Reportage

‘Leg het wapen neer, of ik ga stroom gebruiken. Dat wilt u niet’

Stroomstootwapen Zeventienduizend agenten worden getraind in het gebruik van een taser, een nieuw geweldsmiddel tegen weerspannige burgers.

Instructeur Michael Huijs (met rode polo) geeft agenten instructie oor het gebruik van een stroomstootwapen.
Instructeur Michael Huijs (met rode polo) geeft agenten instructie oor het gebruik van een stroomstootwapen. Foto David van Dam

Door de hoge ramen van het Haagse politiebureau spoelt deze middag het zonlicht royaal de gymnastiekzaal binnen. Tussen de handbaldoelen is een twintigtal geüniformeerde politieagenten, onder toezicht van vier instructeurs, bezig met een gewelddadig rollenspel.

„Gooi dat mes weg”, schreeuwt een politieagent tegen een collega die hem agressief nadert.

„Ik maak je kapot”, roept zijn belager.

„Leg het wapen neer of ik ga stroom gebruiken”, zegt de politieman. En voor de zekerheid voegt hij er nog een laatste waarschuwing aan toe: „Dat wilt u niet.”

Dan richt de agent een geel, levensecht knetterend maar nog niet volledig functionerend stroomstootwapen op de aanvaller. Twee rode laserpunten zijn te zien op zijn lichaam. Hij zakt door zijn knieën, valt voorover en wordt geboeid. Daarna wisselen de twee agenten van positie en begint het toneelstukje opnieuw. Overal rollen brullende politiemannen over de gymvloer. „Ze hoeven straks de zaal niet meer te dweilen”, concludeert een agent.

Lees ook: Politie gaat taser gebruiken, eerste agenten al met wapen op straat

Zo’n zeventienduizend Nederlandse politieagenten krijgen vanaf begin dit jaar training in het gebruik van stroomstootwapens. Op allerlei plekken in het land worden politiemensen drie dagen lang onderwezen in het correct gebruik van het wapen, dat sinds begin dit jaar behoort tot de politie-uitrusting. De politie ziet het als een waardevolle aanvulling op de bestaande geweldsmiddelen, aldus Janis Tamsma, voorzitter van stuurgroep invoering stroomstootwapen. „Er gaat een sterk de-escalerende werking uit van het stroomstootwapen. Dreigen met het wapen is in veel gevallen voldoende voor een succesvolle aanhouding of het afwenden van direct gevaar.”

Foto: David van Dam
Instructeur Michael Huijs (met rode polo) geeft agenten instructie.
Foto David van Dam
Foto David van Dam

Drugs

Nadat vier eenheden twee jaar lang succesvol hebben proefgedraaid met het stroomstootwapen, is in 2019 besloten tot definitieve invoering van het nieuwe geweldsmiddel. Het is de bedoeling dat het apparaat de agent extra opties biedt in situaties waar het gebruik van pepperspray, een hond of schieten met het pistool minder geschikt wordt geacht.

„Het stroomstootwapen kunnen we inzetten om iemand te kunnen aanhouden die gevoelloos is voor pijnprikkels omdat hij bijvoorbeeld stijf staat van de drugs. Dat zijn lieden die soms niet reageren op de wapenstok of pepperspray”, zegt Michael Huijs, instructeur beroepsvaardigheidstraining bij de politie.

Huijs is zeer te spreken over de taser X2, waarmee wordt geoefend. Twee rode laserpunten geven aan waar je gaat raken. Idealiter is dat in de torso, een ander pijltje raakt de bovenbenen. „Zo ontstaat een mooie neuromusculaire incapacitatie. Een goede verkramping waardoor het verzet wordt gebroken”, zegt Huijs.

Twee jaar terug waarschuwde de Nationale Ombudsman voor terughoudend gebruik van het stroomstootwapen. Er was volgens hem nog te veel onduidelijk over de effecten van de stroomstoten op de lichamelijke gezondheid van mensen. Ook Amnesty riep de politie eerder op de taser niet in gebruik te nemen naar aanleiding van een tussenevaluatie door de Politieacademie. Volgens de mensenrechtenorganisatie liet die evaluatie zien dat agenten de taser in de praktijk ook gebruikten als er geen sprake was van bedreiging of risico op ernstig letsel. „Mensen werden getaserd die al waren geboeid, of in een politiecel of separeerruimte van een ggz-instelling verbleven”, zei een onderzoeker van Amnesty.

Huijs vertelt dat er in de cursus naast aandacht voor regelgeving en vaardigheidstraining in het gebruik van de taser veel aandacht is voor de nazorg: hoe het beste de twee pijltjes uit het lichaam van de gevloerde persoon te verwijderen en hoe vergewis je je ervan dat de gevallen persoon zich verder niet heeft verwond.

Agenten oefenen op grote rubberen poppen die geraakt kunnen worden. Foto David van Dam

Volgens de politie is er geen reden voor grote bezorgdheid. Het stroomstootwapen is tijdens de proeffase zo’n driehonderd keer ingezet, zonder noemenswaardig letsel. Nagenoeg alle personen bij wie een schok is toegediend, zijn na afloop onderzocht door medisch personeel. In vrijwel alle gevallen bleef het letsel volgens de politie beperkt tot een of twee penetratiewondjes van de haakjes van het stroomstootwapen. De politie zegt oog te houden voor de mogelijke gezondheidseffecten. Als iemand getroffen is door het stroomstootwapen, wordt altijd medisch personeel gewaarschuwd.

Lees ook: Vier vragen over de taser. Wat zijn de risico’s?

In de zaal oefenen agenten inmiddels op grote rubberen poppen die daadwerkelijk geraakt kunnen worden. De leerlingen lopen nog enigszins onwennig door de zaal met rond het middenrif de uitgebreide gereedschapskist voor de ordehandhaver: dienstpistool, wapenstok, bus pepperspray, handboeien, setje handschoenen, telefoon – en in een holster op het bovenbeen het fonkelnieuw stroomstootwapen. De sfeer is ontspannen. „We moeten nu vooral leren op het goede moment het juiste wapen te trekken”, zegt een cursist.

Niet iedere agent zal overigens de beschikking krijgen over een stroomstootwapen. Er komen zo’n vierduizend apparaten, die bij meldingen van incidenten door agenten van het politiebureau mee de straat op kunnen worden genomen.