In kunstproject ‘Outsideinsideout’ tonen jongeren hun identiteit via hun kamers

Theater ‘Outsideinsideout’ van Theatergroep Degasten is een coronaproof kunstproject over de spanning tussen binnen en buiten. Wat doet het met je identiteit en belevingswereld als je leefomgeving plotseling tot vier muren beperkt wordt?

Onderdeel van de maquette-installatie van kunstproject ‘Outsideinsideout’.
Onderdeel van de maquette-installatie van kunstproject ‘Outsideinsideout’. Foto Gerbrand Bos

Elike Roovers (49), co-artistiek leider en medeoprichter van theatergroep Degasten, is een theatermaker die houdt van een directe aanpak. „We zijn in 2003 ontstaan onder de vleugels van Theater Rast, nadat de gemeente Amsterdam ons had gevraagd om te onderzoeken hoe we cultuur naar jongeren in Stadsdeel West zouden kunnen brengen. Ik ben toen de straat opgegaan om met hangjongeren te praten over of ze mee wilden werken aan een bewerking van Wachten op Godot – ik dacht, dat stuk van Samuel Beckett gaat over hangen, dus ik ga dat maken met experts op dat gebied.”

Lees ook: Jubileum Theater RAST toont grote verschillen tussen oude garde en jong talent

Vanaf 2013 sloeg Roovers de handen ineen met Rutger Esajas en Farnoosh Farnia om Jong Rast te verzelfstandigen. Onder de nieuwe naam Degasten kwam het collectief op eigen benen te staan. Inmiddels heeft de organisatie twee productiegroepen, vijf studiogroepen en een educatie-afdeling onder haar vleugels. Roovers: „Onze visie was altijd al gericht op de emancipatoire werking die kunst kan hebben voor jongeren die zich door de maatschappij niet gehoord voelen, en om die jonge mensen uiteindelijk een plek in de kunstenwereld te laten veroveren.”

Onderdeel van de maquette-installatie van kunstproject Outsideinsideout. Foto Gerbrand Bos

Afhaalvoorstelling

Een van de vaste samenwerkingspartners van Degasten is zorgaanbieder Cordaan, met wie de theatergroep van 2018 tot 2020 het project Breken opzette. Madelon van Riel, projectleider programma kunst en cultuur bij Cordaan, was de spil tussen Degasten en Lebelle, de theaterwerkplaats van Cordaan voor mensen met een verstandelijke beperking. „Het project richtte zich op kwetsbaarheid, en je kwetsbaar durven opstellen”, vertelt Van Riel. „Onze deelnemers en spelers van Degasten stonden samen op de vloer en dat resulteerde in vier verschillende voorstellingen. Juist de open, improviserende insteek van Degasten sluit goed aan bij de jongeren met wie wij werken – ze laten het vanuit de leefwereld van de jongeren zelf komen.”

Het thema van het nieuwste project Outsideinsideout, waarvan de resultaten deze week te zien zijn, was al bedacht voordat de coronacrisis losbarstte, maar werd alleen maar relevanter toen alles dichtging. Roovers: „We kwamen allemaal thuis terecht en de nadruk in ieders leven kwam daarmee sterk te liggen op wat je thuis is en welke identiteit dat met zich meebrengt, zeker als de buitenwereld bijna helemaal wegvalt. En specifiek voor jongeren: die bevinden zich sowieso al in een levensfase waarin het contrast tussen de vrijheid die ze willen en de regels die ze moeten naleven flink kan schuren, dus binnen zo’n crisis wordt dat nog veel erger.”

De coronacrisis vereiste ook creativiteit omtrent de presentatievormen van het project: een zaalvoorstelling was gezien de veelvuldige lockdowns geen optie. Uiteindelijk kwamen de makers uit op een website (met onder meer een reeks fotoportretten, briefwisselingen tussen jongeren en een podcast), een ‘afhaalvoorstelling’ in de vorm van magazine zine en een maquette-expositie. Daarnaast is de performance Not not included te zien. Deze is onderdeel van het project Nomad, een groep onder de vleugels van Degasten die vooral uit statushouders bestaat. Nomad richt zich in de voorstelling op vragen rond in- en exclusie: wanneer hoor je ergens bij? Wat betekent het om een ‘wij’ te zijn, en wie zijn dan ‘zij’? Het publiek kan de performance als livestream online bekijken, maar ook live ervaren door een tijdslot te boeken op De Dam.

Elike Roovers, co-artistiek leider en medeoprichter van theatergroep Degasten.

Foto Marc Roodhart

Enorme variatie

In Frascati Theater is een maquette-installatie van theatermaker Gerbrand Bos te zien – op basis van ontmoetingen met jongeren in de Rijks Justitiële Jeugdinrichting De Hartelborgt bracht hij hun kamers in beeld. In Frascati staan de maquettes opgesteld in de vorm van een expositie, waardoor je de ruimte krijgt om rustig de verschillende kamers te bekijken. Roovers: „We kwamen daar met de vraag: hoe kunnen we hun leefwereld zichtbaar maken? Toen kwamen we snel uit bij de enige omgeving waar ze invloed op kunnen uitoefenen: de 12,5 vierkante meter die ze zelf mogen vormgeven.”

Van Riel: „Dat we van hen naar die kamers mochten kijken, was bijzonder intiem. Het stelt je in staat om voorbij het label van crimineel gedrag te kijken dat er op die jongens is geplakt. Via hun kamers zie je hun identiteit.” Roovers: „Eén van hen had een altaar voor zijn moeder in zijn kamer staan. Dat heb ik zelf thuis ook, dus dan voel je je even sámen kind.”

Magazine zine houdt het midden tussen een tijdschrift en een punkversie van een koffietafelboek, en mag door de bezoeker mee naar huis worden genomen. Het werd samengesteld door jongeren (uit onder meer zorginstellingen en AZC’s) en studenten van de docentopleiding van de Academie voor Theater en Dans, op basis van gesprekken over hun thuissituatie tijdens Covid. Kunstenaars als Elza Jo, Raul Balai, DJ Lovesupreme en Babah Tarawally vulden die aan met hun artistieke bijdrages. Eenzaamheid en de zoektocht naar connectie zijn vaak terugkerend thema’s. Van Riel: „Deze periode trekt een zware wissel op de geestelijke gezondheid van jongeren. Ook in een zorgtraject kan kunst uitkomst bieden, omdat het cliënten een stem geeft.”

Outsideinsideout. Theater Degasten. Van 25 t/m 29 januari. Inl: theaterdegasten.nl