Ruim 60.000 besmettingen per dag en toch versoepelen, nu durft het kabinet het wél aan

Coronabeleid Schoolklassen hoeven waarschijnlijk niet meer naar huis bij besmettingen in de klas; horeca en cultuur mogen tot 22.00 uur open.

Deelnemers tijdens de Tour Du Roer, een alternatieve kroegentocht uit protest tegen het coronabeleid van het kabinet.
Deelnemers tijdens de Tour Du Roer, een alternatieve kroegentocht uit protest tegen het coronabeleid van het kabinet. Foto Rob Engelaar/ANP

Vergaand versoepelen met meer dan 60.000 besmettingen per dag, het was tot een paar maanden geleden ondenkbaar. Het kabinet durft het nu wél aan.

De verwachting in politiek Den Haag was maandag dat alle sectoren, inclusief de nu nog gesloten horeca- en cultuursector, vanaf woensdag weer tot 22.00 uur open mogen. En dat niet hele klassen meer thuis hoeven te zitten als er sprake is van drie besmettingen in een klas.

Het besluit volgt op toenemend optimisme over de minder ziekmakende Omikron-variant. Hans Kluge, de directeur van de Europese tak van Wereldgezondheidsorganisatie WHO, zei dit weekend dat in Europa zelfs al het begin van het „pandemisch eindspel” zichtbaar is.

Kinderen tot en met twaalf hoeven volgens een maandag openbaar gemaakt advies van het Outbreak Management Team (OMT) alleen nog in quarantaine wanneer zij klachten hebben. Als dit advies wordt opgevolgd, wat meestal gebeurt, dan hoeven niet alle kinderen meer in quarantaine bij besmettingen in een klas, een sportteam of de kinderopvang. Bij (milde) klachten blijft het advies thuis te blijven en een coronatest te doen.

Het is voor het eerst sinds het begin van de coronacrisis dat een OMT-advies aan de Tweede Kamer wordt gestuurd vóór een persconferentie. Meerdere partijen in de Tweede Kamer hadden hierop aangedrongen. De pas aangetreden minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid, D66) honoreert dit verzoek nu. De stap van het kabinet, die deze dinsdag op een persconferentie wordt aangekondigd, gaat verder dan de sluitingstijd van 20.00 uur die het OMT dit weekend adviseerde. Een bron rond het kabinet zegt dat deze „grote sprong” niet zonder risico is. Maandagavond is nog met de burgemeesters gesproken over strikte handhaving.

Stemming binnen OMT omgeslagen

Binnen het OMT, de belangrijkste adviseur van het kabinet als het om de maatregelen gaat, is de stemming over Omikron de laatste weken omgeslagen, zegt hoogleraar moleculaire epidemiologie van infectieziekten en OMT-lid Marc Bonten (UMC Utrecht). Waar de vrees in december nog was dat de IC’s opnieuw zwaar belast konden worden, zien de modellen van het RIVM door data uit het buitenland er nu veel beter uit. „Het aantal ziekenhuisopnames is veel lager dan bij eerdere varianten, de opgenomen patiënten zijn minder ziek en de ligduur is korter. De IC was tot nu toe de zwakke schakel waar het mis kon gaan. Dat is nu niet meer zo.”

Met het hoge aantal infecties kan de druk zich wel naar andere delen van de zorg verplaatsen, erkent Bonten. Een stijging van opnames in de kliniek is volgens hem wel makkelijker op te vangen dan op de IC’s, waar geavanceerde apparatuur en gespecialiseerd personeel nodig is. Het OMT kan voor de situatie buiten de ziekenhuizen minder goed een inschatting maken, zegt Bonten. „Wij hebben cijfers over ziekenhuisbedden, niet over huisartsenbezoek.”

Het vasthouden van maatregelen als sluitingen voor sectoren ligt volgens epidemioloog Alma Tostmann (Radboudumc) in deze fase van de pandemie niet meer voor de hand. Ze wijst erop dat zelfs de lockdown in Nederland de afgelopen weken niet heeft kunnen voorkomen dat het aantal Omikron-gevallen snel opliep. „Ik denk dat het uitrazen al is begonnen en niet meer is te stoppen, je kunt het hoogstens vertragen. Als je nu alles loslaat neem je wel het risico dat het nog sneller toeneemt.”

Tostmann mist in de discussie over ‘uitrazen’ wel dat besmettingen voor veel mensen nog steeds negatieve gevolgen hebben. „Omikron wordt ‘mild’ genoemd, maar daarmee doen we mensen die nog ziek worden tekort. Mensen die heel kwetsbaar zijn kunnen zelfs helemaal geen stap meer zetten, waar is de empathie voor die groep?”

Bij elk stapje kijken of het kan

Afgelopen september besloot het toenmalige demissionaire kabinet eveneens bijna alle coronamaatregelen los te laten en kwam achteraf de kritiek dat er te snel was versoepeld. Dat risico is nu minder groot, denkt OMT-lid Bonten. „In september zeiden we: doe het in stapjes, dat gebeurde toen niet. Nu gaat het wel in stappen en kijken we elke week of het kan.”

Wereldwijd is er meer optimisme over de pandemie. Lees ook: Het omikronoptimisme grijpt overal om zich heen

Onzekerheden zijn er nog over de boosters. In de RIVM-modellen is gerekend met een ‘boostergraad’ van 90 procent bij alle volwassenen; dat is nu 55 procent. Hoogleraar infectiepreventie en OMT-lid Andreas Voss (Radboudumc) zegt: „Wat gebeurt er als het virus straks toch meer onder geboosterde ouderen rondgaat? De meeste geïnfecteerden zijn nu jong.” Ook is van belang hoe lang de booster blijft werken, volgens sommige studies neemt de bescherming al na tien weken weer af. Dat kan juist een reden zijn nu al te versoepelen, zegt Voss. „Je moet de pijn van versoepelen een keer nemen, dan kun je dat beter doen als de booster nog optimaal effectief is.”

Cultuursector opgelucht pagina 2