Opinie

Nee, vrouwen zijn niet per definitie ‘slachtoffer’

Maxim Februari

Zojuist vis ik een boek uit de kast dat de auteur, volgens het voorwoord, in twee weken heeft geschreven. In die korte tijd heeft hij conceptuele vernieuwingen aangebracht in zijn denken, een theoretische constructie opgetuigd en de praktische gevolgen ervan uitgewerkt. En intussen heeft hij steeds uitentreuren gebeld met zijn goede vriend de uitgever. Nou, vooruit maar, zucht ik, en ik begin te lezen.

Mensen, mannen, weten kennelijk zelf niet hoe potsierlijk zulk vertoon is. Je bent filosoof en je herformuleert in twee weken de waardenontologie van het marxisme; je bent Mao Zedong en je zwemt als 72-jarige in een uur over de Yangtze; je bent schrijver X, kunstpaus Y, en je beschouwt jezelf als een geschenk van god aan de vrouwen, je bent de grootste, je hebt de grootste: het is lachwekkend.

Maar we moeten ons er niet op verkijken, want het werkt. Ondanks de potsierlijkheid ervan wordt het vertoon toegejuicht. Of misschien zelfs vanwege de potsierlijkheid ervan. Juist omdat iemand met de onzin weg komt, werkt het. In de zaak rondom seksueel misbruik bij The Voice zegt advocaat Richard Korver dat we in Nederland niet gewend zijn „mensen aan te spreken op onaangepast gedrag”. Dat is zo. En dat is niet alleen in Nederland zo.

Eind vorig jaar las ik Een grote familie van de Franse juriste Camille Kouchner. Memoires waarin ze schrijft dat haar stiefvader haar tweelingbroer van zijn dertiende tot zijn vijftiende heeft misbruikt. De omgeving van de familie, de Franse intelligentsia, zwijgt. De moeder van de kinderen Kouchner, een vooraanstaand politicologe, is later furieus dat haar kinderen het verhaal naar buiten brengen. „Er is geen geweld aan te pas gekomen. Je broer is nooit tot iets gedwongen. Mijn man heeft niets gedaan.”

Een cultuur van toegeeflijkheid wordt niet alleen door mannen gevormd. Daarom is het vreemd dat vrouwen zich nu afzonderen in een advertentie waarin ze John de Mol aanspreken op zijn houding inzake seksueel grensoverschrijdend gedrag. „Beste John, Het ligt niet aan de vrouwen. Groet, de vrouwen uit je bedrijf.” Nee, natuurlijk ligt het niet aan vrouwen als ze worden verkracht. En ook niet als ze verbaal worden lastig gevallen. Maar je mag toch hopen dat ‘de mannen’ uit Johns bedrijf er net zo over denken.

Bovendien hebben vrouwen in verantwoordelijke posities wel degelijk invloed op de bedrijfscultuur en de psychologische veiligheid van alle aanwezigen. Dus waarom zouden ze het daar niet eens over hebben?

Ik lees een beetje verder rondom het boek van Camille Kouchner. In 1977, lees ik, verschijnen in Le Monde twee petities van intellectuelen die pedoseksualiteit willen legaliseren: kinderen van 12 jaar moeten zelf kunnen kiezen of ze seksuele relaties aangaan met volwassenen. De ene petitie wordt ondertekend door Bernard Kouchner, vader van de dan tweejarige Camille. De andere petitie wordt ondertekend door Simone de Beauvoir. Ja, die van het feministische essay Le deuxième sexe.

Achteraf hebben veel Franse revolutionairen wel toegegeven dat ze in die jaren geen tijd hadden om na te denken en dat de kinderen daarvan de dupe waren geworden. Kennelijk is het lastig tegelijk revolutionair te zijn en je hoofd erbij te houden. Toch zou het mooi zijn als we in tijden van #MeToo wel kunnen blijven nadenken en ongewenste effecten kunnen voorkomen. Ik kan zo wel een paar thema’s bedenken die meer aandacht verdienen.

Eén: het verschil tussen individuele strafzaken rondom verkrachting en een algemene cultuur waarin de seksuele grenzen gezamenlijk worden bepaald en bewaakt. Twee: het vreemde verschijnsel dat we gedragingen toejuichen die we verachten. Drie: nee, ik kijk wel uit, zo sociaal veilig voel ik me nu ook weer niet in deze discussie.

Vier: de onverstandige neiging vrouwen meteen maar van alles ‘slachtoffer’ te noemen. Je ziet een populair scenario ontstaan waarin vrouwen per definitie slachtoffer zijn van hun situatie: ze zijn zielig en moeten gered worden. Dat is geen gezond scenario om jonge mensen mee op te voeden en het is een heel ongelukkig effect van #MeToo.

In het televisieprogramma M zag ik vorige week hoe Kamala Harris door drie vrouwen in bescherming werd genomen tegen het verwijt dat ze als vicepresident te onzichtbaar is. De machtigste vrouw van Amerika werd er weggezet als slachtoffer van haar situatie: ze is door ‘drie plafonds’ gebroken en nu is alle kritiek muggenzifterij.

Met steeds meer vrouwen op machtige posities lijkt het mij niet verstandig die macht te blijven beoordelen vanuit de vrouwelijke achterstandspositie. Mensen in posities van macht en aanzien met al hun gedrag buiten de orde plaatsen is in het algemeen echt een heel slecht idee.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.