanning op de bevindingen van die hoge ambtenaar, Sue Gray. Ze doet onderzoek naar Partygate, naar alle feestjes in Downing Street terwijl de rest van het land in lockdown zat om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Johnson heeft toegezegd een verklaring in het Lagerhuis te geven zodra hij haar verslag heeft ontvangen – maar dat was woensdagavond nog niet het geval.

Lux et Libertas Lees ook het commenaar: De Britse premier ondermijnt zijn eigen gezag

Wat begon als een relatief simpel onderzoek naar schendingen van lockdownregels door politieke adviseurs en ambtenaren, is uitgegroeid tot een reusachtige dreiging voor de premier. De lijst van feestjes werd langer en langer en Boris Johnson bleek zelf bij sommige borrels aanwezig te zijn geweest. Begin deze week kwamen weer nieuwe feiten naar buiten en bleek dat op Johnsons verjaardag in juni 2020 waarschijnlijk ook regels zijn gebroken. Zijn partner Carrie had een verrassingsmoment geregeld in de ministeriële vergaderzaal, inclusief taart en zingen. Terwijl in 2020 genoeg Britten hun verjaardag helemaal niet konden vieren.

Vertrouwen terugwinnen

Hoeveel steun Johnson nog heeft in zijn partij is onduidelijk. Veel Tories hebben gezegd dat ze naar aanleiding van wat Sue Gray vaststelt, bepalen of ze nog vertrouwen in Johnson hebben. Mochten ze hun vertrouwen in hem willen opzeggen, dan moet dat via een brief aan Graham Brady, de voorzitter van het comité van Conservatieve backbenchers. Als 15 procent van de Lagerhuisleden – dat komt neer op 54 van de 359 Conservatieve parlementariërs – zo’n brief heeft verstuurd, volgt een vertrouwensstemming over Johnsons leiderschap.

Maar daar gaat Boris Johnson niet op zitten wachten. Hij stelt van alles in het werk om zijn politieke leven te redden. De afgelopen dagen zou hij allerlei een-op-eengesprekken hebben gevoerd met Conservatieve Lagerhuisleden om hun steun te behouden. Of, waarschijnlijker, om die terug te winnen. Het soort gesprekken waarvan critici roepen dat hij die veel eerder had moeten voeren.

Fractieleider Rees-Mogg van de Tories waarschuwt voor de negatieve gevolgen van een leiderschapswissel

Vorige week gingen Johnson en enkele ministers die hem steunen al in de tegenaanval, door maatregelen aan te kondigen waarvan ze denken dat die goed liggen bij partij en achterban. Vanuit zijn eigen partij staat de premier nu ook onder druk om een verhoging van sociale premies, die in april zou ingaan, ongedaan te maken. Het zou de Britse belastingbetaler 1,25 procent aan inkomen schelen en het zou veel meer in lijn zijn met de Conservatieve principes om belastingen laag te houden. Niet voor niets zou Rishi Sunak, minister van Financiën en mogelijke kandidaat om Johnson als partijleider op te volgen, de verhoging de „premiersbelasting” hebben genoemd.

Verder is een personele schoonmaakactie heel waarschijnlijk. Een dubbele zelfs; van zowel zijn inner circle zullen mensen moeten vertrekken als van de staf aan Downing Street in bredere zin. Johnson zal willen laten zien dat hij de aantijgingen van een drankcultuur, met wekelijkse vrijdagse borrels waarvoor de staf een speciale drankkoelkast zou hebben gekocht, serieus neemt en dat hij die cultuur wil aanpakken. Volgens de linkse krant The Daily Mirror moedigde Johnson, ondanks de geldende coronamaatregelen, de borrels zelfs aan om „stoom af te blazen”.

Geen tegenspraak georganiseerd

Wat betreft het kringetje adviseurs dichtbij hem heeft Johnson al langer een fundamenteel probleem. Als politieke einzelgänger vertrouwt hij anderen niet makkelijk. Sinds Dominic Cummings en Lee Cain in november 2020 vertrokken, allebei cruciale figuren voor Johnson tijdens de campagne voor de Brexit, heeft hij weinig mensen over die hem helpen strategieën te doordenken, die consequenties van besluiten voor hem uittekenen en hem durven tegen te spreken. De meedogenloze Cummings is nu juist degene die de Britse media voedt met tips en geen kans laat schieten om aan te tonen dat Johnson liegt.

Lees ook deze reportage: Kiezers in Britse Midlands vergeven ‘Boris’ zijn misstappen nog

Intussen proberen Tories die loyaal zijn aan Johnson – of die dit niet als geschikt moment zien voor een leiderschapsstrijd – te redden wat er te redden valt. Ze vergoelijken de verjaarsverrassing - zijn een taart en een snel verjaardagslied nu al een feestje? De fractieleider van de Tories Jacob Rees-Mogg waarschuwde voor negatieve gevolgen van een leiderschapswissel. Hij zei dat een nieuwe leider voor een fris mandaat verkiezingen zou uitroepen en dat dan de vraag is of de Lagerhuisleden die hun zetel te danken hebben aan de grote overwinning van Boris Johnson in 2019, kunnen aanblijven. Een verkapt dreigement en ook onjuist; bij eerdere premierwissels volgden verkiezingen vaak pas veel later.

Tijdens het wekelijkse vragenuur woensdag probeerde oppositieleider Keir Starmer (Labour) Johnson uitspraken te ontlokken over een eventueel vertrek, mocht uit de bevindingen van Sue Gray blijken dat Johnson het parlement heeft misleid met zijn eerdere uitspraken. Johnson zei eerder dat bij zijn weten geen coronaregels zijn geschonden. En hij zei niet gewaarschuwd te zijn over de borrels, wat Sue Gray mogelijk ook zal ontkrachten. Johnson wilde van geen opstappen weten en wees op de prestaties van zijn regering, bijvoorbeeld dat de economie nu hard groeit doordat Engeland niet is dichtgegaan vanwege de Omikronvariant. Maar iedereen in Westminster wist dat dit een pauzenummer was, in afwachting van het rapport van Sue Gray.