Incidenten en recente hartproblemen baren voetballers overmatig zorgen

Gezondheid Voetballers zijn onnodig verontrust door berichten dat het aantal acute hartproblemen zou zijn toegenomen door Covid-infecties en vaccinaties, zeggen deskundigen.

De Canadees Alphonso Davies (Bayern München) speelt tijdelijk niet omdat hij last heeft van een ontstoken hartspier na een coronabesmetting.
De Canadees Alphonso Davies (Bayern München) speelt tijdelijk niet omdat hij last heeft van een ontstoken hartspier na een coronabesmetting. Foto ANP / Imago Sportfotodienst GmbH

Onder voetballers is de bezorgdheid groot. Vincent Gouttebarge, hoofd van het medisch team van de internationale spelersvakbond FIFPRO, is de voorbije maanden „gebombardeerd” met vragen over het risico op een hartstilstand tijdens inspanning en een mogelijk verband met een doorgemaakte Covid-infectie. Sommige voetballers vragen zich ook af of coronavaccinaties de kans op acute hartproblemen vergroten.

Medisch wetenschapper Gouttebarge, in de jaren negentig speler van onder meer AJ Auxerre en FC Volendam, begrijpt de onrust. Sinds Christian Eriksen op 12 juni vorig jaar tijdens een EK-wedstrijd tussen Denemarken en Finland in elkaar zakte na een hartstilstand, verschenen regelmatig berichten in de media over (vermeende) hartproblemen bij voetballers. Zo regelmatig dat sommige spelers zich afvragen of er meer aan de hand is dan botte pech.

Charlie Wyke, aanvaller van Wigan Athletic, werd tijdens een training in november getroffen door een hartstilstand. Hetzelfde overkwam Emil Palsson van de Noorse club Sogndal en Ousmane Coulibaly van het Qatarese Al-Wakrah. Adama Traoré (Sheriff Tiraspol), Piotr Zielinski (Napoli) en Victor Lindelöf (Manchester United) kregen tijdens wedstrijden plotseling last van ademhalingsproblemen – Lindelöf speelt sindsdien met een hartmonitor. FC Barcelona-aanvaller Sergio Agüero (33) kondigde eind vorig jaar aan te stoppen met voetballen nadat hij last had gekregen van hartritmestoornissen.

Op sociale media en in blogs worden deze incidenten en recente hartproblemen bij andere topsporters veelvuldig gekoppeld aan vaccinaties tegen corona. Bekende namen in de sport voeden dit wantrouwen. Zo suggereerde zowel Trevor Sinclair als Matt Le Tissier, beiden voormalig spelers van het Engelse elftal, recent dat er een verband bestaat tussen vaccinaties en hartproblemen bij profvoetballers.

Het zijn ongefundeerde en schadelijke suggesties, vinden deskundigen. Zo is niet eens duidelijk of het aantal spelers dat van het veld af moest vanwege acute hartproblemen het voorbije jaar is toegenomen, of dat vooral de media-aandacht is gegroeid sinds het voorval met Eriksen. Wereldvoetbalbond FIFA verzamelt sinds 2014 gegevens over incidenten met een dodelijke afloop. In die cijfers valt geen stijging te ontwaren, zegt Vincent Gouttebarge van FIFPRO.

Zeldzame bijwerkingen

Het Qatarese sportmedisch centrum Aspetar schreef eerder deze maand in een verklaring dat ook het aantal gevallen van een hartstilstand onder profvoetballers sinds het begin van de pandemie niet is gestegen. Een hartstilstand tijdens inspanning komt voor bij een op de vijftigduizend sporters, aldus het sportziekenhuis, en kan meerdere oorzaken hebben. Daarbij komt: een deel van de profvoetballers – bijna een kwart in de Premier League – is niet gevaccineerd, terwijl onbekend is om wie het gaat.

Toch is de koppeling tussen vaccins en hartaandoeningen niet helemaal uit de lucht gegrepen. Twee zeldzame bijwerkingen van de vaccins van Pfizer en Moderna zijn myocarditis en pericarditis. Het eerste is een ontsteking van de hartspier, in het tweede geval is het hartspierzakje ontstoken. Deze aandoeningen treden vooral op bij jonge mannen, bij naar schatting zeven op de honderdduizend vaccinaties (0,007 procent).

Dat is op zichzelf al een heel klein risico, zegt sportcardioloog Harald Jorstad van Amsterdam UMC. Bovendien verloopt deze aandoening in de meeste gevallen mild. Er is vooralsnog dan ook geen enkele aanwijzing dat ernstige acute hartproblemen bij topsporters verband houden met vaccinaties. Integendeel, zegt Jorstad. Omdat vaccins beschermen tegen een corona-infectie, beschermen ze indirect óók tegen een ontsteking van de hartspier.

Dat die kan ontstaan als gevolg van Covid-19, net als door sommige andere virale infecties overigens, is namelijk al meermaals gebleken. Ook bij topsporters. Eerder deze maand werd bekend dat de Canadees Alphonso Davies, verdediger van Bayern München, voorlopig niet speelt omdat hij last heeft van een ontstoken hartspier na een coronabesmetting. Hetzelfde overkwam Sam Crowther, de 21-jarige spits van Go Ahead Eagles is al een jaar bezig met zijn herstel.

Ook buiten het voetbal zijn meerdere gevallen bekend. Amerikaans onderzoek onder zo'n zestienhonderd atleten die corona hadden gehad, toonde medio vorig jaar aan dat 37 van hen last kregen van een ontstoken hartspier. Dat is ruim 2 procent.

„Een serieus aantal”, zegt Jorstad, die zelf ook zo’n honderd topsporters volgt die eerder een corona-infectie doormaakten en vier gevallen van gerelateerde hartschade aantrof. Tegelijkertijd is het percentage aanzienlijk lager dan na eerdere, kleinere onderzoeken werd gevreesd. Het verschil is deels te verklaren door de kwaliteit van het onderzoek, doordat de Amerikaanse onderzoekers hun sporters een tijd lang volgden, net als Jorstad. Tekenen van eventuele hartschade bleken in veel gevallen na een paar weken tot maanden verdwenen.

Intensief monitoren

Het neemt niet weg dat het heel belangrijk is sporters na een corona-infectie intensief te monitoren, zegt Jorstad. Als je alleen afgaat op klachten mis je zes op de zeven gevallen volgens de sportcardioloog. En dat is gevaarlijk. Daarom wordt er juist, onder andere door een netwerk van Nederlandse sportartsen, zorgvuldig gekeken naar sporters die herstellen na infectie met het coronavirus. Jorstad: „Een hartspierontsteking als gevolg van corona is doorgaans mild en niet levensbedreigend, maar het is aannemelijk dat sporten een ontsteking van het hart erger kan maken. We zijn vooral bang dat het kan leiden tot hartritmestoornissen.”

Jorstad kent geen gevallen in de topsport waarin hartspierontstekingen als gevolg van corona tot ritmestoornissen hebben geleid. Bovendien zijn de sporters uit zijn studie allemaal hersteld. Maar dat kan maanden duren, zoals Go Ahead-spits Crowther heeft ervaren. Een oefening in geduld, want manieren om het herstel te bevorderen zijn er niet. Jorstad: „Uitzieken en goed in de gaten houden is de enige manier.”