Recensie

Recensie Theater

Derek DelGaudio goochelt revolutionair anders

Derek DelGaudio Hij wil het goochelvak revolutionair vernieuwen, zoals Marcel Duchamp de beeldende kunst. In ‘In & Of Itself’ zet DelGaudio zijn trucs in om de kijker over zichzelf te laten nadenken.

Performer en illusionist Derek DelGaudio in het decor van zijn vorostelling ‘In & Of Itself’.
Performer en illusionist Derek DelGaudio in het decor van zijn vorostelling ‘In & Of Itself’. Foto ANP

Wie of wat bepaalt wie je bent? Hoe zie je jezelf? Ieder mens is op zoek naar zijn identiteit in zijn leven, en laat zich daarbij leiden en afleiden door wat andere mensen denken. Het beeld dat iemand van zichzelf heeft, kan ontstaan door correcte observaties en interpretaties, maar evengoed door illusies, dromen. Hoe waar is wat anderen zien?

Over dit complex van opvattingen over wie je bent, maakte performer en illusionist Derek DelGaudio het briljante In & Of Itself, een assemblage van performance, storytelling, goochelen, theater, animatie en publieksinteractie. Deze voorstelling is 552 keer opgevoerd in een klein theater in New York, zegt hij bij de verfilming, te zien op Disney+.

Eerst een waarschuwing. Onvermijdelijk gaan er in dit artikel zaken onthuld worden. Kijk eerst de show. Overigens gelooft DelGaudio niet in spoilers. Dat je weet wat er gaat gebeuren, heeft geen effect op wat je ervaart als je het ziet, zegt hij. Hij is vrij zelfverzekerd als het gaat om de werking van zijn verbeelding.

Het lijkt onmogelijk

Elke kunstenaar speelt een spel met schijn en wezen. De verbeelding roept een wereld op die er eerst niet was. De afspraak is dat de lezer/ toeschouwer in die verbeelding meegaat en de afspraak vergeet. De Amerikaanse dichter Billy Collins begint een gedicht met: „Ik ben de hond die jij liet inslapen.” Van die hond wil je alles horen. Wislawa Szymborska begint een gedicht met de regel: „Ik klop op de deur van een steen.” Die steen heeft een verhaal. Martinus Nijhoff plaagde de lezer met zijn brave volgzaamheid en schreef: „Lees maar, er staat niet wat er staat.” En nog kan de lezer slechts de woorden proberen te volgen. De zinsbegoocheling is onvermijdelijk en gewild.

Goochelaars exploiteren dat concept. Ze voeren handelingen uit die onmogelijk lijken. Zo ook Derek DelGaudio. Zijn behendigheid met een spel kaarten is volgens collega’s ongeëvenaard, maar hij wil het goochelen wegvoeren van eendimensionaal entertainment. Verbazing wekken is hem niet genoeg. DelGaudio wil het goochelen een ziel geven. Zijn inspiratie komt van kunstenaars als Marcel Duchamp en Marina Abramovic. Zijn eerste shows leken op performancekunst. „Ik wil voor het goochelen doen wat Duchamp voor de kunst deed: opnieuw beginnen”, zei hij in een interview.

Joyce Roodnat over Hans Klok (2013)

DelGaudio is de anti-Klok. Hans Klok noemt zichzelf ‘een tovenaar’, creëert shows met glitter, glamour, rook en grote gebaren. Klok houdt van Houdini, DelGaudio noemt hem een ‘bullshit artist’. In zijn bruine pak en met zijn ronde hoofd oogt DelGaudio als een vriendelijke kantoorman. De donkere kringen onder zijn ogen zijn allesbehalve glamoureus. In zijn optreden zit geen schwung, zijn stijl is bedachtzaam. In & Of Itself is opgezet als „een show om ideeën mee uit te drukken”.

DelGaudio begint de voorstelling met een verhaal over een wildvreemde man die hem vertelt over de Rouletista: een zeeman die onbevreesd aan Russische roulette deed. Jij bent de Rouletista, zei de man. DelGaudio: „Wat hoorde hij dat ik hem niet vertelde? Wat zag hij dat ik hem niet liet zien?” Het is de opmaat naar meer vragen over hoe je je identiteit bepaalt. De vraag wat anderen zien, vat hij in de allegorie van zes blinde mannen die een olifant tegenkomen. Elk betast slechts een deel met zijn handen.

DelGaudio vertelt over hoe hij als kind in de ban raakte van kaarttrucs. Hij leerde het zichzelf. Maar kinderen op school zagen niet wat hij er zo prachtig aan vond. Hij zocht mannen op die hem nog meer leerden. Tot hij zelfs ging werken voor oplichters bij professionele pokeravonden. De illusie die hij creëerde was dat hij onschuldig was. Dit verhaal over zijn gedaantewisseling verweeft hij met verbazingwekkende demonstraties van zijn vaardigheden.

