Kabinet versoepelt ruim, na noodkreten en ‘spanningen’ in samenleving

Coronamaatregelen Het kabinet versoepelt vanwege de maatschappelijke pijn meer dan het OMT adviseert. Het is volgens premier Rutte nodig om „bewust de grenzen van het mogelijke” op te zoeken.

Premier Rutte en minister Ernst Kuipers tijdens de persconferentie op dinsdagavond.
Premier Rutte en minister Ernst Kuipers tijdens de persconferentie op dinsdagavond. Foto Sem van der Wal/ANP

Na twee jaar pandemie en beperkende maatregelen gaat de maatschappelijke pijn voor het nieuwe kabinet steeds zwaarder wegen. Zo legde minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers (D66) dinsdag op de coronapersconferentie uit waarom het kabinet ondanks almaar stijgende besmettingscijfers vanaf woensdag toch fors gaat versoepelen. Bijna alle sectoren in de samenleving krijgen weer de ruimte om open te zijn tot 22.00 uur ’s avonds, „en met een goede reden”, zei Kuipers. „Nog langer met veel beperkende maatregelen leven beschadigt onze gezondheid en onze samenleving.”

De wil om het na twee jaar crisisbestrijding anders te doen, heeft het binnen het nieuwe kabinet gewonnen van de angst dat het opnieuw mis kan gaan. Premier Mark Rutte (VVD) zei dat het kabinet, met versoepelingen die verder gaan dan wat het Outbreak Management Team (OMT) adviseerde, „bewust de grenzen van het mogelijke opzoekt”. Met het risico dat de besmettingscijfers de komende weken zo snel oplopen dat het kabinet misschien toch weer versoepelingen moet terugdraaien. Dat risico neemt het kabinet heel bewust, zei Rutte, vanwege alle recente noodkreten van onder meer horeca- en cultuurondernemers „waarachter zulke grote problemen en spanningen zitten”.

Hoewel Rutte de stap „heel spannend” noemt, komt het Nederlandse maatregelenpakket met de versoepelingen meer in de buurt van dat van andere Europese landen, die de afgelopen weken geen lockdown nodig hadden om snel om zich heen grijpende Omikron-golf het hoofd te bieden. In heel Europa klinkt steeds meer Omikron-optimisme, gestoeld op de verwachting van deskundigen dat deze mildere variant nu toch écht een fundamenteel andere fase van de pandemie inluidt die minder ontwrichtend zal zijn voor de maatschappij. Minister Kuipers was dinsdag nog wel huiverig zich achter die verwachting te scharen. „Het is te vroeg om dat te voorspellen, maar als elke nieuwe variant minder ziekmakend is, ga je wel naar zo’n eindspel.”

De komende weken worden een uniek epidemiologisch experiment. Nederland gaat weer open terwijl het aantal infecties niet eerder zo hoog was. Afgelopen week registreerde het RIVM meer dan 366.000 positieve testen. Daarmee raakte ruim 1 op de 50 Nederlanders besmet. „Met deze cijfers verder versoepelen was eerder onverantwoord”, zei Kuipers, maar nu Omikron relatief tot veel minder ziekenhuisopnames leidt, durft het kabinet het aan. Toch verwacht het OMT nog een forse golf in de ziekenhuizen omdat het aantal infecties de komende weken tot boven de 100.000 per dag kan oplopen. Het OMT denkt dat de versoepelingen de zorgketen „aanzienlijk belasten”, staat in het nieuwste advies.

Het aantal ziekenhuisopnames steeg afgelopen week weer, voor het eerst in tweede maanden, met 15 procent. Dat gebeurde vanaf een relatief laag niveau en de stijging is nog niet zichtbaar op de IC’s, eerder de grote bottleneck. Kuipers zei dat er „brede onzekerheid” in de OMT-prognoses zit. Hij hoopt dat de kortere ligduur van Omikron-patiënten ervoor zorgt dat ziekenhuisbedden sneller vrij komen en zo makkelijker meer patiënten kunnen worden opgevangen als dat nodig is.

Rutte legde opnieuw een grote verantwoordelijkheid bij burgers door te zeggen dat de vraag of de samenleving open kan blijven volledig afhangt van het goed volgen van de regels. De overheid maakt dat nu lastig voor burgers als het om testen gaat: de testcapaciteit bij de GGD bereikte maandag de grens met 150.000 testen per dag. Mensen die een afspraak willen maken kunnen later dan normaal terecht en moeten langer op hun uitslag wachten. Dat is precies wat je niet moet hebben als je wil dat mensen de basisregels ‘blijf thuis bij klachten’ en ‘laat je testen’ netjes blijven opvolgen. Kuipers beloofde dat de testcapaciteit eind deze week verder is opgehoogd.

Het kabinet kijkt over drie weken of de maatregelen verder kunnen worden versoepeld. In Limburgse en Brabantse gemeenten is de hoop ontstaan dat er tegen die tijd toch carnavalsvieringen mogelijk zijn, de plekken waar het virus zich twee jaar terug razendsnel door het land verspreidde. Rutte temperde de verwachtingen over al te uitbundige festiviteiten. „Het zal altijd moeten binnen de regels, we zijn nog niet van het virus af.”