Sjiek, een meter lang en voor bier bedoeld; dit zijn mogelijk de oudst bekende rietjes

Archeologie Lang wisten archeologen niet wat de strootjes waren die ze in 1897 vonden in een Russische grafheuvel. Ze blijken mogelijk de oudst bekende rietjes ter wereld.

Dit zijn geen tentstokken of koninklijke scepters - zoals eerder door archeologen werd gedacht - maar rietjes van zo'n 5.500 jaar oud.
Dit zijn geen tentstokken of koninklijke scepters - zoals eerder door archeologen werd gedacht - maar rietjes van zo'n 5.500 jaar oud. Beelden Cambridge University Press/Antiquity Publications Ltd

Ongeveer 5.500 jaar geleden slurpten mensen op de Kaukasus bier door sjieke rietjes. Ze deden dat niet om sneller dronken te worden, maar om de troep uit hun drank te filteren. Dit stelt een team wetenschappers dat de inhoud van een bekende Russische grafheuvel opnieuw onderzocht.

Onder de giften uit deze tombe bevinden zich acht gouden en zilveren buisjes van ruim een meter lang en een centimeter in doorsnee. Aangenomen werd dat het om een soort scepters of tentstokken ging, maar onderzoekers van de Russische Academie van Wetenschappen komen nu tot de conclusie dat het drinkrietjes zijn. Dat zou deze metalen strootjes de oudst bekende rietjes ter wereld maken. Het onderzoek verscheen vorige week in Antiquity.

De buisjes zijn afkomstig uit de zogenoemde koergan van Maikop, waarvan archeologen in 1897 de inhoud blootlegden. Centraal in de grafkamer rustte een man die tijdens zijn leven duidelijk veel aanzien genoten had. Zijn lijkwade was rijkelijk versierd en rondom hem lagen honderden zeldzame stenen en voorwerpen van goud en zilver. Het graf was onderdeel van wat vanwege de vindplaats de Maikopcultuur is gaan heten. Die bestond van ongeveer 3.700 tot 2.900 voor Christus.

Dichtbij de man lag een achttal buisjes: vier deels van goud en deels van zilver, vier helemaal van zilver. Aan vier ervan was een beeldje van een stier geschoven (midden in het beest zat een rond gat): twee van goud en twee van zilver. De archeologen die het graf hadden blootgelegd, dachten dat het om een soort koninklijke scepters ging. Later spraken wetenschappers het vermoeden uit dat het draagstokken waren voor een baldakijn die tijdens de begrafenisceremonie gebruikt was. Bij beide opties bleef echter onduidelijk waarom er holle buizen in plaats van solide stokken waren gebruikt.

Filter

Het artikel in Antiquity biedt nu een nieuwe verklaring. De Kaukasus stond in deze periode, de vroegste Bronstijd, in contact met beschavingen in Mesopotamië. Van grafvondsten en afbeeldingen is bekend dat mensen daar bier met rietjes dronken. Het is ook bekend dat die rietjes als filter fungeerden omdat er na het brouwproces residu in de gefermenteerde gertstedrank achterbleef. De Russische auteurs vinden het aannemelijk dat deze techniek ook de Kaukasus bereikt heeft. Aan het uiteinde van de Maikop-buizen zitten namelijk langwerpige sneetjes, die zo smal zijn dat ze wel vocht maar géén vaste deeltjes zouden doorlaten.

Aan het uiteinde van de gevonden buizen zitten langwerpige sneetjes, die zo smal zijn dat ze wel vocht maar géén vaste deeltjes doorlaten. Zo konden de rietjes fungeren als filter. Beelden Cambridge University Press/Antiquity Publications Ltd

De onderzoekers baseren hun stelling niet alleen op deze aanname. Van één buisje mochten ze een deel van de binnenkant met een microscoop bekijken. Ze troffen zetmeelkorrels van gerst aan, graanfytoliet (silicium dat de plantstructuur verstevigt) en stuifmeel van een lindeboom. Omdat die laatste substantie vrij groen was, vermoeden ze dat het hier om recente vervuiling gaat. De buisjes zijn te bezichtigen in de Hermitage in Sint-Petersburg.

De Russische wetenschappers zijn voorzichtig met hun conclusie. De aanwezigheid van zetmeel afkomstig uit gerst – het belangrijkste bestanddeel van bier – wijst erop dat de buizen als rietjes kunnen zijn gebruikt om bier te drinken, wellicht tijdens het ritueel van de begrafenis. Een groep van acht mensen zou daarbij om de vaas van 32 liter hebben gezeten die in de grafheuvel is aangetroffen. Samen zouden ze de prominente dode zo feestelijk uitgeleide hebben gedaan, met vier liter bier per persoon. Zekerheid over deze hypothese is pas te krijgen als de binnenkant van de rietjes nader chemisch wordt onderzocht.

Lees over de biercultuur 5.000 jaar geleden: Mesopotamiër dronk bier met een rietje