Pas na afloop, als je bekomen bent van de voorstelling, ben je in staat je af te vragen hoe DelGaudio dit voor elkaar heeft gebokst

Het decor van In & Of Itself bestaat uit een houten wand met zes kleine etalages, elk met een verhaal. Een van de etalages is een baksteen in een ruit. Het verhaal erbij is dat zijn alleenstaande moeder lesbisch was. Toen dat uitkwam leidde dat in het conservatieve stadje in Colorado waar ze woonden tot een steen in de ruit. Zijn twee moeders en hij verhuisden, en hij leerde de waarde van een geheim bewaren, om te ontsnappen aan uitsluiting en geweld.

Peinzend zegt dat het voor het publiek moeilijk zal zijn de baksteen nog als baksteen te zien. „Want jullie denken aan mijn verhaal.” De baksteen ontsnapt aan onze definiërende blik. Waarna hij, symbolisch, de baksteen weggoochelt.

Dubbele transformatie

De climax van de voorstelling bestaat uit twee uitvoerige slotscènes. Voor aanvang hebben de bezoekers in de lobby van een enorme wand met kaartjes er één gekozen. De kaartjes beginnen met ‘Ik ben’. Dan volgt een omschrijving in een of twee woorden: ‘een goede Samaritaan’, ‘een reflectie’, ‘een leraar’, ‘eenhoorn’, ‘vechter’, enzovoort. Ze zijn allemaal anders en er zijn er meer dan genoeg voor iedereen.

Uit de van het bord gehaalde kaartjes moet iemand uit het publiek er een trekken. De persoon die bij dat kaartje hoort, bijvoorbeeld ‘de eenhoorn’, moet van DelGaudio op het podium komen en uit een stapel brieven er één trekken. In de verfilming zie je in een compilatie tientallen mensen (in tientallen voorstellingen) een brief kiezen.

Het gaat hem om de transformatie, zegt DelGaudio. In hun handen zal de brief transformeren in een brief van hun vader, kind, vriend. En alle anderen in de zaal zullen zien hoe de eenhoorn, de vechter, de samaritaan veranderen in „iets anders”, belooft hij. Een dubbele transformatie.

Dat komt uit. Ze worden iemands kind, moeder, vriendin. Want het onvoorstelbare – ik weet geen beter woord – is dat ze daadwerkelijk een brief krijgen van hun eigen vader, kind, vriendin. Een liefdevolle brief over wat ze goed doen in hun leven en hoeveel ze gewaardeerd worden. De brieflezers zijn verbijsterd en emotioneel. „Hoe?” „Wat?” Meer kunnen ze niet uitbrengen. „Ik begrijp het niet”, stamelt een vrouw na lezing, huilend. „Ik weet het”, troost DelGaudio. De vrouw heeft een brief van haar vader. Hij lijdt aan Parkinson, zegt ze, en elk bezoek is een afscheid.

Recensie Hans Klok door Henk van Gelder (2013)

Pas na afloop, als je bekomen bent van de voorstelling, ben je in staat je af te vragen hoe DelGaudio dit voor elkaar heeft gebokst.

Existentiële schok

Tot slot vraagt hij de mensen die serieus een kaartje hebben gekozen, omdat ze oprecht menen dat de term iets zegt over wie ze zijn, te gaan staan. „Ware identiteit is wat in iemands hart zit en wat door anderen wordt gezien.” Binnen deze muren is dat waar, stelt hij. Ik zie „een barman, een curiositeit, een zwaargewicht”. Kalm en ernstig monstert DelGaudio eenieder voor hij hen benoemt. Ze glimlachen terug. Want het is waar. Van iedere toeschouwer weet hij wat ze hebben gekozen.

Ook dat emotioneert bezoekers. Een oude, witte man schokschoudert hevig als hij „een goede Samaritaan” wordt genoemd. Tranen bij een meisje dat „een feminist” is. „Jij bent als ik”, zegt DelGaudio tegen een vrouw die hem standvastig aankijkt, „een ongelukje”. Bij een man wacht hij lang, voor hij zegt: „Niemand”. Je ziet mensen als ze weer gaan zitten, verzinken in zichzelf: uitgekomen voor hoe ze zichzelf zien, in een zaal voor vreemden, en herkend.

De schok die dat geeft is existentieel. Dat is wat deze truc zo anders maakt. Net als bij de brieven staat hij in dienst van een authentieke ervaring. DelGaudio zet zijn virtuositeit in om mensen werkelijk naar zichzelf te laten kijken.

Tegelijk is de verbazing niet minder. Opnieuw, na afloop, rijst de vraag hoe DelGaudio dit voor elkaar heeft gebokst. Een supersonisch, onzichtbaar oortje? Een fotografisch geheugen voor elk van de circa 200 bezoekers en de kaartjes die ze van de muur haalden?

Tot slot vertelt Derek DelGaudio wie hij zelf is, welk woord hij heeft gekozen. Ieder die hem heeft gezien, zag vele gedaantes: verteller, zoon, magiër, sociaal-psycholoog, ontsnappingskunstenaar. Bovenal: een groot artiest.